Sarga 50

Verse 1

अथोवाचमहातेजाहरिराजोमहाबलः ।किमियंव्यथितासेनामूढवातेवनौर्जले ।।6.50.1।।

मग महातेजस्वी, महाबली वानरराज म्हणाला—“ही सेना अशी व्याकुळ का झाली आहे, जणू पाण्यातील नौका गोंधळलेल्या वाऱ्याने हेलकावत आहे?”

Verse 2

सुग्रीवस्यवचश्श्रुत्वावालिपुत्रोऽङ्गदोऽब्रवीत् ।नत्वंपश्यसिरामंचलक्ष्मणंचमहारथम् ।।6.50.2।।शरजालचितौवीरावुभौदशरथात्मजौ ।शरतल्पेमहात्मानौशयानौरुधिरोक्षितौ ।।6.50.3।।

सुग्रीवाचे वचन ऐकून वालीपुत्र अंगद म्हणाला—“तुला राम आणि महारथी लक्ष्मण दिसत नाहीत काय?”

Verse 3

सुग्रीवस्यवचश्श्रुत्वावालिपुत्रोऽङ्गदोऽब्रवीत् ।नत्वंपश्यसिरामंचलक्ष्मणंचमहारथम् ।।6.50.2।।शरजालचितौवीरावुभौदशरथात्मजौ ।शरतल्पेमहात्मानौशयानौरुधिरोक्षितौ ।।6.50.3।।

दशरथांचे ते दोन्ही वीर पुत्र बाणांच्या जाळ्याने आच्छादित; महात्मे बंधुद्वय बाणांच्या शय्येवर पडलेले, रक्ताने सिक्त आहेत।

Verse 4

अथाब्रवीद्वानरेन्द्रस्सुग्रीवःपुत्रमङ्गदम् ।नानिमित्तमिदंमन्येभवितव्यंभयेनतु ।।6.50.4।।

तेव्हा वानरेंद्र सुग्रीवाने पुत्र अंगदास म्हटले—“ही खळबळ निरर्थक नाही; नक्कीच काही भयकारक घडणार आहे.”

Verse 5

विषण्णवदनाह्येतेत्यक्तप्रहरणादिशः ।प्रपलायन्तिहरयस्त्रासादुत्फुल्ललोचनाः ।।6.50.5।।

विषण्ण मुखांनी, शस्त्रप्रहार वगैरे टाकून देऊन वानरसेना भयाने डोळे विस्फारून सर्व दिशांनी पळून गेली।

Verse 6

अन्योन्यस्यनलज्जन्तेनिरीक्षन्तिपृष्ठतः ।विप्रकर्षन्तिचान्योन्यंपतितंलङ्घयन्तिच ।।6.50.6।।

ते एकमेकांसमोर लाजत नाहीत; मागे वळून पाहतात, एकमेकांना ओढून दूर करतात, आणि जे पडले आहेत त्यांनाही उडी मारून ओलांडतात।

Verse 7

एतस्मिन्नन्तरेवीरोगदापाणिर्विभीषणः ।सुग्रीवंवर्धयामासराघवंचनिरैक्षत ।।6.50.7।।

तोच अंतरात गदाधारी वीर विभीषणाने सुग्रीवाचा उत्साह वाढविला आणि मग राघव श्रीरामांकडे दृष्टि टाकली।

Verse 8

विभीषणंचसुग्रीवोदृष्टवावानरभीषणम् ।ऋक्षराजंमहात्मानंसमीपस्थमुवाचह ।।6.50.8।।

वानरांना भय वाटावा असा विभीषण दिसताच सुग्रीवाने जवळ उभ्या असलेल्या महात्मा ऋक्षराज जांबवानास म्हटले।

Verse 9

विभीषणोऽयंसम्प्राप्तोयंदृष्टवावानरर्षभाः ।विद्रवन्तिपरितत्रसरावणात्मजशङ्कया ।।6.50.9।।

हा विभीषण येथे आला आहे; याला पाहून वानरश्रेष्ठ रावणाचा पुत्र असे समजून शंकेने भयभीत होऊन पळत आहेत।

Verse 10

शीघ्रमेतान् सुसन्त्रस्तान्बहुधाविप्रधावितान् ।पर्यवस्थापयाख्याहिविभीषणमुपस्थितम् ।।6.50.10।।

“हे अतिशय घाबरून अनेक दिशांनी पळून गेलेल्यांना लवकर थांबवून स्थिर करा. त्यांना बोलावून सांगा की विभीषण येथे उपस्थित आहेत.”

