Adhyaya 15
Description of Cyavana’s Austerity and Enjoyment
या अध्यायात शर्यातीची कन्या सुकन्या हिने वृद्ध व अंध ऋषी च्यवन यांची दीर्घकाळ तपस्वी भावाने केलेली सेवा वर्णिली आहे. तिची अढळ पतिव्रता निष्ठा ही स्त्रीधर्म व योगशुद्धीचा आदर्श ठरते. त्याच वेळी दिव्य वैद्य अश्विनीकुमार येतात, त्यांचा सत्कार होतो आणि ते वर देऊ इच्छितात; सुकन्या पतीला दृष्टी (आणि कल्याण) मिळावे अशी प्रार्थना करते. यज्ञभागाचा धर्मार्थही येथे येतो—च्यवनाच्या संमतीने अश्विनांना यज्ञातील भाग मिळतो व त्यांचा अधिकार प्रतिष्ठित होतो. प्रत्युपकार म्हणून ते च्यवनाला रूपांतरित करून यौवन व तेज देतात; तीन समान देखण्या पुरुषांचा प्रसंग सुकन्याच्या पतिव्रतेची परीक्षा ठरतो आणि ती आपल्या पतीलाच ओळखते. नंतर च्यवन तपोबल व देवकृपेने इच्छेनुसार चालणारे दिव्य विमान आणि रत्नमय, ऐश्वर्यसंपन्न निवास प्रकट करतात. या अध्यायातून तप, धर्म आणि अनुग्रह यांमुळे भोगही मिळतो आणि निर्भयता व निःशोकता अशी आध्यात्मिक खात्रीही प्राप्त होते, हे स्पष्ट होते.
Shlokas
Verse 1
सुमतिरुवाच । अथर्षिः स्वाश्रमं गत्वा मानव्या सह भार्यया । मुदं प्राप हताशेष पातको योगयुक्तया
सुमती म्हणाली—नंतर ऋषी पत्नी मानवीसह आपल्या आश्रमात गेला; तिच्या योगनिष्ठेमुळे त्याचे सर्व पाप नष्ट झाले आणि त्याला आनंद प्राप्त झाला।
Verse 2
सा मानवी तं वरमात्मनः पतिं । नेत्रेणहीनं जरसा गतौजसम् । सिषेव एनं हरिमेधसोत्तमं । निजेष्टदात्रीं कुलदेवतां यथा
ती मानवी आपल्या वरण केलेल्या पतीची—जो नेत्रहीन होता आणि जरेने ज्याचे तेज क्षीण झाले होते—सेवा करीत राहिली; हरि-यज्ञपरायण त्या श्रेष्ठ पुरुषाची ती सेवा अशी करी, जशी इष्टफल देणाऱ्या कुलदेवतेची करतात।
Verse 3
शूश्रूषती स्वं पतिमिंगितज्ञा । महानुभावं तपसां निधिं प्रियम् । परां मुदं प्राप सती मनोहरा । शची यथा शक्रनिषेवणोद्यता
स्वपतीची शुश्रूषा करणारी, त्याच्या संकेतांचा अर्थ जाणणारी मनोहर सतीने तपोनिधी महानुभाव प्रियतमात परम आनंद प्राप्त केला; जशी शची शक्र (इंद्र) याची भक्तीने सेवा करून हर्षित होते।
Verse 4
चरणौ सेवते तन्वी सर्वलक्षणलक्षिता । राजपुत्री सुंदरांगी फलमूलोदकाशना
सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त अशी ती तन्वी राजकन्या, सुंदर अंगांची, फळे-मुळे व पाणी यावरच निर्वाह करून (त्यांचे) चरण नित्य सेवा करी।
Verse 5
नित्यं तद्वाक्यकरणे तत्परा पूजने रता । कालक्षेपं प्रकुरुते सर्वभूतहिते रता
ती नित्य त्यांच्या वचनांचे पालन करी, त्यातच तत्पर होऊन पूजेत रमे; आणि सर्व भूतांच्या हितासाठी रत राहून काळ व्यतीत करी।
Verse 6
विसृज्य कामं दंभं च द्वेषं लोभमघं मदम् । अप्रमत्तोद्यता नित्यं च्यवनं समतोषयत्
काम, दंभ, द्वेष, लोभ, पाप व मद यांचा त्याग करून, सदैव सावध व उद्यत राहून ते निरंतर च्यवन मुनींना संतुष्ट करीत।
Verse 7
एवं तस्य प्रकुर्वाणा सेवां वाक्कायकर्मभिः । सहस्राब्दं महाराज सा च कामं मनस्यधात्
अशा रीतीने वाणी, देह व कर्म यांनी त्यांची सेवा करत, हे महाराज, हजार वर्षांनंतर तिने मनात एक इच्छा धारण केली।
Verse 8
कदाचिद्देवभिषजावागतावाश्रमे मुनेः । स्वागतेन सुसंभाव्य तयोः पूजां चकार सा
कधीतरी मुनीच्या आश्रमात दोन दिव्य वैद्य आले. तिने त्यांचे यथोचित स्वागत करून सन्मानाने त्यांची पूजा केली.
Verse 9
शर्यातिकन्याकृतपूजनार्घ । पाद्यादिना तोषितचित्तवृत्ती । तावूचतुः स्नेहवशेन सुंदरौ । वरं वृणुष्वेति मनोहरांगीम्
शर्याती राजाची कन्या पाद्य-अर्घ्यादि अर्पून त्यांची पूजा करू लागली. मन-चित्त प्रसन्न झाल्यावर ते दोघे सुंदर, स्नेहाने म्हणाले—“हे मनोहरांगी, वर माग.”
Verse 10
तुष्टौ तौ वीक्ष्य भिषजौ देवानां वरयाचने । मतिं चकार नृपतेः पुत्री मतिमतां वरा
देवांच्या वरयाचनेवर ते दोघे वैद्य संतुष्ट झालेले पाहून, बुद्धिमानांत श्रेष्ठ राजकन्येने निश्चय केला.
Verse 11
पत्यभिप्रायमालक्ष्य वाचमूचे नृपात्मजा । दत्तं मे चक्षुषी पत्युर्यदि तुष्टौ युवां सुरौ
पतीचा अभिप्राय ओळखून राजकन्या म्हणाली—“जर तुम्ही दोघे देव प्रसन्न असाल, तर माझ्या पतीचे नेत्र मला द्या.”
Verse 12
इत्येतद्वचनं श्रुत्वा सुकन्या या मनोहरम् । सतीत्वं च विलोक्येदमूचतुर्भिषजां वरौ
हे वचन ऐकून मनोहर सुकन्येचे सतीत्व पाहून, त्या दोघा श्रेष्ठ वैद्यांनी तिला असे म्हटले.
