Adhyaya 16

Verse 1

सुमनोवाच । अंगारसंचये मार्गे घृष्यमाणो हि नीयते । दह्यमानः स दुष्टात्मा चेष्टमानः पुनः पुनः

सुमना म्हणाली—अंगारांच्या ढिगाऱ्यांनी भरलेल्या मार्गावर त्याला घासत-घासत ओढत नेले जाते. तो दुष्टात्मा जळत जळत पुन्हा पुन्हा तडफडतो.

Verse 2

यत्रातपो महातीव्रो द्वादशादित्यतापितः । नीयते तेन मार्गेण संतप्तः सूर्यरश्मिभिः

तेथे बारा सूर्यांच्या तापासारखा अतिभयंकर उष्णता असते; सूर्यकिरणांनी होरपळून तो त्या मार्गानेच हाकलला जातो।

Verse 3

पर्वतेष्वेव दुर्गेषु छायाहीनेषु दुर्मतिः । नीयते तेन मार्गेण क्षुधातृष्णाप्रपीडितः

छायाविरहित दुर्गम पर्वतांमध्ये, भूक-तहानांनी पीडित तो दुर्मती मनुष्य त्या मार्गानेच नेला जातो।

Verse 4

स दूतैर्हन्यमानस्तु गदाखड्गैः परश्वधैः । कशाभिस्ताड्यमानस्तु निंद्यमानस्तु दूतकैः

दूतांच्या गदा, खड्ग व परशूंनी मार खाऊन, चाबकांनी फटके बसून आणि त्यांच्याच निंदेला सामोरे जाऊन तो घोर दुःख भोगतो।

Verse 5

ततः शीतमये मार्गे वायुना सेव्यते पुनः । तेन शीतेन दुःखी स भूत्वा याति न संशयः

नंतर शीतमय मार्गावर वाऱ्याच्या झोतांनी तो पुन्हा छळला जातो; त्या थंडीने दुःखी होऊन तो पुढे जातो—यात संशय नाही।

Verse 6

आकृष्यमाणो दूतैस्तु नानादुर्गेषु नीयते । एवं पापी स दुष्टात्मा देवब्राह्मणनिंदकः

दूतांनी ओढत नेऊन त्याला नानाविध भयंकर दुर्गांत नेले जाते; असा तो पापी दुष्टात्मा—देव व ब्राह्मणांचा निंदक—भटकत जातो।

Verse 7

सर्वपापसमाचारो नीयते यमकिंकरैः । यमं पश्यति दुष्टात्मा कृष्णांजनचयोपमम्

ज्याचे आचरण सर्वथा पापमय आहे, त्याला यमाचे किंकर ओढीत नेतात; तो दुष्टात्मा यमाला काळ्या अंजनाच्या ढिगासारखा घोर श्याम पाहतो।

Verse 8

तमुग्रं दारुणं भीमं भीमदूतैः समावृतम् । सर्वव्याधिसमाकीर्णं चित्रगुप्तसमन्वितम्

त्याने तो उग्र, दारुण व भीषण लोक पाहिला, जो भयंकर दूतांनी वेढलेला होता; सर्व प्रकारच्या व्याधींनी भरलेला आणि चित्रगुप्तासह।

Verse 9

आरूढं महिषं देवं धर्मराजं द्विजोत्तम । दंष्ट्राकरालमत्युग्रं तस्यास्यं कालसंनिभम्

हे द्विजोत्तम! मी देव धर्मराजाला महिषावर आरूढ पाहिले; त्याच्या दाढा भयंकर व अतिशय उग्र होत्या आणि त्याचे मुख काळासारखे भासत होते।

Verse 10

पीतवासं गदाहस्तं रक्तगंधानुलेपनम् । रक्तमाल्यकृताभूषं गदाहस्तं भयंकरम्

तो पीतवस्त्रधारी, हातात गदा धारण केलेला होता; लाल सुगंधी लेपनाने लिप्त, लाल माळांनी भूषित—गदाधारी तो अत्यंत भयंकर दिसत होता।

