Sarga 5

Verse 1

सन्दिश्य रामं नृपति श्श्वोभाविन्यभिषेचने।पुरोहितं समाहूय वशिष्ठमिदमब्रवीत्।।।।

उद्या होणाऱ्या अभिषेकाविषयी रामाला आदेश देऊन, नृपतीने पुरोहित वसिष्ठांना बोलावून असे म्हटले।

Verse 2

गच्छोपवासं काकुत्स्थं कारयाद्य तपोधन।श्रीयशोराज्यलाभाय वध्वा सह यतव्रतम्।।।।

हे तपोधन मुने! आज आपण जाऊन व्रतनिष्ठ काकुत्स्थ (राम) यांना माझ्या सूनबाई (सीता) हिच्यासह उपवास करवावा, ज्यायोगे श्री, यश आणि राज्यलाभ सिद्ध होईल॥

Verse 3

तथेति च स राजानमुक्त्वा वेदविदां वरः।स्वयं वसिष्ठो भगवान्ययौ रामनिवेशनम्।।।।उपवासयितुं रामं मन्त्रवन्मन्त्रकोविदः।ब्राह्मं रथवरं युक्तमास्थाय सुदृढव्रतः।।।।

राजाला “तथास्तु” असे सांगून, वेदविद्येत श्रेष्ठ भगवान वसिष्ठ स्वतः रामनिवासाकडे गेले।

Verse 4

तथेति च स राजानमुक्त्वा वेदविदां वरः।स्वयं वसिष्ठो भगवान्ययौ रामनिवेशनम्।।2.5.3।।उपवासयितुं रामं मन्त्रवन्मन्त्रकोविदः।ब्राह्मं रथवरं युक्तमास्थाय सुदृढव्रतः।।2.5.4।।

मंत्रकौशल्याने संपन्न व दृढव्रती ते, रामाला उपवास करविण्याच्या हेतूने, नीट जुळविलेल्या ब्राह्म-योग्य श्रेष्ठ रथावर आरूढ झाले।

Verse 5

स रामभवनं प्राप्य पाण्डुराभ्रघनप्रभम्।तिस्रः कक्ष्या रथेनैव विवेशमुनिसत्तमः।।।।

पांढऱ्या मेघसमूहासारखे तेजस्वी रामभवन गाठून, मुनिश्रेष्ठ वसिष्ठ रथासहच तीन कक्ष्या (आंगणे) ओलांडून आत प्रवेशले।

Verse 6

तमागतमृषिं रामस्त्वरन्निव ससम्भ्रमः।मानयिष्यन्समानार्हं निश्चक्राम निवेशनात्।।।।

आलेले ऋषी पाहताच, राम आदरयुक्त घाईने, समानपूज्य त्या महर्षींचा सत्कार करण्यासाठी निवासातून बाहेर आले।

Verse 7

अभ्येत्य त्वरमाणश्च रथाभ्याशं मनीषिणः।ततोऽवतारयामास परिगृह्य रथात्स्वयम्।।।।

मग राम त्वरेने त्या मनीषीच्या रथाजवळ गेला आणि स्वतः आदराने हात धरून त्यांना रथावरून उतरवू लागला।

Verse 8

स चैनं प्रश्रितं दृष्ट्वा सम्भाष्याभिप्रसाद्य च।प्रियार्हं हर्षयन्राममित्युवाच पुरोहितः।।।।

राम विनयशील आहे असे पाहून पुरोहितांनी त्याच्याशी मधुर संवाद केला, त्याला प्रसन्न केले आणि स्नेहयुक्त प्रिय वचने बोलून हर्षित करून असे म्हणाले॥

Verse 9

प्रसन्नस्ते पिता राम यौवराज्यमवाप्स्यसि।उपवासं भवानद्य करोतु सह सीतया।।।।

हे राम, तुझे वडील प्रसन्न आहेत; तू युवराजपद प्राप्त करशील। म्हणून आज तू सीतेसह उपवास कर॥

Verse 10

प्रातस्त्वामभिषेक्ता हि यौवराज्ये नराधिपः।पिता दशरथः प्रीत्या ययातिं नहुषो यथा।।।।

खरेच, उद्या पहाटे तुमचे पिता महाराज दशरथ प्रेमाने तुम्हाला युवराज्यपदी अभिषिक्त करतील—जसे नहुषाने ययातीचा अभिषेक केला होता।

Verse 11

इत्युक्त्वा स तदा राममुपवासं यतव्रतम्।मन्त्रवत्कारयामास वैदेह्या सहितं मुनिः।।।।

असे सांगून, त्या मुनिने तेव्हा व्रतनिष्ठ रामांना वैदेही (सीता) सहित मंत्रोच्चारपूर्वक उपवास करविला।

Verse 12

ततो यथावद्रामेण स राज्ञो गुरुरर्चितः।अभ्यनुज्ञाप्य काकुत्स्थं ययौ रामनिवेशनात्।।।।

त्यानंतर रामाने विधिपूर्वक राजगुरूंचा सत्कार केला। काकुत्स्थ (राम) यांची आज्ञा घेऊन ते रामनिवासातून प्रस्थान केले॥

Verse 13

सुहृद्भिस्तत्र रामोऽपि सहासीनः प्रियंवदैः।सभाजितो विवेशाऽथ ताननुज्ञाप्य सर्वशः।।।।

तेथे रामही मधुर बोलणाऱ्या मित्रांसह काही काळ बसला। सर्व प्रकारे सन्मानित होऊन मग त्यांची परवानगी घेऊन तो आपल्या अंतःपुरात प्रविष्ट झाला॥