Verse 13
त्वत्पतिर्यदि देवानां भागं यज्ञे दधात्यसौ । आवयोरधुना कुर्वश्चक्षुषोः स्फुटदर्शनम्
जर तुझा पती यज्ञात देवांना त्यांचा योग्य भाग अर्पण करीत असेल, तर आत्ताच आमच्या दोघांच्या नेत्रांना स्फुट दर्शन दे।
Verse 14
च्यवनोऽप्योमिति प्राह भागदाने वरौजसोः । तदा हृष्टावश्विनौ तमूचतुस्तपतां वरम्
भागदान होत असता महाबलीसाठी च्यवनानेही “ॐ” असे उच्चारले। तेव्हा हर्षित अश्विनीकुमारांनी त्यास म्हटले— “हे तपस्विश्रेष्ठ, वर माग।”
Verse 15
इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे शेषवात्स्यायनसंवादे रामाश्वमेधे । च्यवनस्य तपोभोगवर्णनं नाम पंचदशोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्री पद्मपुराणातील पाताळखंडात, शेष-वात्स्यायन संवादात, रामाच्या अश्वमेधप्रसंगात ‘च्यवनाच्या तपोभोगाचे वर्णन’ नावाचा पंधरावा अध्याय समाप्त झाला।
Verse 16
ह्रदं प्रवेशितोऽश्विभ्यां स्वयं चामज्जतां ह्रदे । पुरुषास्त्रय उत्तस्थुरपीच्या वनिताप्रियाः
अश्विनीकुमारांनी त्यांना सरोवरात नेले; ते स्वतःही त्या ह्रदात बुडाले. मग तीन पुरुष वर आले— अत्यंत देखणे आणि स्त्रियांना प्रिय।
Verse 17
रुक्मस्रजः कुंडलिनस्तुल्यरूपाः सुवाससः । तान्निरीक्ष्य वरारोहा सुरूपान्सूर्यवर्चसः
ते सुवर्णमाळा व कुंडले धारण करणारे, एकसारख्या रूपाचे आणि उत्तम वस्त्रांनी शोभणारे होते. सूर्यतेजाने दीप्त अशा त्या सुरूप पुरुषांना पाहून ती वरारोहा स्त्री विस्मयाने निहारू लागली।
Verse 18
अजानती पतिं साध्वी ह्यश्विनौ शरणं ययौ । दर्शयित्वा पतिं तस्यै पातिव्रत्येन तोषितौ
पतीला न ओळखता ती साध्वी स्त्री अश्विनीकुमारांच्या शरणास गेली. तिच्या पातिव्रत्याने संतुष्ट होऊन त्यांनी तिला तिचा पती दाखविला.
Verse 19
ऋषिमामंत्र्य ययतुर्विमानेन त्रिविष्टपम् । यक्ष्यमाणे क्रतौ स्वीयभागकार्याशयायुतौ
ऋषीची आज्ञा घेऊन ते दोघे विमानाने त्रिविष्टप (स्वर्ग) येथे गेले; होऊ घातलेल्या यज्ञात आपापला योग्य भाग मिळविण्याच्या इच्छेने.
Verse 20
कालेन भूयसा क्षामां कर्शितां व्रतचर्यया । प्रेमगद्गदया वाचा पीडितः कृपयाब्रवीत्
दीर्घकाळ व्रतचर्येमुळे ती क्षीण व कृश झाली होती. ते पाहून तो प्रेमाने गद्गदलेल्या वाणीने, करुणेने व्याकुळ होऊन बोलला.
Verse 21
तुष्टोऽहमद्य तव भामिनि मानदायाः । शुश्रूषया परमया हृदि चैकभक्त्या । यो देहिनामयमतीव सुहृत्स्वदेहो । नावेक्षितः समुचितः क्षपितुं मदर्थे
हे भामिनि, हे मानदायिनी! आज तुझ्या परम शुश्रूषेने व हृदयातील एकनिष्ठ भक्तीने मी संतुष्ट आहे. देहधाऱ्यांना अत्यंत प्रिय व हितकारी असा हा तुझा देह उपेक्षित होऊ नये; माझ्यासाठी त्याचा क्षय करणे योग्य नाही.
Verse 22
ये मे स्वधर्मनिरतस्य तपः समाधि । विद्यात्मयोगविजिता भगवत्प्रसादाः । तानेव ते मदनुसेवनयाऽविरुद्धान् । दृष्टिं प्रपश्य वितराम्यभयानशोकान्
स्वधर्मात रत राहून तप, समाधी, विद्या व आत्मयोगाने—भगवंताच्या प्रसादाने—मला जे वररूप अनुग्रह मिळाले आहेत, ते तुझ्या माझ्या सेवेला विरोधी नाहीत. ते तू आपल्या दृष्टीने पाहा; मी तुला अशी दृष्टी देतो जी भय व शोक दूर करते.
