Shloka 74

Devanagari script

अविमुक्तं तु सुश्रोणि मध्यमावरणं शुभम् । एतत्तु कंटकं नाम मृत्युकालेऽभृतप्रदम् ॥ ७४ ॥

Transliteration

avimuktaṃ tu suśroṇi madhyamāvaraṇaṃ śubham | etattu kaṃṭakaṃ nāma mṛtyukāle'bhṛtapradam || 74 ||

Translation

हे सुश्रोणि, अविमुक्त हे शुभ मध्यम आवरण आहे; याला ‘कंटक’ म्हणतात, जे मृत्युकाळी अमृत (मोक्ष) प्रदान करते।

Word by Word

• अविमुक्तम्: Avimukta (sacred place)
• अविमुक्तम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अविमुक्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; स्थान-नाम (proper place-name)

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• सुश्रोणि: O beautiful-hipped one
• सुश्रोणि: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सुश्रोणि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहि (सु-श्रोणिः यस्याः—‘beautiful-hipped’)

• मध्यमावरणम्: the middle enclosure/covering
• मध्यमावरणम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मध्य (प्रातिपदिक) + आवरण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय (मध्यमम् आवरणम्)

• शुभम्: auspicious
• शुभम्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying ‘मध्यमावरणम्/अविमुक्तम्’)

• एतत्: this
• एतत्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• तु: indeed
• तु: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• कण्टकम्: Kaṇṭaka (name) / thorn
• कण्टकम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कण्टक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• नाम: named/called
• नाम: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: संज्ञा-निर्देशक-अव्यय (indeclinable indicating name: ‘called’)

• मृत्युकाले: at the time of death
• मृत्युकाले: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मृत्यु (प्रातिपदिक) + काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (मृत्योः काले)

• अमृतप्रदम्: granting immortality/nectar
• अमृतप्रदम्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अमृत (प्रातिपदिक) + प्रद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying ‘एतत्/कण्टकम्’); उपपद-तत्पुरुष (अमृतं प्रददाति)

Speaker

Narada

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Avimukta
• Kantaka

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It identifies Avimukta as a specially protected sacred enclosure whose remembrance or association is said to confer deathlessness—pointing to Kāśī’s reputation as a mokṣa-giving tīrtha.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By praising Avimukta as ‘auspicious’ and mokṣa-bestowing at death, the verse supports tīrtha-centered devotion—reverence for the Lord’s sacred abode and faith in its liberating power.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It reflects Purāṇic tīrtha-vidhi (pilgrimage mapping via ‘āvaraṇa’/enclosures) rather than a Vedāṅga technical topic; the practical takeaway is understanding sacred geography used in Narada Purana rituals for Kāśī.