Shloka 158

सुन्दरकाण्डे अष्टपञ्चाशः सर्गः

हनुमद्वृत्तान्तकथनम्, सीताभिज्ञान-प्रदानम्, लङ्कादाह-वर्णनम्

Devanagari script

इति शोकसमाविष्टश्चिन्तामहमुपागतः।।।।अथाहं वाचमश्रौषं चारणानां शुभाक्षराम्।जानकी न च दग्धेति विस्मयोदन्तभाषिणाम्।।।।

Transliteration

iti śoka-samāviṣṭaś cintām aham upāgataḥ |

athāhaṃ vācam aśrauṣaṃ cāraṇānāṃ śubhākṣarām |

jānakī na ca dagdheti vismayodanta-bhāṣiṇām ||

Translation

असे म्हणत शोकाने व्याकुळ होऊन मी चिंतेत पडलो। तेव्हा चारणांची शुभ वाणी माझ्या कानावर आली—विस्मयकारक वार्ता सांगणारी: “जानकी दग्ध झालेली नाही।”

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: tatas (अव्यय)
• Form: अव्यय; काल/अनन्तर्य-बोधक (then)

• सा: she
• सा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• ह्रीमती: bashful
• ह्रीमती: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: hrīmat (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• बाला: young
• बाला: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: bālā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• भर्तुः: of (her) husband
• भर्तुः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: bhartṛ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• विजयहर्षिता: gladdened by (his) victory
• विजयहर्षिता: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: vijaya (प्रातिपदिक) + harṣita (हृष्-धातुज कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (विजयेन हर्षिता)

• अवोचत्: said
• अवोचत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: vac (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• यदि: if
• यदि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: yadi (अव्यय)
• Form: अव्यय; शर्त-सम्बन्धी अव्यय (conditional)

• तत्: that
• तत्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम (here: subject of clause)

• तथ्यम्: true
• तथ्यम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: tathya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत् इति विशेषण

• भवेयम्: I would become
• भवेयम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: bhū (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative/संभावना), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• शरणम्: refuge / protection
• शरणम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: śaraṇa (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भवेयम् इति पूरक (predicate complement)

• हि: indeed
• हि: Nipata (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: hi (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (emphasis/indeed)

• वः: for you (all)
• वः: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: yusmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यमपुरुष-सर्वनाम; षष्ठी/चतुर्थी, बहुवचन (here: dative plural)

Context

"Thus I was overtaken by sorrow and worry. Just then I heard the wonderful propitious utterances of charanas announcing that Sita was not burnt.

Characters & Entities

• Hanuman
• Cāraṇas
• Janaki (Sita)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is aligned with Satya: despair is corrected by truthful, auspicious testimony; right action is sustained when truth is reaffirmed.

What is the narrative situation?

Hanuman, fearing he has harmed Sita, hears celestial bards (Cāraṇas) proclaim that Sita is unharmed.

Which character virtue is emphasized?

Śraddhā (trust) balanced with reflection: he receives reassurance that restores his moral clarity and confidence.