Shloka 48

The Liberation of the Lizard

Godhā-vimukti

Devanagari script

द्वादशाब्दोपवासस्य फलं प्राप्तोत्युपोषणे । दयां कृत्वा महीपाल धर्ममूर्तिर्भवान् क्षितौ ॥ ४८ ॥

Transliteration

dvādaśābdopavāsasya phalaṃ prāptotyupoṣaṇe | dayāṃ kṛtvā mahīpāla dharmamūrtirbhavān kṣitau || 48 ||

Translation

एकदा उपोषण केल्यानेच बारा वर्षांच्या उपवासाचे फळ मिळते। हे महीपाल! दया करून आपण पृथ्वीवर धर्ममूर्ती होता।

Word by Word

• द्वादशाब्दोपवासस्य: of the twelve-year fast
• द्वादशाब्दोपवासस्य: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: द्वादश+अब्द+उपवास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे (m.), षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम्; तत्पुरुषः: द्वादश-अब्दानां (12 years) उपवासः

• फलम्: fruit/result
• फलम्: कर्म/विषय (Result)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्

• प्राप्तोति: attains
• प्राप्तोति: क्रिया (Kriyā)
• Type: Verb
• Root: प्र+आप् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्, परस्मैपदम्; पाठान्तर-रूपम् ‘प्राप्नोति’ (he attains)

• उपोषणे: in fasting / by fasting
• उपोषणे: अधिकरण (Adhikaraṇa; occasion)
• Type: Noun
• Root: उपोषण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्; उपवास-क्रिया (fasting)

• दयाम्: compassion
• दयाम्: कर्म (Karman; object of kṛtvā)
• Type: Noun
• Root: दया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्

• कृत्वा: having shown/done
• कृत्वा: पूर्वक्रिया (Pūrvakriyā)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) → कृत्वा (क्त्वा-प्रत्यय, अव्ययीभाव-भावे)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्तम् (gerund/absolutive); पूर्वकालिक-क्रिया (having done)

• महीपाल: O king
• महीपाल: सम्बोधन (Vocative)
• Type: Noun
• Root: महीपाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्

• धर्ममूर्तिः: embodiment of righteousness
• धर्ममूर्तिः: कर्ता (Kartā; predicate-noun)
• Type: Noun
• Root: धर्म+मूर्ति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे (m.), प्रथमा-विभक्तिः (Nom./1st), एकवचनम्; तत्पुरुषः: धर्मस्य मूर्तिः (embodiment of dharma)

• भवान्: you
• भवान्: कर्ता (Kartā)
• Type: Noun
• Root: भवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; आदरार्थक-प्रयोग (honorific ‘you’)

• क्षितौ: on earth
• क्षितौ: अधिकरण (Adhikaraṇa)
• Type: Noun
• Root: क्षिति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे (f.), सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्; ‘on earth’

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada; addressing a king within the narrative example)

Vrata Kalpa

Vrata: Upavāsa observance (contextually tied to the Dvādaśī/Trayodaśī vrata sequence)

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Dharma

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It teaches that sincere upavāsa (fasting as a sacred observance) can yield extraordinary puṇya, and that compassion (dayā) is a hallmark of true dharma, especially for a ruler.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By valuing a single focused observance as equal to long austerities, the verse highlights inner sincerity over mere duration—an approach aligned with bhakti, where devoted intent sanctifies the practice.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Ritual discipline (kalpa-oriented vrata practice) is implied: the verse emphasizes correct observance of upavāsa and the ethical limb of dharma (dayā) as integral to religious merit.