Adhyaya 19

Verse 1

नारद उवाच । भार्गवेशं ततो गच्छेद्भक्त्या यत्र च विष्णुना । हुंकारितास्तु देवेन दानवाः प्रलयं गताः

नारद म्हणाले—त्यानंतर भक्तिभावाने भार्गवेशाकडे जावे; जिथे विष्णुदेवाच्या हुंकारमात्राने दानव प्रलयास गेले.

Verse 2

तत्र स्नात्वा तु राजेंद्र सर्वपापैः प्रमुच्यते । शुक्लतीर्थस्य चोत्पत्तिं शृणु त्वं पांडुनंदन

हे राजेंद्र! तेथे स्नान केल्याने सर्व पापांतून मुक्ती मिळते. आता हे पांडुनंदना, शुक्लतीर्थाची उत्पत्ती ऐक.

Verse 3

हिमवच्छिखरे रम्ये नानाधातुविचित्रिते । तरुणादित्यसंकाशे तप्तकांचनसंनिभे

हिमवताच्या रम्य शिखरावर, नानाविध धातूंनी विचित्रित—नवोदित सूर्याप्रमाणे तेजस्वी, तप्त सुवर्णासारखे दीप्तिमान.

Verse 4

वज्रस्फटिकसोपाने चित्रपट्टशिलातले । जांबूनदमये दिव्ये नाना पद्मोपशोभिते

वज्र व स्फटिकाच्या पायऱ्यांनी युक्त, चित्रित पट्टशिळांचा तळ; जांबूनद सुवर्णमय दिव्य, नाना पद्मांनी शोभित.

Verse 5

तत्रासीनं महादेवं सर्वज्ञं प्रभुमव्ययम् । लोकानुग्राहकं शांतं गणवृंदैः समावृतम्

तेथे त्यांनी महादेवाला आसनस्थ पाहिले—सर्वज्ञ, प्रभु, अव्यय; लोकांवर अनुग्रह करणारा, शांत, आणि गणवृंदांनी वेढलेला।

Verse 6

स्कंदनंदिमहाकालैर्वीरभद्र गणादिभिः । उमया सहितं देवं मार्कंडः परिपृच्छति

स्कंद, नंदी, महाकाल, वीरभद्र व इतर गणांनी सेवित, उमा सहित त्या देवाला मार्कंडेय प्रश्न विचारतो।

Verse 7

देवदेव महादेव इन्द्र कामादि संस्तुत । संसारभवभीतोहं सुखोपायं ब्रवीहि मे

हे देवदेव महादेव—इंद्र, काम आदींनी स्तुत! मला संसारभय वाटते; मला सुख (मोक्षकल्याण) मिळविण्याचा सोपा उपाय सांगावा।

Verse 8

भगवन्भूतभव्येश सर्वपापप्रणाशनम् । तीर्थानां परमं तीर्थं तद्वदस्व महेश्वर

हे भगवन्, भूत-भव्याचे ईश्वर, हे महेश्वर! जे सर्व पापांचा नाश करणारे, तीर्थांतील परम तीर्थ आहे—ते मला सांगावे।

Verse 9

ईश्वर उवाच । शृणुविप्र महाभाग सर्वशास्त्रविशारद । स्नानादि कुरु गच्छ त्वं ऋषिसंघैस्समावृतः

ईश्वर म्हणाले—हे महाभाग विप्र, सर्व शास्त्रांत विशारद! ऐक; स्नानादी कर्म कर, आणि मग ऋषिसंघाने वेढलेला तू प्रस्थान कर।

Verse 10

मन्वत्रि याज्ञवल्क्याश्च काश्यपश्चैव अंगिराः । यमापस्तंब संवर्ताः कात्यायनबृहस्पती

मनु, अत्रि, याज्ञवल्क्य, काश्यप व अंगिरस; तसेच यम, आपस्तंब, संवर्त, कात्यायन व बृहस्पती—ही नावे येथे सांगितली आहेत.

Verse 11

नारदो गौतमश्चैव पृच्छंति धर्मकांक्षिणः । गंगाकनखले पुण्या प्रयागं पुष्करं गया

धर्म जाणण्याची इच्छा धरून नारद व गौतम पवित्र तीर्थांविषयी विचारतात—कनखलची पुण्य गंगा, प्रयाग, पुष्कर आणि गया।

Verse 12

कुरुक्षेत्रं तु पुण्यं च राहुग्रस्ते दिवाकरे । दिवा वा यदि वा रात्रौ शुक्लतीर्थं महाफलम्

कुरुक्षेत्र निश्चयच पुण्य आहे; आणि सूर्य राहुग्रस्त असता शुक्लतीर्थात स्नान—दिवसा वा रात्री—महाफळ देणारे आहे.