Verse 11

सुग्रीवेणैवमुक्तस्तुजाम्बवानृक्षपार्थिवः ।वानरान्सान्त्वयामाससन्निरुध्यप्रधानतः ।।6.50.11।।

सुग्रीवाने असे म्हटल्यावर ऋक्षराज जांबवान् यांनी प्रमुख वानरांना आवरून धरत सर्व वानरांना धीर देऊन त्यांचे मनोबल पुन्हा जागविले।

Verse 12

तेनिवृत्ताःपुनःसर्वेवानरास्त्यक्तसम्भ्रमाः ।ऋक्षराजवचश्श्रुत्वातंचदृष्टवाविभीषणम् ।।6.50.12।।

ऋक्षराजाचे वचन ऐकून सर्व वानरांनी घबराट सोडून पुन्हा माघार घेतली आणि त्यांनी विभीषणालाही पाहिले।

Verse 13

विभीषणस्तुरामस्यदृष्टवागात्रंशरैश्चितम् ।लक्ष्मणस्यचधर्मात्माबभूवव्यथितस्तदा ।।6.50.13।।

धर्मात्मा विभीषणाने रामाचे व लक्ष्मणाचे देह बाणांनी विद्ध झालेले पाहताच त्या वेळी तो अत्यंत व्याकुळ झाला।

Verse 14

जलक्लिन्नेनहस्तेनतयोर्नेत्रेप्रमृज्यच ।शोकसम्पीडितमनारुरोदविललापच ।।6.50.14।।

पाण्याने ओला झालेला हात करून त्याने त्या दोघांचे नेत्र पुसले; शोकाने दडपलेल्या मनाने तो रडला व विलाप करू लागला।

Verse 15

इमौतौसत्त्वसम्पन्नौविक्रान्तौप्रियसम्युगौ ।इमामवस्थांगमितौराक्षसैःकूटयोधिभिः ।।6.50.15।।

‘हे दोघे सत्त्वसंपन्न, पराक्रमी आणि रणप्रिय; कूटयुद्ध करणाऱ्या राक्षसांनी यांना या अवस्थेला आणले आहे।’

Verse 16

भ्रातुःपुत्रेणमेतेनदुष्पुत्रेणदुरात्मना ।राक्षस्याजिह्मयाबुध्याचालितावृजुविक्रमौ ।।6.50.16।।

माझ्या भावाच्या या दुष्ट-पुत्राने, दुरात्म्याने—राक्षसीच्या वाकड्या बुद्धीने—सरळ पराक्रमी ते दोघे वीर फसविले गेले आहेत।

Verse 17

शरैरिमावलंविद्धौरुधिरेणसमुक्षितौ ।वसुधायामिमौसुप्तौदृश्येतेशल्यकाविव ।।6.50.17।।

बाणांनी सर्वांग विद्ध व रक्ताने भिजलेले ते दोघे भूमीवर झोपल्यासारखे पडले आहेत; शल्यक (साळींदर) जसे दिसावेत तसे दिसतात।

Verse 18

ययोर्वीर्यमुपाश्रित्यप्रतिष्ठाकाङ्क्षितामया ।तावुभौदेहनाशायप्रसुप्तौपुरुषर्षभौ ।।6.50.18।।

ज्यांच्या पराक्रमाचा आधार घेऊन मी प्रतिष्ठा इच्छिली होती, ते दोघे पुरुषर्षभ आता देहनाशाच्या समीप झोपल्यासारखे पडले आहेत।

Verse 19

जीवन्नद्यविपन्नोऽस्मिनष्टराज्यमनोरथः ।प्राप्तप्रतिज्ञश्चरिपुःसकामोरावणःकृतः ।।6.50.19।।

आज मी जिवंत असूनही पूर्णतः उद्ध्वस्त झालो आहे; राज्यप्राप्तीची माझी आशा नष्ट झाली. माझा शत्रू रावण आपली प्रतिज्ञा पूर्ण करून इच्छित फल मिळवून बसला आहे.

Verse 20

एवंविलपमानंतंपरिष्वज्यविभीषणम् ।सुग्रीवःसत्त्वसम्पन्नोहरिराजोऽब्रवीदिदम् ।।6.50.20।।

अशा रीतीने विलाप करणाऱ्या विभीषणाला आलिंगन देऊन, धैर्यसम्पन्न वानरराज सुग्रीवाने हे वचन सांगितले.

