Shloka 62

Pūjādi-kathana — Gaṅgā Vratas, Tenfold Worship, Stotra, and Mokṣa on the Riverbank

Devanagari script

पांरुष्यमनृतं वापि पैशुन्यं चापि सर्वशः । असंबद्धप्रलापश्च वाचिकं स्याच्चतुर्विधम् ॥ ६२ ॥

Transliteration

pāṃruṣyamanṛtaṃ vāpi paiśunyaṃ cāpi sarvaśaḥ | asaṃbaddhapralāpaśca vācikaṃ syāccaturvidham || 62 ||

Translation

कठोर वचन, असत्य, चुगली/निंदा, आणि असंबद्ध व्यर्थ बडबड—वाणीचे पाप चार प्रकारचे सांगितले आहे.

Word by Word

• पारुष्यम्: harsh speech
• पारुष्यम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पारुष्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; अत्र प्रथमा (enumerated item)

• अनृतम्: falsehood
• अनृतम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अनृत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; अत्र प्रथमा

• वा: or
• वा: Nipāta (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक अव्यय (disjunctive particle)

• अपि: also
• अपि: Nipāta (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपेक्षार्थक निपात (also/even)

• पैशुन्यम्: slander/tale-bearing
• पैशुन्यम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पैशुन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; अत्र प्रथमा

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय (and)

• अपि: also
• अपि: Nipāta (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (also)

• सर्वशः: in every way
• सर्वशः: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्वशः (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकार/परिमाणवाचक क्रियाविशेषण (in every way/entirely)

• असंबद्ध-प्रलापः: incoherent prattle
• असंबद्ध-प्रलापः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: असंबद्ध (कृदन्त/प्रातिपदिक) + प्रलाप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयसमासः—असंबद्धः प्रलापः (incoherent talk)

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय (and)

• वाचिकम्: verbal
• वाचिकम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वाचिक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; विशेषण—वाक्सम्बन्धि (verbal)

• स्यात्: is/should be
• स्यात्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• चतुर्विधम्: fourfold
• चतुर्विधम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चतुर् (संख्या-प्रातिपदिक) + विध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; द्विगुसमासः—चत्वारो विधाः यस्य (fourfold)

Speaker

Narada (teaching in a dharma-instruction context; traditional dialogue framework with Sanatkumara lineages)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Rasa: {"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"bibhatsa","emotional_journey":"From recognition of corrosive speech to a quiet resolve for truthful, meaningful words."}

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It defines the four primary verbal faults to be restrained; purifying speech is presented as a direct support for inner purity, dharma, and steady spiritual practice.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti relies on śuddha-vāk—truthful, gentle, and meaningful speech—because the same tongue used for gossip or harshness cannot remain fit for nāma-japa, kīrtana, and praise of the Lord.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

While not a technical Vedāṅga lesson, it aligns with Śikṣā (discipline of utterance) and Vyākaraṇa-informed clarity: speak truthfully, avoid harmful wording, and refrain from incoherent, purposeless speech.