Verse 14

हृष्टनारीनरयुतं रामवेश्म तदा बभौ।यथा मत्तद्विजगणं प्रफुल्लनलिनं सरः।।।।

तेव्हा हर्षित स्त्री-पुरुषांनी भरलेले रामाचे भवन असे शोभून दिसले, जसे फुललेल्या कमळांनी युक्त सरोवर मत्त पक्ष्यांच्या थव्यांनी शोभते॥

Verse 15

स राजभवनप्रख्यात्तस्माद्रामनिवेशानात्।निर्गत्य ददृशे मार्गं वसिष्ठो जनसंवृतम्।।।।

मग वसिष्ठ, राजभवनासारखे प्रसिद्ध असलेल्या रामनिवासातून बाहेर पडून, लोकांनी गर्दी केलेला मार्ग पाहू लागले॥

Verse 16

बृन्दबृन्दैरयोध्यायां राजमार्गास्समन्ततः।बभूवुरभिसम्बाधाः कुतूहलजनैर्वृताः।।।।

अयोध्येत सर्वत्र राजमार्ग कुतूहलाने जमलेल्या नगरजनांच्या समूहांनी वेढले जाऊन अतिशय गर्दीने कोंडले गेले।

Verse 17

जनबृन्दोर्मिसंघर्षहर्षस्वनवतस्तदा।बभूव राजमार्गस्य सागरस्येव निस्वनः।।।।

तेव्हा जनसमूहाच्या तरंगांच्या धक्क्याने उठणाऱ्या हर्षस्वरांसारखा राजमार्गावर असा निनाद झाला की तो सागरगर्जनेसारखा भासला।

Verse 18

सिक्तसम्मृष्टरथ्या हि तदहर्वनमालिनी।आसीदयोध्यानगरी समुच्छ्रितगृहध्वजा।।।।

त्या दिवशी अयोध्यानगरीच्या रस्त्यांवर पाणी शिंपडून नीट झाडले होते; उद्यानांच्या माळेसारखी ती शोभत होती आणि घराघरांवर उंच ध्वज फडकत होते।

Verse 19

तदा ह्ययोध्यानिलयः सस्त्रीबालाबलो जनः।रामाभिषेकमाकाङ्क्षन्नाकाङ्क्षदुदयं रवेः।।।।

तेव्हा अयोध्येत राहणारे स्त्रिया, बालके व वृद्धांसह सर्व जन रामाच्या अभिषेकाची आस धरून सूर्याच्या उदयाची आतुरतेने वाट पाहू लागले।

Verse 20

प्रजालङ्कारभूतं च जनस्यानन्दवर्धनम्।उत्सुकोऽभूज्जनो द्रष्टुं तमयोध्यामहोत्सवम्।।।।

प्रजांचे भूषण आणि सर्वांच्या आनंदात वाढ करणारा तो अयोध्या-महोत्सव पाहण्यासाठी लोक अत्यंत उत्सुक झाले।

Verse 21

एवं तज्जनसम्बाधं राजमार्गं पुरोहितः।व्यूहन्निव जनौघं तं शनै राजकुलं ययौ।।।।

अशा रीतीने जनसमुदायाने गजबजलेला राजमार्ग पाहून पुरोहितांनी जणू मानवी प्रवाहाला फोडीत हळूहळू राजकुलाकडे प्रस्थान केले।

Verse 22

सिताभ्रशिखरप्रख्यं प्रासादमधिरुह्य सः।समीयाय नरेन्द्रेण शक्रेणेव बृहस्पतिः।।।।

तो श्वेत मेघशिखरासारखा भासणाऱ्या प्रासादावर चढून, शक्राजवळ बृहस्पती जसा जाईल तसा नरेन्द्राजवळ गेला।

Verse 23

तमागतमभिप्रेक्ष्य हित्वा राजासनं नृपः।पप्रच्छ स च तस्मै तत्कृतमित्यभ्यवेदयत्।।।।

त्यांचे आगमन पाहून राजा राजासन सोडून विचारू लागला; तेव्हा त्यांनी ‘कार्य झाले’ असे राजाला निवेदन केले।

Verse 24

चैव तदा तुल्यं सहासीनास्सभासदः।आसनेभ्यस्समुत्तस्थुः पूजयन्तः पुरोहितम्।।।।

तेव्हा सभेत सोबत बसलेले सभासदही तसाच आपल्या आसनांवरून उठून उभे राहिले आणि पुरोहितांचा सन्मान करू लागले।

Verse 25

गुरुणा त्वभ्यनुज्ञातो मनुजौघं विसृज्य तम्।विवेशान्तः पुरं राजा सिंहो गिरिगुहामिव।।।।

गुरूंची आज्ञा मिळाल्यावर राजा त्या जनसमुदायाला विसर्जित करून, जसा सिंह गिरिगुहेत शिरे तसा अंतःपुरात प्रवेशला।

Verse 26

तदग्य्रवेषप्रमदाजनाकुलंमहेन्द्रवेश्मप्रतिमं निवेशनम्।विदीपयंश्चारु विवेश पार्थिवश्शशीव तारागणसङ्कुलं नभः।।।।

तेव्हा सुशोभित वेशधारी स्त्रियांनी गजबजलेल्या, महेंद्राच्या भवनासारख्या त्या निवासात राजा प्रवेशला। आत जाताना तो असा उजळून निघाला, जसा तारकांनी भरलेल्या नभात चंद्रमा प्रकाश पसरवितो॥