Verse 21

राज्यंप्राप्स्यसिधर्मज्ञ लङ्कायांनात्रसंशयः ।रावणस्सहपुत्रेणस्वकामंनेहलप्स्यते ।।6.50.21।।

हे धर्मज्ञ! तू लंकेत निश्चयाने राज्य प्राप्त करशील—यात संशय नाही. रावण पुत्रांसह येथे आपली इच्छा पूर्ण करू शकणार नाही.

Verse 22

नरुजापीडितावेतावुभौराघवलक्ष्मणौ ।त्यक्त्वामोहंवधिष्येतेसगणंरावणंरणे ।।6.50.22।।

हे दोघे—राघव आणि लक्ष्मण—खऱ्या अर्थाने वेदनेने पराभूत झालेले नाहीत. मोह/मूर्च्छा झटकून ते रणात गणासह रावणाचा वध करतील.

Verse 23

तमेवंसान्त्वयित्वातुसमाश्वास्यचराक्षसम् ।सुषेणंश्वशुरंपार्श्वेसुग्रीवस्तमुवाचह ।।6.50.23।।

अशा प्रकारे त्या राक्षसाला (विभीषणाला) सांत्वन देऊन व धीर देऊन, जवळ उभ्या असलेल्या आपल्या श्वशुर सुषेणाला सुग्रीवाने संबोधिले.

Verse 24

सहशूरैर्हरिगणैर्लब्धसंज्ञावरिन्दमौ ।गच्छत्वंभ्रातरंगृह्यकिष्किन्धांरामलक्ष्मणौ ।।6.50.24।।

जेव्हा ते दोघे शत्रुदमन करणारे पुन्हा शुद्धीवर येतील, तेव्हा तू शूर वानरगणांसह भाऊ राम-लक्ष्मणांना घेऊन किष्किन्धेला जा।

Verse 25

अहंतुरावणंहत्वासपुत्रंसहबान्धवम् ।मैथिलीमानयिष्यामिशक्रोनष्टामिवश्रियम् ।।6.50.25।।

आणि मी रावणाला त्याच्या पुत्रांसह व बान्धवांसह वध करून, जसा शक्र (इंद्र) हरवलेली श्री परत मिळवतो, तशी मैथिलीला परत आणीन।

Verse 26

श्रुत्वैतद्वानरेन्द्रस्यसुषेणोवाक्यमब्रवीत् ।दैवासुरंमहद्युद्धमनुभूतंसुदारुणम् ।।6.50.26।।

आणि मी रावणाला त्याच्या पुत्रांसह व बान्धवांसह वध करून, जसा शक्र (इंद्र) हरवलेली श्री परत मिळवतो, तशी मैथिलीला परत आणीन।

Verse 27

तदास्मदानवाशरसम्स्पर्शकोविदाः ।निजघ्नुश्शस्त्रविदुषश्चादयन्तोमुहुर्मुहुः ।।6.50.27।।

तेव्हा बाण-शस्त्रप्रहारात निपुण असे दानव-राक्षस, आडोसा व कपटयुक्त डावपेचांनी शस्त्रविद्येत पारंगत देवयोद्ध्यांवर पुन्हा पुन्हा हल्ले करू लागले।

Verse 28

तानार्तान्नष्टसंज्ञांश्चगतासूंश्चबृहस्पतिः ।विद्याभिर्मन्त्रयुक्ताभिरोषधीभिश्चिकित्सति ।।6.50.28।।

तेव्हा बृहस्पतींनी पीडितांना—शुद्ध हरपलेल्यांना आणि प्राणांतिक अवस्थेत गेलेल्यांनाही—मंत्रयुक्त विद्यांनी व औषधींनी उपचार केला।

Verse 29

तान्यौषधान्यानयितुंक्षीरोदंयान्तुसागरम् ।जवेनवानराःशीघ्रंसम्पातिपनसादयः ।।6.50.29।।

त्या औषधी आणण्यासाठी सम्पाती, पनस इत्यादी वानरांनी शीघ्र वेगाने क्षीरसागराकडे जावे।

Verse 30

हरयस्तुविजानन्तिपार्वतीस्तामहौषधीः ।सञ्जीवकरणींदिव्यांविशल्यांदेवनिर्मिताम् ।।6.50.30।।