Verse 23
अन्ये पुनर्भगवतो भ्रुव उद्विजृंभ । विस्रंसितार्थरचनाः किमुरुक्रमस्य । सिद्धासि भुंक्ष्व विभवान्निजधर्मदोहान् । दिव्यान्नरैर्दुरधिगान्नृपविक्रियाभिः
इतर लोक पुन्हा जणू भगवंताच्या भुवईचा क्षणिक विस्तारच; त्यांच्या वाणी-अर्थरचना ढासळतात—उरुक्रम (विष्णू) साठी ते काय करणार? तू सिद्धीला पोहोचली आहेस; म्हणून आपल्या धर्माच्या दुधासारख्या फलरूप विभवांचा उपभोग घे—ते दिव्य वर, जे नरांना राजांच्या चंचल व्यवहारांनीही दुर्मिळ आहेत।
Verse 24
एवं ब्रुवाणमबलाखिलयोगमाया । विद्याविचक्षणमवेक्ष्य गताधिरासीत् । संप्रश्रयप्रणयविह्वलया गिरेषद् । व्रीडाविलोकविलसद्धसिताननाह
असे बोलणारा, विद्येत निपुण असा त्याला पाहून ती अबला—अखिल योगमायेची मूर्ती—अंतःकरणी शांत झाली। मग आदरयुक्त प्रेमाने किंचित् थरथरणाऱ्या वाणीने, लाजऱ्या कटाक्षाने व मंद हास्याने उजळलेल्या मुखाने ती बोलली।
Verse 25
सुकन्योवाच । राद्धं बत द्विजवृषैतदमोघयोग । मायाधिपे त्वयि विभो तदवैमि भर्तः । यस्तेऽभ्यधायि समयः सकृदंगसंगो । भूयाद्गरीयसि गुणः प्रसवः सतीनाम्
सुकन्या म्हणाली—हे द्विजश्रेष्ठ! हा अमोघ योग खरोखर सिद्ध झाला. हे विभो, हे मायाधिपती! स्वामी, आता मला कळले की तुझ्यात हेच योग्य आहे. तुझ्यासाठी जी अट सांगितली होती—फक्त एकदाच देहसंग—ती अधिक महान गुण ठरो: सती स्त्रियांस संततीप्राप्ती।
Verse 26
तत्रेति कृत्यमुपशिक्ष्य यथोपदेशं । येनैष कर्शिततमोति रिरंसयात्मा । सिध्येत ते कृतमनोभव धर्षिताया । दीनस्तदीशभवनं सदृशं विचक्ष्व
तेथे काय करायचे—जसा उपदेश होता—तसे शिकवून तो म्हणाला: “याने घन अंधाराने कष्टलेला हा आत्मा शांत होवो. हे कामोद्दीप्त! पीडितेच्या बाबतीत तुझे प्रयोजन सिद्ध होवो. आणि तू, दीन असलास तरी, प्रभूचे योग्य निवासस्थान शोधून पाहा.”