Verse 11

एवंविधं महाकायं यमं पश्यति दुर्मतिः । तं दृष्ट्वा समनुप्राप्तं सर्वधर्मबहिष्कृतम्

अशा प्रकारच्या महाकाय यमाला दुर्मती मनुष्य पाहतो; तो समोर आलेला पाहून त्याला कळते की तो सर्व धर्मातून बहिष्कृत झाला आहे।

Verse 12

यमः पश्यति तं दुष्टं पापिष्ठं धर्मकंटकम् । शासयेत्तु महादुःखैः पीडाभिर्दारुमुद्गलैः

यम त्या दुष्ट, परम पापी, धर्मकंटकास पाहून जड लाकडी मुद्गरांच्या यातनांनी व महादुःखांनी त्यास दंडित करतो।

Verse 13

यावद्युगसहस्रांतं तावत्कालं प्रपच्यते । नानाविधे च नरके पच्यते च पुनः पुनः

हजार युगांच्या अंतापर्यंत जितका काळ, तितक्याच काळ तो तडफडत तळमळत यातना भोगतो; आणि नानाविध नरकांत पुन्हा पुन्हा ‘शिजविला’ जातो।

Verse 14

नारकीं याति वै योनिं कृमिकोटिषु पापकृत् । अमेध्ये पच्यते नित्यं हाहाभूतो विचेतनः

पापकर्मी निश्चयच नारकीय योनीत, कोट्यवधी कृमींमध्ये जातो; अमेध्यात तो नित्य ‘शिजत’ राहतो—‘हा हा’ करीत, विवेकशून्य।

Verse 15

मरणं च स पापात्मा एवं याति सुनिश्चितम् । एवं पापस्य संयोगं भुंक्ते चैव सु दुर्मतिः

अशा प्रकारे तो पापात्मा निश्चयच याच रीतीने मरण पावतो; आणि तो अतिदुर्मती पापसंगतीचे फळच भोगतो।

Verse 16

इति श्रीपद्मपुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायामैंद्रे सुमनोपाख्याने । पापपुण्यविवक्षानाम षोडशोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीपद्मपुराणातील पंचपंचाशत्सहस्र-संहितेच्या ऐंद्र विभागात, सुमन-उपाख्यानांत ‘पाप-पुण्य-विवेचन’ नामक सोळावा अध्याय समाप्त झाला।

Verse 17

व्याघ्रो भवति दुष्टात्मा रासभीं याति वै पुनः । मार्जार शूकरीं योनिं सर्पयोनिं तथैव च

दुष्टात्मा व्याघ्र होतो; पुन्हा तो गाढवीच्या योनीत जातो. तो मांजर, डुकरिणी तसेच सर्पयोनीही प्राप्त करतो.

Verse 18

नानाभेदासु सर्वासु तिर्यक्षु च पुनः पुनः । पापपक्षिषु संयाति अन्यासु महतीषु च

तो पुन्हा पुन्हा नानाविध सर्व तिर्यक् (पशु) योन्यांत जन्म घेतो; पापी पक्ष्यांत तसेच इतर महान (भयानक/अनेक) योन्यांतही जातो.

Verse 19

चांडाल भिल्लयोनिं च पुलिंदीं याति पापकृत् । एतत्ते सर्वमाख्यातं पापिनां जन्म चैव हि

पापकर्मी चांडाल, भिल्ल तसेच पुलिंदी यांच्या योनीत जन्म घेतो. हे सर्व तुला सांगितले—खरेच ही पाप्यांची जन्मे आहेत.

Verse 20

मरणे शृणु कांत त्वं चेष्टां तेषां सुदारुणाम् । पापपुण्यसमाचारस्तवाग्रे कथितो मया

हे कांते, मरणकाळी त्यांची अत्यंत दारुण अवस्था ऐक. पाप-पुण्याच्या आचरणाचा क्रम मी तुझ्यासमोर आधीच सांगितला आहे.

Verse 21

अन्यदेवं प्रवक्ष्यामि यदि पृच्छसि मानद

हे मानद, तू विचारशील तर मी अन्य देवतेचेही वर्णन करीन.