Home›Ramayana›Yuddha Kanda›Sarga 59›Shloka 61
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 61

युद्धकाण्डे एकोनषष्टितमः सर्गः

Rāvaṇa’s Assault on Nīla and Lakṣmaṇa; Hanumān Bears Rāma

Devanagari script

सतलाभिहतस्तेनचचालचमुहुर्मुहुः ।स्थित्वामुहूर्तंतेजस्वीस्थैर्यंकृत्वामहामतिः ।।6.59.61।।आजघानाभिसङ्कृद्धस्तलेनैवामरद्विषम् ।

Transliteration

sa talābhihatas tena cacāla ca muhur muhuḥ | sthitvā muhūrtaṃ tejasvī sthairyaṃ kṛtvā mahāmatiḥ ||6.59.61|| ājaghāna abhisaṅkruddhas talenai vāmaradviṣam |

Translation

त्याच्या तळहाताच्या प्रहाराने हनुमान वारंवार डगमगला. मग तो तेजस्वी महामती क्षणभर स्थिर उभा राहिला; स्थैर्य सावरून, क्रोधाने प्रज्वलित होऊन, देवद्वेष्टा (रावण) यासही तळहातानेच प्रहार केला.

Word by Word
सhe (Hanuman)
स:
कर्ता (kartā/subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तलाभिहतःstruck by a palm-blow
तलाभिहतः:
कर्तृविशेषण (agent-qualifier)
TypeVerb
Rootतल + अभि + हन् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘struck with the palm’
तेनby him (Ravana)
तेन:
कर्ता (kartā/agent in passive sense)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
चचालreeled, staggered
चचाल:
क्रिया (main verb)
TypeVerb
Rootचल् (धातु)
Formलिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
चand
च:
सम्बन्ध (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
मुहुःagain
मुहुः:
क्रियाविशेषण (adverbial)
TypeIndeclinable
Rootमुहुः (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (adverb of time/frequency)
मुहुःagain and again
मुहुः:
क्रियाविशेषण (adverbial)
TypeIndeclinable
Rootमुहुः (अव्यय)
Formपुनरुक्ति (reduplication for emphasis)
स्थित्वाhaving stood (firm)
स्थित्वा:
पूर्वकालक्रिया (prior action)
TypeVerb
Rootस्था (धातु) + त्वा (कृदन्त)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); ‘having stood’
मुहूर्तम्for a moment
मुहूर्तम्:
काल (kāla/duration)
TypeNoun
Rootमुहूर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कालाधिकरणार्थे (accusative of duration)
तेजस्वीbrilliant, radiant
तेजस्वी:
कर्तृविशेषण (agent-qualifier)
TypeAdjective
Rootतेजस्विन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
स्थैर्यम्steadiness, composure
स्थैर्यम्:
कर्म (karma/object)
TypeNoun
Rootस्थैर्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
कृत्वाhaving regained/made
कृत्वा:
पूर्वकालक्रिया (prior action)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) + त्वा (कृदन्त)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); ‘having done/made’
महामतिःthe great-minded one
महामतिः:
कर्तृसमनाधिकरण (apposition to subject)
TypeNoun
Rootमहा + मति (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणवत् संज्ञा
आजघानstruck
आजघान:
क्रिया (main verb)
TypeVerb
Rootहन् (धातु) उपसर्ग: आ-
Formलिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
अभिसङ्कृद्धःhighly enraged
अभिसङ्कृद्धः:
कर्तृविशेषण (agent-qualifier)
TypeVerb
Rootअभि + सम् + क्रुध् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past participle, क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘greatly enraged’
तलेनwith the palm
तलेन:
करण (instrument)
TypeNoun
Rootतल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; करण
एवindeed, just
एव:
अवधारण (emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिश्चय/अवधारणार्थक अव्यय (emphatic particle)
अमरद्विषम्enemy of the gods (Ravana)
अमरद्विषम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootअमर + द्विष् (प्रातिपदिक)
Formउपपद-तत्पुरुष (amarān dviṣṭi iti); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
Context

Smacked by him (Ravana), Hanuman, a brilliant and intelligent one stood firm for a while and picking up courage, highly enraged struck the enemy of gods with his palm.

Characters & Entities
H
Hanumān
R
Rāvaṇa
D
Devas (implicit via 'amarāḥ')

FAQs

Dharma includes disciplined strength: even when shaken, Hanumān restores self-control (steadiness) before acting. The sequence suggests that righteous power is guided by composure, not blind reaction.

Rāvaṇa strikes Hanumān; Hanumān staggers, regains balance, and retaliates by striking Rāvaṇa.

Hanumān’s fortitude and presence of mind—he recovers steadiness first, then responds with force.

←Previous Verse
Next Verse→