Verse 27
सुमतिरुवाच । प्रियायाः प्रियमन्विच्छंश्च्यवनो योगमास्थितः । विमानं कामगं राजंस्तर्ह्येवाविरचीकरत्
सुमती म्हणाली—प्रियेला आनंद देण्याची इच्छा धरून च्यवन मुनी योगसमाधीत स्थित झाले; आणि त्याच क्षणी, हे राजन्, त्यांनी इच्छेनुसार चालणारे कामगामी विमान प्रकट केले।
Verse 28
सर्वकामदुघं रम्यं सर्वरत्नसमन्वितम् । सर्वार्थोपचयोदर्कं मणिस्तंभैरुपस्कृतम्
ते रम्य होते, सर्व कामना पूर्ण करणारे, सर्व रत्नांनी युक्त; आणि सर्व प्रकारच्या संपत्तीची वाढ घडविणारे, मणिस्तंभांनी अलंकृत होते।
Verse 29
दिव्योपस्तरणोपेतं सर्वकालसुखावहम् । पट्टिकाभिः पताकाभिर्विचित्राभिरलंकृतम्
ते दिव्य उपस्तरणांनी युक्त, सर्वकाळ सुख देणारे; आणि विचित्र पट्टिका व पताकांनी अलंकृत होते।
Verse 30
स्रग्भिर्विचित्रमालाभिर्मंजुसिंजत्षडंघ्रिभिः । दुकूलक्षौमकौशेयैर्नानावस्त्रैर्विराजितम्
ते स्रग व विचित्र माळांनी शोभत होते; मधुर गुंजार करणारे षडंघ्री (भ्रमर इ.) तेथे होते; आणि दुकूल, क्षौम, कौशेय अशा नानावस्त्रांनी ते उजळून निघाले होते।
Verse 31
उपर्युपरि विन्यस्तनिलयेषु पृथक्पृथक् । कॢप्तैः कशिपुभिः कांतं पर्यंकव्यजनादिभिः
वरवर थरांवर रचलेल्या निवासांत, प्रत्येकात वेगवेगळे, नीट सिद्ध केलेल्या शय्योपकरणांनी—गाद्या, पर्यंक, पंखे इत्यादींनी—प्रियजनास सुखाने ठेवले होते।
Verse 32
तत्रतत्र विनिक्षिप्त नानाशिल्पोपशोभितम् । महामरकतस्थल्या जुष्टं विद्रुमवेदिभिः
तेथे तेथे ठेवलेल्या वस्तू नानाविध शिल्पकौशल्याने शोभत होत्या; महामरकतजडित तळाशी युक्त, आणि विद्रुम (मूंगा) वेदींनी समृद्ध होते।
Verse 33
द्वाःसु विद्रुमदेहल्या भातं वज्रकपाटकम् । शिखरेष्विंद्रनीलेषु हेमकुंभैरधिश्रितम्
द्वाराशी प्रवाळमय देहलीत बसविलेले वज्रासारखे कपाट तेजाने झळकत होते; आणि इंद्रनील शिखरांवर ते सुवर्णकुंभांनी अलंकृत होते।
Verse 34
चक्षुष्मत्पद्मरागाग्र्यैर्वज्रभित्तिषु निर्मितैः । जुष्टं विचित्रवैतानैर्मुक्ताहारावलंबितैः
वज्रासारख्या भिंतींमध्ये बसविलेल्या तेजस्वी श्रेष्ठ पद्मरागांनी ते अलंकृत होते; आणि विचित्र वैतानांनी सजलेले, मोत्यांच्या हारांनी लोंबकळत शोभत होते।
Verse 35
हंसपारावतव्रातैस्तत्र तत्र निकूजितम् । कृत्रिमान्मन्यमानैस्तानधिरुह्याधिरुह्य च
तिथे तिथे हंस व पारव्यांच्या थव्यांचे कूजन घुमत होते; आणि लोक त्यांना कृत्रिम समजून पुन्हा पुन्हा त्यांच्यावर चढत होते।
Verse 36
विहारस्थानविश्राम संवेश प्रांगणाजिरैः । यथोपजोषं रचितैर्विस्मापनमिवात्मनः
विहारउद्यान, विश्रांतीस्थाने, शयनकक्ष, प्रांगण व मोकळी अंगणे—मनास येईल तसे रचलेली—ती वास्तू जणू स्वतःला आनंद व विस्मय देण्यासाठीच घडविली होती।
Verse 37
एवं गृहं प्रपश्यंतीं नातिप्रीतेन चेतसा । सर्वभूताशयाभिज्ञः स्वयं प्रोवाच तां प्रति
अशा रीतीने ती घर पाहत होती, पण तिचे चित्त फारसे प्रसन्न नव्हते; तेव्हा सर्वभूतांच्या अंतःकरणातील भाव जाणणाऱ्याने स्वतः तिला संबोधून सांगितले।
Verse 38
निमज्ज्यास्मिन्ह्रदे भीरु विमानमिदमारुह । सुभ्रूर्भर्तुः समादाय वचः कुवलयेक्षणा
हे भीरू! या ह्रदात स्नान करून या विमानावर आरूढ हो. कमलनेत्रा स्त्रीने पतीचे वचन स्वीकारून सुभ्रू स्त्रीला संबोधिले.
