Valmiki Ramayana 5.28.17 — Sundara Kanda, Sarga 28, Shloka 17

सीताविलापः

Sita’s Lament and Resolve under Threat

Devanagari script

इतीव देवी बहुधा विलप्य सर्वात्मना राममनुस्मरन्ती।प्रवेपमाना परिशुष्कवक्त्रा नगोत्तमं पुष्पितमाससाद।।5.28.17।।

Transliteration

itīva devī bahudhā vilapya sarvātmanā rāmam anusmarantī |

pravepamānā pariśuṣka-vaktrā nagottamaṃ puṣpitam āsasāda ||5.28.17||

Translation

अशा रीतीने देवी सीता अनेक प्रकारे विलाप करीत, सर्वात्म्याने श्रीरामाचे स्मरण करीत होती. ती थरथरत होती; मुख कोरडे व फिकट झाले; मग ती फुलांनी बहरलेल्या श्रेष्ठ वृक्षाजवळ जाऊन पोहोचली.

Word by Word

• इति: thus
• इति: सम्बन्ध/वाक्य-समाप्ति-सूचक (quotative marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; इति-शब्दः (quotative particle)

• इव: as if
• इव: उपमान-सम्बन्ध (simile marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमा-सूचक (comparative particle)

• देवी: the queen/lady
• देवी: कर्ता (agent/subject)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन (Nominative singular, feminine)

• बहुधा: in many ways, repeatedly
• बहुधा: क्रिया-विशेषण (adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: बहुधा (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• विलप्य: having lamented
• विलप्य: पूर्वक्रिया (prior action to main verb)
• Type: Verb
• Root: विलप् (धातु) + ल्यप् (क्त्वा-प्रत्ययः)
• Form: कृदन्त; अव्ययभाव-क्त्वान्त (gerund/absolutive); पूर्वकालिक-क्रिया (having wailed)

• सर्वात्मना: with her whole self, entirely
• सर्वात्मना: करण/भाव-विशेषण (manner: with whole being)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्व + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: समासः (तत्पुरुषः: सर्वस्य आत्मा इति); तृतीया-विभक्ति; एकवचन (Instrumental singular used adverbially)

• रामम्: Rama
• रामम्: कर्म (object)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन (Accusative singular, masculine)

• अनुस्मरन्ती: remembering, constantly recalling
• अनुस्मरन्ती: कर्ता-विशेषण (descriptive of subject)
• Type: Verb
• Root: अनु + स्मृ (धातु) + शतृ (वर्तमान-कृदन्त)
• Form: कृदन्त; वर्तमानकालिक-कर्तरि शतृ-प्रत्ययान्त; स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन (present active participle, nominative sg. fem.)

• प्रवेपमाना: trembling, shivering
• प्रवेपमाना: कर्ता-विशेषण (descriptive of subject)
• Type: Verb
• Root: प्र + वेप् (धातु) + शानच् (वर्तमान-कृदन्त)
• Form: कृदन्त; वर्तमानकालिक-कर्तरि शानच्-प्रत्ययान्त; स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन (present active participle, nominative sg. fem.)

• परिशुष्कवक्त्रा: with a parched/dried face
• परिशुष्कवक्त्रा: कर्ता-विशेषण (attribute of subject)
• Type: Adjective
• Root: परि + शुष्क (प्रातिपदिक) + वक्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: समासः (कर्मधारयः: परिशुष्कं वक्त्रं यस्याः); स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन (Nominative singular, feminine)

• नगोत्तमम्: the best of trees/mountains (here: great tree)
• नगोत्तमम्: कर्म (object of motion/approach)
• Type: Noun
• Root: नग + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: समासः (तत्पुरुषः: नगानाम् उत्तमः); पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन (Accusative singular, masculine)

• पुष्पितम्: in bloom, flowered
• पुष्पितम्: कर्म-विशेषण (qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: पुष्पित (प्रातिपदिक; क्त-प्रत्ययान्त from पुष्प्/पुष्प)
• Form: कृदन्त; क्त-प्रत्ययान्त (past participial adjective); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन (Accusative singular, neuter; agreeing with नगोत्तमम् as adjective)

• आससाद: approached, reached
• आससाद: क्रिया (main verb)
• Type: Verb
• Root: आ + सद् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (परोक्षभूत/परफेक्ट); प्रथम-पुरुषः; एकवचन; परस्मैपदम् (3rd person singular, perfect)

Context

Queen Sita was wailing in many ways, constantly remembering Rama, the soul of all. Shivering, her face pales as she approached the great Simsupa tree in bloom.

Characters & Entities

• Sītā
• Rāma
• Siṃśupā tree

FAQs

How does this verse reflect Satya (truthfulness) in the Ramayana?

Sītā’s unwavering remembrance of Rāma amid fear and suffering shows fidelity to truth in relationship and intention—she does not allow circumstance to alter her inner commitment.

What dharmic ideal is highlighted by Sītā approaching the blossoming tree while lamenting?

The verse highlights steadfastness and purity under trial: even in captivity, Sītā endures with self-control and loyalty, embodying dharma through resilience rather than retaliation.