परंतु वानरांना त्या पर्वतजन्मा श्रेष्ठ औषधी माहीत आहेत— दिव्य संजीवकरणी, जी प्राण परत आणते, आणि देवांनी निर्मिलेली विशल्या, जी अडकलेले शल्य काढून वेदना दूर करते।

Verse 31

चन्द्रश्चनामद्रोणश्चक्षीरोदेसागरोत्तमे ।अमृतंयत्रमथितंतत्रतेपरमौषधी ।।6.50.31।।

क्षीरसागरात—समुद्रांतील श्रेष्ठ सागरात—जिथे पूर्वी अमृत मंथन झाले, तिथे चंद्र व द्रोण नावाचे पर्वत आहेत; तिथेच त्या परम औषधी आहेत।

Verse 32

तौतत्रविहितेदेवैःपर्वतौमहोदधौ ।अयंवायुसुतोराजन् हनूमांस्तत्रगच्छतु ।।6.50.32।।

ते दोन्ही पर्वत देवांनी महोदधीत स्थापिले आहेत. हे राजन्, वायुपुत्र हनुमान तेथे जावो।

Verse 33

एतस्मिन्नन्तरेवायुर्मेगांश्चापिसविद्युतः ।पर्यस्यसागरेतोयंकम्पयननिवमेदिनीम् ।।6.50.33।।

याच वेळी वारा जोराने वाहू लागला; विजांसह मेघ दाटून आले. समुद्राचे पाणी उधळून पसरू लागले, जणू पृथ्वीच कंप पावत आहे असे भासले।

Verse 34

महतापक्षवातेनसर्ववदीपमहाद्रुमाः ।निपेतुर्भग्नविटपाःसलिलेलवणाम्भसि ।।6.50.34।।

पंखांच्या प्रचंड झंझावाताने उठलेल्या महावाऱ्याच्या वेगाने द्वीपावरील महान वृक्ष फांद्या तुटून खाऱ्या पाण्यात कोसळले।

Verse 35

अभवन् पन्नगास्त्रस्ताभोगिनस्तत्रवासिनः ।शीघ्रंसर्वाणियादांसिजग्मुश्चलवणार्णवम् ।।6.50.35।।

तेथील नाग व इतर भोगी जीव भयभीत झाले; आणि सर्व जलचर त्वरित चंचल खाऱ्या समुद्रात पळून गेले।

Verse 36

ततोमुहूर्तार्गरुडंवैनतेयंमहाबलम् ।वानराददृशुःसर्वेज्वलन्तमिवपावकम् ।।6.50.36।।

मग क्षणार्धात सर्व वानरांनी महाबली वैनतेय गरुडाला अग्नीप्रमाणे ज्वलंत पाहिले।

Verse 37

तमागतमभिप्रेक्ष्यनागास्तेसम्प्रदुद्रुवुः ।यैस्तौसत्पुरुषौबद्धौशरभूतैर्महाबलौ ।।6.50.37।।

त्याला येताना पाहताच ते नाग पळून गेले—ज्यांनी बाणरूप होऊन त्या दोन महाबली सत्पुरुषांना बांधून ठेवले होते।

Verse 38

ततस्सुपर्णःकाकुत्स्थौस्पृष्टवाप्रत्यभिनदनितः ।विममर्शचपाणिभ्यांमुखेचन्द्रसमप्रभे ।।6.50.38।।

त्यानंतर सुपर्ण गरुडाने काकुत्स्थकुलातील त्या दोघांना स्पर्श करून त्यांचा सन्मान केला आणि चंद्रासारख्या प्रभेने उजळलेल्या त्यांच्या मुखांवर आपल्या हस्तांनी कोमलपणे स्पर्श करून पुसले।

Verse 39

वैनतेयेनसम्स्पृष्टास्तयोःसम्रुरुहुर्व्रणाः ।सुवर्णेचतनूस्निग्धेतयोराशुबभूवतुः ।।6.50.39।।

वैनतेय गरुडाच्या स्पर्शाने त्या दोघांच्या जखमा तत्क्षणी भरून आल्या आणि त्यांची तनु सुवर्णासारखी स्निग्ध व तेजस्वी अशी शीघ्रच झाली।