Verse 39
सरजो बिभ्रती वासो वेणीभूतांश्च मूर्द्धजान् । अंगं च मलपंकेन संछन्नं शबलस्तनम्
ती धुळीने मळलेले वस्त्र परिधान करून, केस वेणीमध्ये गुंफून, मळकट चिखलाने लिप्त देह—चित्तेदार स्तनांसह—अतिशय मळकट व विस्कटलेली दिसली.
Verse 40
आविवेश सरस्तत्र मुदा शिवजलाशयम् । सांतःसरसि वेश्मस्थाः शतानि दशकन्यकाः
तो आनंदाने तेथे शिवाच्या पवित्र जलाशय असलेल्या सरोवरात प्रविष्ट झाला. त्या अंतःसरसि मध्ये घरे होती; त्यांत दहा वर्षांच्या शेकडो कन्या निवास करीत होत्या.
Verse 41
सर्वाः किशोरवयसो ददर्शोत्पलगंधयः । तां दृष्ट्वा शीघ्रमुत्थाय प्रोचुः प्रांजलयः स्त्रियः
कमलसुगंधी, किशोरवयाच्या त्या सर्व स्त्रियांनी तिला पाहिले. तिला पाहताच त्या शीघ्र उठून उभ्या राहिल्या व हात जोडून आदराने बोलल्या.
Verse 42
वयं कर्मकरीस्तुभ्यं शाधि नः करवाम किम् । स्नानेन ता महार्हेण स्नापयित्वा मनस्विनीम्
‘आम्ही तुमच्या दासी आहोत; आम्हांस आज्ञा करा—आम्ही काय करू? त्या मनस्विनी, पूज्य स्त्रीला अत्यंत मौल्यवान स्नानविधीने स्नान घालून…’
Verse 43
दुकूले निर्मले नूत्ने ददुरस्यै च मानद । भूषणानि परार्घ्यानि वरीयांसि द्युमंति च
हे मानद! त्यांनी तिला दोन नवे, निर्मळ वस्त्र दिले आणि तसेच अत्युत्तम, अतिमूल्यवान व तेजस्वी अशी भूषणेही अर्पण केली।
Verse 44
अन्नं सर्वगुणोपेतं पानं चैवामृतासवम् । अथादर्शे स्वमात्मानं स्रग्विणं विरजोंबरम्
त्याने सर्वगुणसंपन्न अन्न आणि अमृतासवासारखे पेय प्राप्त केले. मग आरशात त्याने आपलेच रूप पाहिले—माळ घातलेले आणि निर्मळ वस्त्रांनी आच्छादित।
Verse 45
ताभिः कृतस्वस्त्ययनं कन्याभिर्बहुमानितम् । हारेण च महार्हेण रुचकेन च भूषितम्
त्या कन्यांनी त्याच्यासाठी मंगलस्वस्त्ययन करून त्याचा मोठा सन्मान केला. तो अत्यंत मौल्यवान हाराने व तेजस्वी रुचक भूषणाने अलंकृत झाला।
Verse 46
निष्कग्रीवं वलयिनं क्वणत्कांचननूपुरम् । श्रोण्योरध्यस्तया कांच्या कांचन्या बहुरत्नया
तिच्या गळ्यात सुवर्ण-निष्क, हातात वलये आणि पायात झंकारणारे सुवर्ण-नूपुर होते. तिच्या कटिवर अनेक रत्नांनी जडवलेली सुवर्ण-कांची बांधलेली होती।
Verse 47
सुभ्रुवा सुदता शुक्लस्निग्धापांगेन चक्षुषा । पद्मकोशस्पृधा नीलैरलकैश्च लसन्मुखम्
