Valmiki Ramayana 2.118.44 — Ayodhya Kanda, Sarga 118, Shloka 44

अनसूयोपदेशः तथा सीताया स्वयंवरकथा

Anasuya’s Counsel and Sita’s Swayamvara Narrative

Devanagari script

सुदीर्घस्य तु कालस्य राघवोऽयं महाद्युतिः।विश्वामित्रेण सहितो यज्ञं द्रष्टुं समागतः।।2.118.44।।लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा राम स्सत्यपराक्रमः।

Transliteration

sudīrghasya tu kālasya rāghavo 'yaṃ mahādyutiḥ | viśvāmitreṇa sahito yajñaṃ draṣṭuṃ samāgataḥ || 2.118.44 || lakṣmaṇena saha bhrātrā rāmaḥ satyaparākramaḥ |

Translation

दीर्घ काळानंतर हा महातेजस्वी राघव—सत्यपराक्रमी राम—भाऊ लक्ष्मणासह आणि विश्वामित्रांसोबत यज्ञ पाहण्यासाठी आला।

Word by Word

• सुदीर्घस्य: of very long
• सुदीर्घस्य: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सुदीर्घ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; विशेषण कालस्य

• तु: indeed
• तु: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/अन्वय (particle: ‘but/indeed’)

• कालस्य: of time (after a long time)
• कालस्य: Kala-adhikarana (कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; ‘सुदीर्घस्य कालस्य’ = ‘after a long time’ (genitive of time)

• राघवः: Rāghava (Rama)
• राघवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राघव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अयम्: this
• अयम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण राघवः

• महाद्युतिः: greatly radiant
• महाद्युतिः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महाद्युति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण राघवः; समास: महा + द्युति

• विश्वामित्रेण: with Viśvāmitra
• विश्वामित्रेण: Sahartha (सहार्थ/सहकारक)
• Type: Noun
• Root: विश्वामित्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• सहितः: accompanied
• सहितः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सह (धातु/प्रातिपदिक) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘accompanied’

• यज्ञम्: sacrifice
• यज्ञम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• द्रष्टुम्: to see
• द्रष्टुम्: Prayojana (प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: तुमुन् (Infinitive), ‘to see/observe’

• समागतः: arrived
• समागतः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (PPP used in active sense), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘arrived’

• लक्ष्मणेन: with Lakṣmaṇa
• लक्ष्मणेन: Sahartha (सहार्थ/सहकारक)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• सह: together with
• सह: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)
• Form: सहार्थक-अव्यय (preposition-like indeclinable)

• भ्रात्रा: with (his) brother
• भ्रात्रा: Sahartha (सहार्थ/सहकारक)
• Type: Noun
• Root: भ्रातृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; ‘with (his) brother’

• रामः: Rama
• रामः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; apposition to राघवः

• सत्यपराक्रमः: whose prowess is true (steadfast)
• सत्यपराक्रमः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सत्यपराक्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण रामः; बहुव्रीहि: ‘सत्यः पराक्रमो यस्य’

Context

After a long time, resplendent Rama whose prowess was truth, arrived along with his brother Lakshman and sage Viswamitra in order to witness the sacrifice.

Characters & Entities

• Rāma
• Lakṣmaṇa
• Viśvāmitra
• yajña (sacrifice)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is service to righteous purpose: Rāma comes under a sage’s guidance to support sacred duty (yajña), aligning power with truth.

What is the narrative situation?

Sītā transitions to Rāma’s arrival in Mithilā with Viśvāmitra and Lakṣmaṇa, connected to witnessing the sacrificial rite.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s satya-rooted valor—strength disciplined by truthfulness and obedience to dharmic guidance.