Verse 40

तेजोवीर्यंबलंचौजउत्साहश्चमहागुणाः ।प्रदर्शनंचबुद्धिश्चस्मृतिश्चद्विगुणंतयोः ।।6.50.40।।

त्यांचा तेज, पराक्रम, बल, ओज, उत्साह आणि महागुण प्रकट झाले; तसेच त्यांची बुद्धी व स्मृतीही द्विगुणित झाली।

Verse 41

तावुत्थाप्यमहातेजागरुडोवासवोपमौ ।उभौतौसस्वजेहृष्टोरामश्चैनमुवाचह ।।6.50.41।।

त्यानंतर महातेजस्वी गरुडाने वासवासारख्या तेजस्वी त्या दोन्ही राजकुमारांना उचलून उभे केले; हर्षित होऊन त्याने दोघांनाही आलिंगन दिले, आणि मग राम त्याला म्हणाला।

Verse 42

भवत्प्रसादाद् व्यसनंरावणिप्रभवंमहत् ।आवामिहव्यतिक्रान्तौपूर्ववद् बलिनौकृतौ ।।6.50.42।।

आपल्या प्रसादाने रावणिपासून उत्पन्न झालेली ही महान आपत्ती आम्ही येथे पार केली; आणि आम्हाला पुन्हा पूर्वीप्रमाणे बलवान केले गेले आहे।

Verse 43

यथातातंदशरथंयथाऽजंचपितामहम् ।तथाभवन्तमासाद्यहृदयंमेप्रसीदति ।।6.50.43।।

जसा पिता दशरथ आणि पितामह अज यांना भेटल्यावर माझे मन शांत होते, तसाच आपला दर्शन होताच माझे हृदय प्रसन्न व निवांत होते।

Verse 44

कोभवान्रूपसम्पन्नोदिव्यस्रगनुलेपनः ।वसानोविरजेवस्त्रदिव्याभरणभूषितः ।।6.50.44।।

आपण कोण आहात—अतिशय रूपवान, दिव्य माळा व सुगंधी अनुलेपनाने शोभित, निर्मळ वस्त्रे परिधान केलेले आणि दिव्य आभूषणांनी अलंकृत?

Verse 45

तमुवाचमहातेजावैनतेयोमहाबलः ।पतत्त्रिराजःप्रीतात्माहर्षपर्याकुलेक्षणः ।।6.50.45।।

तेव्हा महातेजस्वी, महाबली पक्षिराज वैनतेय (गरुड) त्याला म्हणाला; त्याचे अंतःकरण प्रीतीने भरले होते आणि हर्षामुळे त्याचे नेत्र विह्वळ झाले होते।

Verse 46

अहंसखातेकाकुत्स्थ प्रियःप्राणोबहिश्चरः ।गरुत्मानिहसम्प्राप्तोयुवयोःसाह्यकारणात् ।।6.50.46।।

हे काकुत्स्थ! मी तुझा सखा आहे—देहाबाहेर विचरणाऱ्या प्राणासारखा तुला अत्यंत प्रिय। मी गरुत्मान, तुम्हा दोघांच्या साहाय्यासाठी येथे आलो आहे।

Verse 47

असुरावामहावीर्यावानरावामहाबलाः ।सुराश्चापिसगन्ध्वर्वाःपुरस्कृत्यशतक्रतुम् ।।6.50.47।।नेमंमोक्षयितुंशक्ताश्शरबन्धंसुदारुणम् ।मायाबलादिन्द्रजितानिर्मितंक्रूरकर्मणा ।।6.50.48।।

महावीर्य असुर असोत वा महाबल वानरवीर असोत, किंवा गंधर्वांसह देवगण—शतक्रतु (इंद्र) यांना अग्रस्थानी ठेवूनही—(हे बंधन) अत्यंत दुर्जयच ठरेल।

Verse 48

असुरावामहावीर्यावानरावामहाबलाः ।सुराश्चापिसगन्ध्वर्वाःपुरस्कृत्यशतक्रतुम् ।।6.50.47।।नेमंमोक्षयितुंशक्ताश्शरबन्धंसुदारुणम् ।मायाबलादिन्द्रजितानिर्मितंक्रूरकर्मणा ।।6.50.48।।

या अत्यंत भयंकर शर-बंधनातून कोणालाही मुक्त करता येणार नाही; क्रूरकर्मी इंद्रजिताने मायाबळाने हे निर्माण केले आहे।

