Shloka 20

The Determination of the Extent of the Sacred Field and Related Matters

Kurukṣetra Māhātmya

Devanagari script

पंचयोजनविस्तारं दयासत्यक्षमोद्गमम् । स्यमंतपंचकं तावत्कुरुक्षेत्रमुदाहृतम् ॥ २० ॥

Transliteration

paṃcayojanavistāraṃ dayāsatyakṣamodgamam | syamaṃtapaṃcakaṃ tāvatkurukṣetramudāhṛtam || 20 ||

Translation

पाच योजन विस्ताराचे, दया-सत्य-क्षमा यांचा पवित्र उद्गम—‘स्यमंतपंचक’ म्हणून प्रसिद्ध तेच कुरुक्षेत्र म्हणतात.

Word by Word

• पञ्च-योजन-विस्तारम्: having an extent of five yojanas
• पञ्च-योजन-विस्तारम्: विशेषण (सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: पञ्च (संख्या) + योजन + विस्तार (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (पञ्चयोजनः विस्तारः यस्य/पञ्चयोजनपरिमाणः विस्तारः); पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण (कुरुक्षेत्रम्)

• दया-सत्य-क्षमा-उद्गमम्: source of compassion, truth, and forgiveness
• दया-सत्य-क्षमा-उद्गमम्: विशेषण (सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: दया + सत्य + क्षमा + उद्गम (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (दया-सत्य-क्षमा-नाम् उद्गमः/उत्पत्तिस्थानम्); पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण (कुरुक्षेत्रम्)

• स्यमन्त-पञ्चकम्: the Syamanta-pañcaka (name/region)
• स्यमन्त-पञ्चकम्: कर्म (कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्यमन्त (प्रातिपदिक) + पञ्चक (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (स्यमन्तस्य पञ्चकम्/स्यमन्त-नामकं पञ्चकं); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कुरुक्षेत्रस्य नाम/पर्याय

• तावत्: to that extent/so
• तावत्: क्रियाविशेषण (अकारक)
• Type: Indeclinable
• Root: तावत् (अव्यय)
• Form: अव्यय; परिमाण/अवधि-वाचक (so much/that extent)

• कुरु-क्षेत्रम्: Kurukṣetra
• कुरु-क्षेत्रम्: कर्म (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कुरु (प्रातिपदिक) + क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (कुरूणां क्षेत्रम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• उदाहृतम्: is called/declared
• उदाहृतम्: प्रधानक्रिया (कर्मणि)
• Type: Verb
• Root: उद्-आ-हृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मणि प्रयोग; ‘called/declared’

Speaker

Narada (in dialogue context with the Sanatkumara brothers, narrating tirtha-mahatmya)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Rasa: {"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"bhakti","emotional_journey":"From factual measurement and naming of the tīrtha to an uplifting moral-sacral claim that virtues spring from this kṣetra."}

Characters & Entities

• Kurukshetra
• Syamantapancaka

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It defines Kurukṣetra (Syamantapañcaka) not only by physical measure (five yojanas) but by its dharmic potency—being a place that awakens compassion, truth, and forgiveness in the pilgrim.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By presenting the tirtha as a generator of inner virtues (dayā, satya, kṣamā), it implies that pilgrimage and sacred remembrance refine the heart—supporting bhakti through moral purification and softened ego.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

The verse uses traditional sacred geography and measurement (yojana), reflecting the Purāṇic-ritual framework of tirtha-māhātmya; it is more aligned with dharma and pilgrimage practice than with technical Vedāṅga disciplines like vyākaraṇa or jyotiṣa.