Previous Verse
Next Verse

Shloka 5

The Determination of the Extent of the Sacred Field and Related Matters

Kurukṣetra Māhātmya

ब्रह्मज्ञानं गयाश्राद्धं गोग्रहे मरणं तथा । वासः पुंसां कुरुक्षेत्रे मुक्तिरुक्ता चतुर्विधा ॥ ५ ॥

brahmajñānaṃ gayāśrāddhaṃ gograhe maraṇaṃ tathā | vāsaḥ puṃsāṃ kurukṣetre muktiruktā caturvidhā || 5 ||

ब्रह्मज्ञान, गयेत केलेले श्राद्ध, गोशाळेत मरण, आणि कुरुक्षेत्रात वास—मनुष्यांसाठी मुक्तीची ही चार साधने सांगितली आहेत.

ब्रह्मज्ञानम्knowledge of Brahman
ब्रह्मज्ञानम्:
Karta (कर्ता/Item in enumeration)
TypeNoun
Rootब्रह्म-ज्ञान (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन (Singular)
गयाश्राद्धम्Śrāddha at Gayā
गयाश्राद्धम्:
Karta (कर्ता/Item in enumeration)
TypeNoun
Rootगया-श्राद्ध (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन
गोग्रहेin the cow-pen/cowshed
गोग्रहे:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootगो-ग्रह (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)
मरणम्death
मरणम्:
Karta (कर्ता/Item in enumeration)
TypeNoun
Rootमरण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन
तथाalso
तथा:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/प्रकारवाचक (also/likewise)
वासःdwelling/residence
वासः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन
पुंसाम्of men
पुंसाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootपुंस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन (Plural)
कुरुक्षेत्रेin Kurukṣetra
कुरुक्षेत्रे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकुरु-क्षेत्र (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन
मुक्तिःliberation
मुक्तिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमुक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन
उक्ताis declared
उक्ता:
Kriya-visheshana (क्रिया-विशेषण/Predicative)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (Past Passive Participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; 'has been said'
चतुर्विधाfourfold
चतुर्विधा:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचतुर्-विध (प्रातिपदिक; समास)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन; विशेषण (adjective) मुक्तिः-विशेषण

Narada (teaching in a tirtha-mahatmya context; dialogue tradition with Sanatkumara lineage implied)

Vrata: none

Rasa: {"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"bhakti","emotional_journey":"A sober, aphoristic listing of four liberating means moves from inner realization to sacred acts/places, ending in the stability of residence in a holy field."}

B
Brahman
G
Gaya
K
Kurukshetra
G
Go-griha (Goshala)

FAQs

It compresses a tirtha-mahatmya teaching into a fourfold moksha framework—inner realization (brahmajñāna) and three sacred, dharmic supports (Gayā śrāddha, death in a gośālā, and living in Kurukṣetra) that are praised as powerful liberating causes.

Though it names brahmajñāna explicitly, the other three means are devotional-dharmic acts tied to pilgrimage, ancestral offerings, and service to cows—practices traditionally performed with faith and surrender, aligning one’s life with sacred duty and remembrance of the Divine.

Ritual application is central: proper śrāddha performance at Gayā (kalpa/ritual procedure) and kṣetra-dharma (rules of sacred places). The verse points to dharmic praxis rather than technical sciences like jyotiṣa or vyākaraṇa.