Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 3, Shloka 38
यौवराज्याभिषेक-उपकल्पनम्
Preparations for Rama’s Installation as Yuvaraja
Devanagari script
स तं सस्मितमाभाष्य पुत्रं पुत्रवतां वरः।।।।उवाचेदं वचो राजा देवेन्द्रमिव काश्यपः।
Transliteration
sa taṃ sasmitaṃ ābhāṣya putraṃ putravatāṃ varaḥ |
uvācedaṃ vaco rājā devendram iva kāśyapaḥ ||
Translation
पुत्रवतांमध्ये श्रेष्ठ असा राजा स्मितहास्याने पुत्रास संबोधून हे वचन बोलला—जसा कश्यप देवेंद्रास बोलतो।
Word by Word
सःhe
सः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम-रूपम्
तम्him
तम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन
स-स्मितम्smiling
स-स्मितम्:
कर्मविशेषण (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootस (उपसर्ग/सह-अर्थ) + स्मित (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमासः (सह-भाव): स्मितेन सह; पुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (of 'putram')
आभाष्यhaving addressed
आभाष्य:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootआ-भाष् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formक्त्वान्त/ल्यपन्त अव्ययकृदन्तः (gerund): ‘having addressed/spoken to’
पुत्रम्son
पुत्रम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन
पुत्र-वताम्of (men) having sons
पुत्र-वताम्:
सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक) + वत् (तद्धित)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; ‘of those who have sons’
वरःthe best
वरः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; विशेष्य-रूपेण (predicate/appositive to 'rājā')
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन
इदम्this
इदम्:
कर्मविशेषण (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम-रूपम्; विशेषणम् (of 'vacaḥ')
वचःwords, speech
वचः:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन
राजाthe king
राजा:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन
देव-इन्द्रम्Devendra (Indra)
देव-इन्द्रम्:
उपमान (Standard of comparison/उपमान)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमासः: देवानाम् इन्द्रः; पुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन; उपमान
इवlike
इव:
उपमा (Comparison marker/उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-अव्यय
काश्यपःKashyapa
काश्यपः:
उपमेय (Compared entity/उपमेय)
TypeNoun
Rootकाश्यप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; उपमेय (one compared)
Context
The best among fathers, he (Dasaratha) said these words to his son with a smile, like Kasyapa addressing Devendra.
Characters & Entities
D
DaśarathaR
RāmaK
KaśyapaFAQs
Dharma is transmitted through affectionate instruction: the father’s smile and direct address frame guidance as benevolent, not coercive.
Daśaratha transitions from welcoming gestures to formally speaking to Rāma.
Daśaratha’s dignified warmth and the auspicious authority of a father-king.