Adhyaya 9

Verse 1

सूत उवाच । ततोऽमरगणास्ते च सगंधर्वाः सदानवा । उत्पाट्य मंदरं शैलं चिक्षिपुः पयसां निधौ

सूत म्हणाले—मग देवगण गंधर्व व दानवांसह मंदर पर्वत उपटून जलनिधी समुद्रात फेकून दिला।

Verse 2

ततः सनातनः श्रीमान्दयालुर्जगदीश्वरः । अधारयद्गिरेर्मूलं कूर्मरूपेण पृष्ठतः

मग सनातन, श्रीमान, दयाळू जगदीश्वराने कूर्मरूप धारण करून आपल्या पाठीवर पर्वताचा पाया धारण केला।

Verse 3

अनंतं तत्र संवेष्ट्य ममंथुर्दुग्धसागरम् । एकादश्यां मथ्यमाने चोद्भूतं प्रथमं द्विज

तेथे अनंताला वेढून त्यांनी दुग्धसागराचे मंथन केले. एकादशीला मंथन होत असता, हे द्विजा, सर्वप्रथम हेच उत्पन्न झाले।

Verse 4

कालकूटविषं ते तु दृष्ट्वा सर्वे प्रदुद्रुवुः । ततस्तान्विद्रुतान्दृष्ट्वा शंकरश्चोक्तवानिदम्

परंतु कालकूट विष पाहताच ते सर्व पळून गेले. त्यांना पळताना पाहून शंकराने हे वचन उच्चारले।

Verse 5

भोभोऽमरगणा यूयं विषं कुरुतमादरम् । वारयिष्याम्यहं तूर्णं कालकूटं महाविषम्

“अहो देवगणांनो! या विषाकडे लक्ष द्या. मी त्वरेने या भयंकर कालकूट महाविषाला आवर घालीन.”

Verse 6

इत्युक्त्वा पार्वतीनाथो ध्यायन्नारायणं हृदि । महामंत्रं समुच्चार्य विषमादद्भयंकरम्

असे बोलून पार्वतीनाथ शंकरांनी हृदयात नारायणाचे ध्यान केले आणि महा-मंत्राचा उच्चार केला—जो संकटातही अद्भुत व भयावह होता.

Verse 7

महामंत्रप्रभावेण विषं जीर्णं गतं महत् । अच्युतानंतगोविंद इति नामत्रयं हरेः

महा-मंत्राच्या प्रभावाने ते भयंकर विष पचून नष्ट झाले. ‘अच्युत, अनंत, गोविंद’—ही हरिची त्रिनामावली आहे.

Verse 8

योजपेत्प्रयतो भक्त्या प्रणवाद्यं नमोंऽतिकम् । विषभोगाग्निजं तस्य नास्ति मृत्योर्भयं तथा

जो संयमी होऊन भक्तीने प्रणव (ॐ) ने आरंभ होऊन ‘नमो’ ने समाप्त होणाऱ्या या पवित्र नमस्कार-मंत्राचा जप/प्रयोग करतो, त्याला विष, सर्प व अग्नीजन्य मृत्यूचे भय राहत नाही.

Verse 9

इति श्रीपाद्मे महापुराणे ब्रह्मखंडे सूतशौनकसंवादे समुद्रमथनं । नाम नवमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीपद्म महापुराणातील ब्रह्मखंडात, सूत-शौनक संवादात ‘समुद्रमंथन’ नामक नववा अध्याय समाप्त झाला.

Verse 10

रूक्षपिंगलकेशा च जरतीं बिभ्रती तनुम् । सा च ज्येष्ठाब्रवीद्देवान्किंकर्तव्यं मयेति वै

रूक्ष पिंगट केसांची, जर्जर देह धारण केलेली ज्येष्ठा देवांना म्हणाली—“माझ्याकडून काय करावे?”

