Previous Verse
Next Verse

Shloka 42

Dharmāṅgada’s Discourse (Dharmāṅgadopadeśa) in the Mohinī Episode

दुर्लभा पुत्रसंप्राप्तिर्दुर्लभं पौष्करं जलम् । दुर्लभः शिष्टसंसर्गो दुर्लभा भक्तिरुच्यते ॥ ४२ ॥

durlabhā putrasaṃprāptirdurlabhaṃ pauṣkaraṃ jalam | durlabhaḥ śiṣṭasaṃsargo durlabhā bhaktirucyate || 42 ||

योग्य पुत्रप्राप्ती दुर्लभ आहे, आणि पुष्करचे पवित्र जलही दुर्लभ आहे. शिष्टजनांचा सत्संग दुर्लभ आहे, आणि भक्तीही—असे म्हटले आहे—दुर्लभ आहे.

durlabhārare
durlabhā:
Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootdurlabha (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Prathamā, Ekavacana
putra-saṃprāptiḥobtaining a son
putra-saṃprāptiḥ:
Karta
TypeNoun
Rootputra (प्रातिपदिक) + saṃprāpti (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Prathamā, Ekavacana; Tatpuruṣa ‘putrasya saṃprāptiḥ’ (attainment of a son)
durlabhamrare
durlabham:
Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootdurlabha (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग, Prathamā/Dvitīyā, Ekavacana; predicative with ‘jalam’
pauṣkaramof Puṣkara
pauṣkaram:
Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootpauṣkara (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग, Prathamā/Dvitīyā, Ekavacana; adjective ‘from Puṣkara/Pushkara (tīrtha)’
jalamwater
jalam:
Karta
TypeNoun
Rootjala (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग, Prathamā, Ekavacana
durlabhaḥrare
durlabhaḥ:
Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootdurlabha (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana
śiṣṭa-saṃsargaḥcompany of the virtuous
śiṣṭa-saṃsargaḥ:
Karta
TypeNoun
Rootśiṣṭa (प्रातिपदिक) + saṃsarga (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; Tatpuruṣa ‘śiṣṭaiḥ saṃsargaḥ’ / ‘śiṣṭasya saṃsargaḥ’ (association with the virtuous)
durlabhārare
durlabhā:
Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootdurlabha (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Prathamā, Ekavacana
bhaktiḥdevotion
bhaktiḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootbhakti (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Prathamā, Ekavacana
ucyateis said, is called
ucyate:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
FormLaṭ lakāra (Present/लट्), Prathama-puruṣa (3rd person/प्रथम), Ekavacana, Ātmanepada (आत्मनेपद), Karmaṇi prayoga (Passive/कर्मणि)

Narada (instructional puranic narration; speaker traditionally aligned with Narada–Sanatkumara discourse style)

Vrata: none

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: shanta

P
Puṣkara

FAQs

It ranks four blessings as truly hard to obtain—worthy progeny, sacred Puṣkara water, the company of the virtuous (śiṣṭa-satsanga), and genuine bhakti—highlighting that devotion and right association are among the highest spiritual fortunes.

By calling bhakti “rare,” the verse implies it arises through great merit and purification—often supported by tīrtha-sevā (holy places like Puṣkara) and śiṣṭa-saṃsarga (satsanga), which cultivate devotion and steady dharma.

No specific Vedāṅga (like Vyākaraṇa or Jyotiṣa) is taught directly; the practical takeaway is dharmic discipline through tīrtha-related practice (snāna, pilgrimage observance) and satsanga, which function as applied purāṇic guidance.