Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 8
Nityā-paṭala-prakaraṇa
The Exposition of the Nityā-paṭala
Devanagari script
कालेनान्यञ्च दुःखार्त्तिवासनानाशनो ध्रुवम् । पराहंतामयं सर्वस्वरूपं चात्मविग्रहम् ॥ ८ ॥
Transliteration
kālenānyañca duḥkhārttivāsanānāśano dhruvam | parāhaṃtāmayaṃ sarvasvarūpaṃ cātmavigraham || 8 ||
Translation
काळाच्या प्रवाहाने दुःखाने पीडित इतर वासनांचाही निश्चयाने नाश होतो. ते परम तत्त्व अहंता-रोगरहित, सर्वस्वरूप आणि आत्म्यालाच आपला विग्रह मानणारे आहे।
Word by Word
कालेनby/with time
कालेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; Instrumental singular (by/with time)
अन्यत्another/other (thing)
अन्यत्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘other/another’
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय; conjunction
दुःखार्त्तिवासनानाशनःdestroyer of suffering, affliction, and vāsanās
दुःखार्त्तिवासनानाशनः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootदुःख + आर्ति + वासना + नाशन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular; बहुपद-तत्पुरुषः (दुःख-आर्ति-वासना-नाशनः = destroyer of suffering, affliction, and latent impressions)
ध्रुवम्surely; certainly
ध्रुवम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् प्रयोगः; क्रियाविशेषण/निश्चयार्थक: ‘certainly, surely’ (also can be neut. acc. sg. ‘fixed’)
पराsupreme
परा:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular; used as qualifier in compound with अहंता
अहंतामयम्consisting of ‘I-ness’
अहंतामयम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअहंता + मय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular; तत्पुरुषः (अहंतया मयम् = consisting of I-ness)
सर्वस्वरूपम्the nature/form of all
सर्वस्वरूपम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसर्व + स्वरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular; तत्पुरुषः (सर्वस्य स्वरूपम् = the form/nature of all)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय; conjunction
आत्मविग्रहम्the embodiment/form of the Self
आत्मविग्रहम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआत्मन् + विग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular; तत्पुरुषः (आत्मनः विग्रहः = embodiment/form of the Self)
Speaker
Unspecified (gnomic/authorial voice)
Vrata Kalpa
Vrata: none
Verse Rasa
Primary Rasa: shanta
Secondary Rasa: karuna
Characters & Entities
T
time (kāla)V
vāsanā (latent impressions)D
duḥkha/ārtti (sorrow/affliction)A
ahaṃtā (ego-sense)Ā
ātman (Self)FAQs