Verse 49

एतेनागाःकाद्रवेयास्तीक्ष्णदंष्ट्राविषोल्बणाः ।रक्षोमायाप्रभावेणशराभूत्वास्त्वदाश्रिताः ।।6.50.49।।

हे काद्रवेय नाग आहेत—तीक्ष्ण दातांचे व प्रचंड विषयुक्त. राक्षस-मायेच्या प्रभावाने हे बाण होऊन तुझ्यावर चिकटून बसले आहेत।

Verse 50

सभाग्यश्चासिधर्मज्ञ राम सत्यपराक्रम ।लक्ष्मणेनसहभ्रात्रासमरेरिपुघातिना ।।6.50.50।।

धर्मज्ञ, सत्यपराक्रमी रामा! तू भाग्यवान आहेस; कारण समरात शत्रुघातक भाऊ लक्ष्मण तुझ्यासोबत आहे।

Verse 51

इमंश्रुत्वातुवृत्तान्तंत्वरमाणोऽहमागतः ।सहसायुवयोःस्नेहात्सखित्वमनुपालयन् ।।6.50.51।।

हा वृत्तांत ऐकून मी घाईघाईने येथे आलो; तुम्हा दोघांवरील स्नेहामुळे प्रेरित होऊन, मैत्रीचे पालन करत।

Verse 52

मोक्षितौचमहाघोरादस्मात्सायकबन्धनात् ।अप्रमादश्चकर्तव्योयुवाभ्यांनित्यमेवच ।।6.50.52।।

तुम्ही दोघेही या अत्यंत भयंकर बाण-बंधनातून मुक्त व्हाल. आणि तुम्हा दोघांनी नेहमीच जागरूक राहिले पाहिजे—कधीही प्रमाद करू नका.

Verse 53

प्रकृत्याराक्षसाःसर्वेसङ्ग्रामेकूटयोधिनः ।शूराणांशुद्धभावानांभवतामरार्जवंबलम् ।।6.50.53।।

स्वभावतः सर्व राक्षस युद्धात कूटनीतीने लढणारे आहेत. पण तुमच्यासारख्या शुद्धभावी शूरांसाठी सरळपणा व ऋजुता हेच खरे बळ आहे.

Verse 54

तन्नविश्वसनीयंवोराक्षसानांरणाजिरे ।एतेनैवोपमानेननित्यंजिह्माहिराक्षसाः ।।6.50.54।।

म्हणून रणांगणात राक्षसांवर विश्वास ठेवू नये. या अनुभवावरूनच कळते की राक्षस नेहमीच वाकडे—छल करणारे असतात.

Verse 55

एवमुक्त्वातदारामंसुपर्णस्सुमहाबलः ।परिष्वज्यचसुहृत्स्निग्धमाप्रष्टुमुपचक्रमे ।।6.50.55।।

असे बोलून त्या वेळी महाबली सुपर्णाने स्नेही मित्राप्रमाणे रामाला घट्ट आलिंगन दिले आणि मग निरोप घेण्यास सिद्ध होऊ लागला.

Verse 56

सखे राघव धर्मज्ञ रिपूणामपिवत्सल ।अभ्यनुज्ञातुमिच्छामिगमिष्यामियथामतम् ।।6.50.56।।

हे सखा राघव! धर्मज्ञ, आणि शत्रूंवरही वात्सल्य करणारा—मी तुझी आज्ञा मागतो; आता मी यथोचित प्रस्थान करीन.

Verse 57

नचकौतूहलंकार्यंसखित्वंप्रतिराघव ।कृतकर्मारणेवीर सखित्वंप्रतिवेत्स्यसि ।।6.50.57।।

हे राघवा, या सख्याविषयी कुतूहल करू नकोस। हे रणवीरा, युद्धातील कार्य पूर्ण झाल्यावर तू या मैत्रीचे खरे स्वरूप पूर्णपणे ओळखशील।

Verse 58

बालवृद्धावशेषांतुकृत्वालङ्कांशरोर्मिभिः ।रावणंचरिपुंहत्वासीतांत्वंसमुलप्स्यते ।।6.50.58।।

तुझ्या बाणांच्या तरंगासारख्या वर्षावाने तू लंकेला बालक व वृद्ध एवढेच उरतील अशी करशील। आणि शत्रू रावणाचा वध करून तू सीतेला पुन्हा प्राप्त करशील।