Verse 13

दर्शनात्स्पर्शनाच्चैव स्नानाद्ध्यानात्तपोर्जनात् । होमाच्चैवोपवासाच्च शुक्लतीर्थफलं महत्

त्याचे दर्शन, स्पर्श, तेथील स्नान, ध्यान, तपाचे उपार्जन, तसेच होम व उपवास—यांमुळे शुक्लतीर्थाचे फळ अत्यंत महान आहे.

Verse 14

शुक्लतीर्थं महापुण्यं नद्यां तु संव्यवस्थितम् । चाणिक्योनाम राजर्षिः सिद्धिं तत्र समागतः

नदीवर स्थित शुक्लतीर्थ हे महापुण्य तीर्थ आहे; तेथे चाणिक्य नावाच्या राजर्षींनी सिद्धी प्राप्त केली.

Verse 15

एतत्क्षेत्रं समुत्पन्नं योजनावृत्तिसंस्थितम् । शुक्लतीर्थं महापुण्यं सर्वपापप्रणाशनम्

हे क्षेत्र प्रकट झाले असून एक योजन परिघात विस्तारलेले आहे। हे शुक्लतीर्थ महापुण्यदायक असून सर्व पापांचा नाश करणारे आहे।

Verse 16

पादपाग्रेण दृष्टेन ब्रह्महत्यां व्यपोहति । अहमत्र ऋषिश्रेष्ठ तिष्ठामि ह्युमया सह

पायाच्या अग्रभागाचे दर्शन होताच ब्रह्महत्येचे पापही दूर होते। हे ऋषिश्रेष्ठ, मी येथे उमेच्या सहितच निवास करतो.

Verse 17

वैशाखे विमले मासि कृष्णपक्षे चतुर्दशी । कैलासाच्चापि निर्गत्य तत्र संनिहितो ह्यहम्

निर्मळ वैशाख महिन्यात, कृष्णपक्षातील चतुर्दशीस, मी कैलासातूनही निघून तेथे उपस्थित असतो.

Verse 18

देवकिन्नरगंधर्वाः सिद्धविद्याधरास्तथा । गणाश्चाप्सरसो नागाः सर्वे देवाः समागताः

देवकिन्नर व गंधर्व, तसेच सिद्ध व विद्याधर; गण, अप्सरा व नाग—सर्व देव एकत्र जमले.

Verse 19

इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे ऊनविंशोध्यायः

अशा प्रकारे श्रीपद्म महापुराणातील स्वर्गखंडाचा एकोणिसावा अध्याय समाप्त झाला.

Verse 20

रजकेन यथा वस्त्रं शुक्लं भवति वारिणा । आजन्मसंचितं पापं शुक्लतीर्थे व्यपोहति

जसा रजका पाण्याने वस्त्र शुभ्र करतो, तसा शुक्लतीर्थात आजन्म साचलेले पाप धुऊन नष्ट होते।

Verse 21

स्नानं दानं महापुण्यं मार्कंड ऋषिसत्तम । शुक्लतीर्थात्परं तीर्थं न भूतं न भविष्यति

हे मार्कंडेय ऋषिश्रेष्ठा! स्नान व दान हे महापुण्यकारक आहे; शुक्लतीर्थापेक्षा श्रेष्ठ तीर्थ कधी झाले नाही, पुढेही होणार नाही।

Verse 22

पूर्वे वयसि कर्माणि कृत्वा पापानि मानवः । अहोरात्रोपवासेन शुक्लतीर्थे व्यपोहति

पूर्व वयात केलेली पापकर्मे मनुष्य शुक्लतीर्थात अहोरात्र उपवास करून दूर करतो।

Verse 23

तपसा ब्रह्मचर्येण यज्ञैर्दानेन वा पुनः । देवदानेन या पुष्टिर्न सा क्रतुशतैरपि

तप, ब्रह्मचर्य, यज्ञ किंवा सामान्य दान यांद्वारेही जी प्राप्ती होते, देवदानेने मिळणारी ती आत्मपुष्टी शंभर यज्ञांनीसुद्धा मिळत नाही।

Verse 24

कार्तिकस्य च मासस्य कृष्णपक्षे चतुर्दशी । घृतेन स्नापयेद्देवमुपोष्य परमेश्वरम्

कार्तिक मासाच्या कृष्णपक्षातील चतुर्दशीस उपवास करून परमेश्वर देवाचा घृताने अभिषेक करावा।

Verse 25

एकविंशत्कुलोपेतो न च्यवेच्चैश्वरात्पदात् । शुक्लतीर्थं परं तीर्थमृषिसिद्धनिषेवितम्

एकवीस कुलांनी युक्त साधक ऐश्वर्यपदापासून च्युत होत नाही. शुक्लतीर्थ हे परम तीर्थ असून ऋषि व सिद्धजनांनी सेविलेले आहे.

