Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 87, Shloka 18

गुहसंवादः—रामस्य रात्रिवासवर्णनम्

Dialogue with Guha: Account of Rama’s Night Halt

ततस्तु जलशेषेण लक्ष्मणोऽप्यकरोत्तदा।वाग्यतास्ते त्रय स्सन्ध्यां समुपासत संहिताः।।।।

tatas tu jalaśeṣeṇa lakṣmaṇo 'py akarot tadā |

vāgyatās te trayaḥ sandhyāṃ samupāsata saṃhitāḥ ||

त्यानंतर लक्ष्मणानेही उरलेल्या जलावरच निर्वाह केला। मग ते तिघेही वाणीसंयमी व एकाग्रचित्त होऊन संध्योपासना करू लागले।

ततःthereafter
ततः:
Kala-krama (काल/क्रम)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formदेश/क्रमवाचक-अव्यय (adverb: thereafter)
तुbut/then
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
जलशेषेणwith the remaining water
जलशेषेण:
Karana (करण/with the remainder)
TypeNoun
Rootजल + शेष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/3rd), एकवचन (Singular); षष्ठी-तत्पुरुष ('जलस्य शेषः')
लक्ष्मणःLakshmana
लक्ष्मणः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
अपिalso
अपि:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपि-निपात (particle: also)
अकरोत्did, performed
अकरोत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/past), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद
तदाthen
तदा:
Kala-adhikarana (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb)
वाग्यताःsilent, restrained in speech
वाग्यताः:
Visheshana (विशेषण of ते त्रयः)
TypeAdjective
Rootवाक् + यत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचन (Plural); तत्पुरुष ('वाचि यताः' = restrained in speech)
तेthey
ते:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचन (Plural), सर्वनाम
त्रयःthree
त्रयः:
Karta (कर्ता/Subject; apposition to ते)
TypeNoun
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचन (Plural), संख्यावाचक
सन्ध्याम्the twilight worship (sandhya)
सन्ध्याम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootसन्ध्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
समुपासतworshipped, attended upon
समुपासत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + उप + आस् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/past), प्रथम-पुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural), आत्मनेपद
संहिताःcomposed, intent
संहिताः:
Visheshana (विशेषण of ते त्रयः)
TypeAdjective
Rootसम् + हि (धातु) / संहित (प्रातिपदिक; क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचन (Plural); भाव: 'collected/intent, composed'

Thereafter Lakshmana also drank the remainder of water. Then all the three observing silence intently performed the evening worship.

L
Lakṣmaṇa
R
Rāma
S
Sītā
S
sandhyā (twilight worship)

FAQs

Daily sacred duty continues even in adversity: disciplined worship and restraint are maintained despite hunger and exile.

With only water available, Lakṣmaṇa drinks what remains, and the trio performs sandhyā together in silence.

Religious discipline and composure (niyama, saṃyama).