Verse 59

इत्येवमुक्त्वावचनंसुपर्णश्शीघ्रविक्रमः ।रामंचविरुजंकृत्वामध्येतेषांवनौकसाम् ।।6.5.59।।प्रदक्षिणंततःकृत्वापरिष्वज्यचवीर्यवान् ।जगामाकाशमाविश्यसुपर्णःपवनोयथा ।।6.50.60।।

असे बोलून शीघ्र-पराक्रमी सुपर्णाने वनवासींच्या मध्येच रामाला वेदनामुक्त केले। मग तो वीर्यवान् प्रदक्षिणा घालून, पुन्हा आलिंगन करून, आकाशात प्रवेश करून वाऱ्यासारखा निघून गेला।

Verse 59

इत्येवमुक्त्वावचनंसुपर्णश्शीघ्रविक्रमः ।रामंचविरुजंकृत्वामध्येतेषांवनौकसाम् ।।6.5.59।।प्रदक्षिणंततःकृत्वापरिष्वज्यचवीर्यवान् ।जगामाकाशमाविश्यसुपर्णःपवनोयथा ।।6.50.60।।

असे बोलून शीघ्र-पराक्रमी सुपर्णाने वनवासींच्या मध्येच रामाला वेदनामुक्त केले। मग तो वीर्यवान् प्रदक्षिणा घालून, पुन्हा आलिंगन करून, आकाशात प्रवेश करून वाऱ्यासारखा निघून गेला।

Verse 60

इत्येवमुक्त्वावचनंसुपर्णश्शीघ्रविक्रमः ।रामंचविरुजंकृत्वामध्येतेषांवनौकसाम् ।।6.5.59।।प्रदक्षिणंततःकृत्वापरिष्वज्यचवीर्यवान् ।जगामाकाशमाविश्यसुपर्णःपवनोयथा ।।6.50.60।।

तेव्हा दोन्ही राघव वेदनामुक्त झालेले पाहून वानरयूथपती सिंहनाद करू लागले आणि आनंदाने शेपट्या फडफडवू लागले।

Verse 61

विरुजौराघवौदृष्टवाततोवानरयूथपाः ।सिंहनादांस्तदानेदुर्लङ्गूलंन्दुधुवुस्तदा ।।6.50.61।।

तेव्हा दोन्ही राघव वेदनामुक्त झालेले पाहून वानरयूथपती सिंहनाद करू लागले आणि आनंदाने शेपट्या फडफडवू लागले।

Verse 62

ततोभेरीस्समाजघ्नुर्मृदङ्गांश्चाप्यनादयन् ।दध्मुश्शङ्खान्सम्प्रहृष्टाःक्षेवलन्त्यपियथापुरम् ।।6.50.62।।

तेव्हा त्यांनी भेर्‍या वाजवल्या आणि मृदंगही निनादले। अत्यंत हर्षित होऊन शंख फुंकले आणि पूर्वीप्रमाणेच पुन्हा उड्या मारू लागले।

Verse 63

आस्फोट्याःस्पोट्यविक्रान्ताःवानराःनगयोधिनः ।द्रुमानुत्पट्यविविधांस्तस्थुश्शतसहस्रशः ।।6.50.63।।

बोटे चटकवीत व पराक्रम दाखवीत, वृक्ष उपटून युद्ध करणारे ते वानर अनेक प्रकारची झाडे उपटून शतसहस्रांनी तेथे उभे राहिले।

Verse 64

विसृजन्तोमहानादांस्त्रासयन्तोनिशाचरान् ।लङ्काद्वाराण्युपाजग्मुर्युद्धकामाःप्लवङ्गमाः ।।6.50.64।।

महान गर्जना करीत आणि निशाचर राक्षसांना भयभीत करीत, युद्धास उत्सुक वानर लंकेच्या द्वारांपर्यंत जाऊन पोहोचले।

Verse 65

तेषांसुखीमस्तुमुलोनिनादोबभूवशाखामृगयूथपानाम् ।क्षयेनिदाघस्ययथाघनानांनादस्सुभीमोनदतांनिशीथे ।।6.50.65।।

तेव्हा शाखांमध्ये वसणाऱ्या वानर-यूथपतींचा घोर, तुमुल निनाद उठला—जसा निदाघाच्या शेवटी मेघांचा गडगडाट; मध्यरात्री तो भीषण आवाज सर्वत्र घुमू लागला।