Verse 26

तत्र स्नात्वा ततो राजन्पुनर्जन्म न विद्यते । स्नात्वा वै शुक्लतीर्थेपि अर्चयेद्वृषभध्वजम्

हे राजन्, तेथे स्नान केल्यावर पुनर्जन्म होत नाही. तसेच शुक्लतीर्थात स्नान करून वृषभध्वज भगवान् शिवाची अर्चना करावी.

Verse 27

जागरं कारयेत्तत्र नृत्यगीतादिमंगलैः । प्रभाते शुक्लतीर्थे तु स्नानं वै देवतार्चनम्

तेथे नृत्य-गीत इत्यादी मंगलकर्मांनी रात्रिजागर करावे. आणि प्रभाती शुक्लतीर्थात स्नान करून देवतेची अर्चना करावी.

Verse 28

आचार्यं भोजयेत्पश्चाच्छिवव्रतपरः शुचिः । भोजनं च यथाशक्त्या वित्तशाठ्यं न कारयेत्

नंतर शुचिर्भूत होऊन शिवव्रतपर साधकाने आचार्याला भोजन घालावे. आणि यथाशक्ती भोजन द्यावे; धनाविषयी कपट करू नये.

Verse 29

प्रदक्षिणं ततः कृत्वा शनैर्देवांतिकं व्रजेत् । एवं वै कुरुते यस्तु तस्य पुण्यफलं शृणु

त्यानंतर प्रदक्षिणा करून हळूहळू देवतेच्या सान्निध्यात जावे. जो असे करतो, त्याचे पुण्यफळ ऐक.

Verse 30

दिव्ययानसमारूढस्तूयमानोऽप्सरोगणैः । शिवतुल्यबलोपेतस्तिष्ठत्याभूतसंप्लवम्

दिव्य विमानावर आरूढ, अप्सरागणांनी स्तुत, शिवतुल्य बळाने युक्त तो सर्वभूत-प्रलयापर्यंत तेथे स्थित राहतो।

Verse 31

शुक्लतीर्थे तु या नारी ददाति कनकं शुभम् । घृतेन स्नापयेद्देवं कुमारं चाभिपूजयेत्

शुक्लतीर्थी जी स्त्री शुभ सुवर्ण दान करते, तिने देवाला तुपाने स्नान घालावे आणि कुमार (स्कंद) याची विधिपूर्वक पूजा करावी।

Verse 32

एवं या कुरुते भक्त्या तस्याः पुण्यफलं शृणु । मोदते देवलोकस्था यावदिंद्राश्चतुर्दश

जी स्त्री हे भक्तीने करते, तिचे पुण्यफळ ऐक—ती देवलोकात वास करून चौदा इंद्रांच्या काळापर्यंत आनंदित राहते।

Verse 33

अयने वा चतुर्दश्यां संक्रांतौ विषुवे तथा । स्नात्वा तु सोपवासः स निर्जितात्मा समाहितः

अयनदिनी, किंवा चतुर्दशीस, संक्रांतीस तसेच विषुवकाळी—स्नान करून तो उपवास करावा, आत्मसंयमी व एकाग्रचित्त होऊन।

Verse 34

दानं दद्याद्यथाशक्त्या प्रीयेतां हरिशंकरौ । शुक्लतीर्थप्रभावेण सर्वं भवति चाक्षयम्

यथाशक्ती दान द्यावे, ज्याने हरि व शंकर प्रसन्न होतील। शुक्लतीर्थाच्या प्रभावाने तेथे केलेले सर्व काही अक्षय होते।

Verse 35

अनाथं दुर्गतं विप्रं नाथवंतमथापि वा । उद्वाहयति यस्तीर्थे तस्य पुण्यफलं शृणु

जो तीर्थस्थानी ब्राह्मणाचा विवाह घडवून आणतो—तो अनाथ व दरिद्री असो वा संरक्षक असलेलाच असो—त्याचे पुण्यफळ ऐक.

Verse 36

यावत्तद्रोमसंख्या तु तत्प्रसूतिकुलेषु च । तावद्वर्षसहस्राणि शिवलोके महीयते

जितकी त्याच्या देहावरील रोमसंख्या, आणि त्याच्या संततीच्या कुलांमध्ये जितकी गणना, तितकी सहस्र वर्षे तो शिवलोकी महिमान्वित होतो.