Shloka 116

सुन्दरकाण्डे अष्टपञ्चाशः सर्गः

हनुमद्वृत्तान्तकथनम्, सीताभिज्ञान-प्रदानम्, लङ्कादाह-वर्णनम्

Devanagari script

ततो मे बुद्धिरुत्पन्ना चैत्यप्रासादमाक्रमम्।तत्रस्थान्राक्षसान् हत्वा शतं स्तम्भेन वै पुनः।।।।ललामभूतो लङ्कायास्स वै विध्वंसितो मया।

Transliteration

tato me buddhir utpannā caityaprāsādam ākramam |

tatrasthān rākṣasān hatvā śataṃ stambhena vai punaḥ ||

lalāmabhūto laṅkāyās sa vai vidhvaṃsito mayā |

Translation

मग माझ्या मनात युक्ती उत्पन्न झाली—चैत्यप्रासादावर आक्रमण करावे। तेथे असलेल्या राक्षसांपैकी मी पुन्हा स्तंभावरून शंभरांना ठार केले आणि लंकेचा अलंकार असलेला तो प्रासाद मी उद्ध्वस्त केला।

Word by Word

• ततः: then
• ततः: काल-क्रियाविशेषण (Temporal adverb)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• मे: my
• मे: सम्बन्ध (Possessor)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (Genitive) एकवचन; enclitic form

• बुद्धिः: idea/intellect
• बुद्धिः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: बुद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन

• उत्पन्ना: arose
• उत्पन्ना: क्रिया (Predicate)
• Type: Verb
• Root: उत्-पद्/उत्-पद् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; agrees with बुद्धिः

• चैत्यप्रासादम्: the shrine-mansion
• चैत्यप्रासादम्: कर्म (Object; of आक्रमम्/आक्रमे)
• Type: Noun
• Root: चैत्य-प्रासाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; तत्पुरुष: चैत्यस्य + प्रासाद (mansion of the shrine)

• आक्रमम्: assailed/attacked
• आक्रमम्: क्रिया (Main verb)
• Type: Verb
• Root: आ-क्रम् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद; subject बुद्धिः (personification)

• तत्रस्थान्: stationed there
• तत्रस्थान्: विशेषण (Qualifier of राक्षसान्)
• Type: Adjective
• Root: तत्रस्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; तत्पुरुष: तत्र + स्थ (standing there)

• राक्षसान्: demons
• राक्षसान्: कर्म (Object; of हत्वा)
• Type: Noun
• Root: राक्षस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), बहुवचन

• हत्वा: having killed
• हत्वा: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Verb
• Root: हन् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund)

• शतम्: a hundred
• शतम्: कर्म (Object; of implied 'killed')
• Type: Noun
• Root: शत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन (collective numeral)

• स्तम्भेन: with a pillar
• स्तम्भेन: करण (Instrument)
• Type: Noun
• Root: स्तम्भ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), एकवचन

• वै: indeed
• वै: निपात (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• पुनः: again
• पुनः: काल-क्रियाविशेषण (Adverb)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• ललामभूतः: (which) was an ornament/landmark
• ललामभूतः: विशेषण (Qualifier of सः)
• Type: Adjective
• Root: ललामभूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष: ललाम + भूत (having become an ornament/crest)

• लङ्कायाः: of Lanka
• लङ्कायाः: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: लङ्का (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन

• सः: that (mansion)
• सः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• वै: indeed
• वै: निपात (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपात (emphasis)

• विध्वंसितः: destroyed
• विध्वंसितः: क्रिया (Predicate: 'was destroyed')
• Type: Verb
• Root: वि-ध्वंस् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• मया: by me
• मया: कर्ता (Agent; instrumental)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (Instrumental), एकवचन

Context

"Then a thought struck my mind. I took hold of a pillar of the tall, decorated mansion of Lanka and killed with it all the hundred demons stationed there.

Characters & Entities

• Laṅkā
• rākṣasāḥ

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma as protective force: Hanumān’s violence is not for greed, but as a mission-aligned response against unlawful captivity and intimidation—action constrained by purpose.

What is the narrative situation?

Hanumān escalates his disruption in Laṅkā, attacking a prominent shrine-mansion and defeating the rākṣasas posted there.

Which character virtue is emphasized?

Buddhi (strategic intelligence) and vīrya (valour): quick planning coupled with decisive execution.