Verse 11

देवास्तथाब्रुवंस्तां च देवीं दुःखस्यभाजनम् । येषां नॄणां गृहे देवी कलहः संप्रवर्तते

तेव्हा देवांनी त्या दुःखाचे भाजन असलेल्या देवीस असे म्हटले—ज्या मनुष्यांच्या घरी ही देवी प्रवेश करते, तेथे कलह उत्पन्न होतो व टिकून राहतो।

Verse 12

तत्र स्थानं प्रयच्छामो वस ज्येष्ठे शुभान्विता । निष्ठुरं वचनं ये च वदंति येऽनृतं नराः

तेथे आम्ही तुला स्थान देतो; हे शुभयुक्त ज्येष्ठे, तू तेथे वास कर. आणि जे नर कठोर वचन बोलतात व जे असत्य बोलतात…

Verse 13

संध्यायां ये हि चाश्नंति दुःखदा तिष्ठ तद्गृहे । कपालकेशभस्मास्थि तुषांगाराणि यत्र तु

जे संध्याकाळी भोजन करतात ते दुःख आणतात; तू त्या घरी राहा—जिथे कपाल, केस, भस्म, अस्थी, तूस व अंगारे ठेवलेले असतात।

Verse 14

स्थानं ज्येष्ठे तत्र तव भविष्यति न संशयः । अकृत्वा पादयोर्धौतं ये चाश्नंति नराधमाः

हे ज्येष्ठे, तेथे तुझे स्थान निःसंशय होईल. जे नराधम पाय न धुता भोजन करतात…

Verse 15

तद्गृहे सर्वदा तिष्ठ दुःखदारिद्रदायिनी । वालुकालवणांगारैः कुर्वंति दंतधावनम्

हे दुःख व दारिद्र्य देणारी, त्या घरी तू सदैव राहा—जिथे लोक वाळू, मीठ व अंगारांनी दात घासतात।

Verse 16

तेषां गेहे सदा तिष्ठ दुःखदा कलिना सह । छत्राकं श्रीफलं शिष्टं ये खादंति नराधमाः

कलीसह त्या नराधमांच्या घरी तू सदैव वास कर, जे छत्राक (कुकुरमुत्ता) व शिष्टांसाठी ठेवलेले श्रीफळ (नारळ) खातात।

Verse 17

गेहे तेषां तव स्थानं ज्येष्ठे कलुषदायिनि । तिलपिष्टमलाबुं ये गृंजनं पोतिकादलम्

हे ज्येष्ठे, हे कलुषदायिनी! तुझे स्थान त्यांच्या घरी आहे—जे तिळपिष्ट, अलाबू (लौकी), गृंजन (कांदा) व पोतिका-दल खातात।

Verse 18

कलं बुकं पलांडुं ये चाश्नंति पापबुद्धयः । तेषां गृहे तव स्थानं भविष्यति न संशयः

जे पापबुद्धी लोक कल, बुक व पलांडु (तीक्ष्ण कंद) खातात, त्यांच्या घरी तुझे स्थान नक्कीच होईल—यात संशय नाही।

Verse 19

गुरु देवातिथीनां च यज्ञदानविवर्जितम् । यत्रवेदध्वनिर्नास्ति तत्र तिष्ठ सदाऽशुभे

हे अशुभे! जिथे गुरु, देव व अतिथी यांचा सत्कार नाही, जिथे यज्ञ-दान नाही, आणि जिथे वेदध्वनी ऐकू येत नाही—तिथे तू सदैव राहा।

Verse 20

दंपत्योः कलहो यत्र पितृदेवार्चनं न वै । दुरोदररता यत्र तत्र तिष्ठ सदाशुभे

जिथे पती-पत्नींचा नित्य कलह असतो, जिथे पितृ-देवांचे पूजन नाही, आणि जिथे लोक जुगारात रत असतात—तिथे, हे सदाशुभे, तू वास कर।

Verse 21

परदाररता यत्र परद्रव्यापहारिणः । विप्रसज्जनवृद्धानां यत्र पूजा न विद्यते । तत्र स्थाने सदा तिष्ठ पापदारिद्र्यदायिनी

जिथे परस्त्रीरती असते, जिथे परधनाची चोरी होते, आणि जिथे ब्राह्मण, सज्जन व वृद्ध यांची पूजा नसते—हे पाप व दारिद्र्य देणारी, तू सदैव त्या स्थानी निवास कर।

Verse 22

इत्यादिश्य सुरा ज्येष्ठां सर्वेषां कलिवल्लभाम् । क्षीराब्धेर्मथनं चक्रुः पुनस्ते सुसमाहिताः

अशा रीतीने सर्वांना प्रिय व कलियुगाची वल्लभा त्या श्रेष्ठ देवीला आदेश देऊन, ते सर्व पुन्हा मन एकाग्र करून क्षीरसागराचे मंथन करू लागले।