ती सुभ्रू आणि सुदंती होती; तिच्या डोळ्यांच्या शुभ्र, स्निग्ध कडांनी कोमल कटाक्ष झळकत असे. नील-श्याम अलकांनी वेढलेले तिचे तेजस्वी मुख पद्मकळीच्या शोभेलाही स्पर्धा करी।
Verse 48
यदा सस्मार दयितमृषीणां वल्लभं पतिम् । तत्र चास्ते सहस्त्रीभिर्यत्रास्ते स मुनीश्वरः
जेव्हा तिने ऋषींना प्रिय असा आपला दयित वल्लभ पती स्मरला, तेव्हा ज्या ठिकाणी तो मुनीश्वर सहस्र स्त्रियांसह विराजमान होता, तेथेच ती तत्क्षणी पोहोचली।
Verse 49
भर्तुः पुरस्तादात्मानं स्त्रीसहस्रवृतं तदा । निशाम्य तद्योगगतिं संशयं प्रत्यपद्यत
तेव्हा तिने आपल्या पतीला समोर पाहिले—तो सहस्र स्त्रियांनी वेढलेला होता; आणि त्याची ती अद्भुत योगगती पाहून ती संशयात पडली।
Verse 50
सतां कृत मलस्नानां विभ्राजंतीमपूर्ववत् । आत्मनो बिभ्रतीं रूपं संवीतरुचिरस्तनीम्
सज्जनांनी केलेल्या पवित्र मलस्नानाने स्नात होऊन ती पूर्वीपेक्षाही अधिक तेजस्वी झाली; स्वतःचे रूप धारण करून तिचे सुंदर स्तन वस्त्राने आच्छादित होते।
Verse 51
विद्याधरी सहस्रेण सेव्यमानां सुवाससम् । जातभावो विमानं तदारोहयदमित्रहन्
सहस्र विद्याधरी कन्यांनी सेवित आणि उत्तम वस्त्रांनी शोभित अशी ती होती; तेव्हा संकल्प जागा झालेला अमित्रहन् तिला विमानावर आरूढ करू लागला।
Verse 52
तस्मिन्नलुप्तमहिमा प्रिययानुषक्तो । विद्याधरीभिरुपचीर्णवपुर्विमाने । बभ्राज उत्कचकुमुद्गणवानपीच्य । स्ताराभिरावृत इवोडुपतिर्नभःस्थः
तेथे त्याची महिमा अक्षुण्ण होती आणि तो प्रियेवर अनुरक्त होता; विद्याधरींनी अलंकृत देह घेऊन विमानात तो असा शोभला, जणू आकाशस्थ चंद्र—उमललेल्या शुभ्र कुमुदांच्या समूहाने व तारकांनी वेढलेला।
Verse 53
तेनाष्टलोकपविहारकुलाचलेंद्र । द्रोणीष्वनंगसखमारुतसौभगासु । सिद्धैर्नुतोद्युधुनिपातशिवस्वनासु । रेमे चिरं धनदवल्ललनावरूथी
त्याच्यासह अष्टलोकांच्या विहारभूमी म्हणून प्रसिद्ध असा तो कुलाचलेंद्र, अनंगाचा सखा असलेल्या समीराच्या सौभाग्याने रम्य झालेल्या दऱ्यांत, धबधब्यांच्या शुभ निनादाने गुंजणाऱ्या—सिद्धांनी स्तुत केलेल्या—स्थानी, आणि कुबेराच्या प्रियेच्या तेजस्वी परिजनसमूहात, दीर्घकाळ रमला।
Verse 54
वैश्रंभके सुरवने नंदने पुष्पभद्रके । मानसे चैत्ररथ्ये च सरे मे रामया रतः
वैश्रंभक, सुरवन, नंदन, पुष्पभद्रक, मानस आणि चैत्ररथ—या सर्व सरोवरांत मी माझ्या रमेच्या संगतीत रत होऊन आनंदित असतो।