Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 160

Hanumān-mantra-kathana: Mantra-bheda, Nyāsa, Yantra, and Prayoga

Devanagari script

फलांते फक्रियानेत्रयुक्ता च कामिका ततः । धग्गंते धगितेत्युक्त्वा आयुरास्व पदं ततः ॥ १६० ॥

Transliteration

phalāṃte phakriyānetrayuktā ca kāmikā tataḥ | dhaggaṃte dhagitetyuktvā āyurāsva padaṃ tataḥ || 160 ||

Translation

‘फल’ भागाच्या शेवटी ‘फ-कृ-या-ने-त्र’ हा अक्षरक्रम ‘कामिका’ नावाच्या अंशासह जोडून वापरावा. नंतर ‘धग्ग’च्या शेवटी ‘धगिते’ असे म्हणून पुढे ‘आयुरास्व’ या पदाकडे जावे.

Word by Word

• फलान्ते: at the end of the fruit/result
• फलान्ते: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (फलस्य अन्ते)

• फक्रियानेत्रयुक्ता: the (female) one endowed with …-eyes (unclear reading)
• फक्रियानेत्रयुक्ता: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: फक्रिया (प्रातिपदिक; पाठभेद/दुर्लभ-शब्द) + नेत्र (प्रातिपदिक) + युक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; युज् धातु + क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (…नेत्र-युक्ता = 'endowed with eyes …')

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय

• कामिका: Kāmikā (name/epithet)
• कामिका: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कामिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• ततः: then
• ततः: —
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: क्रम/अपादानार्थक-अव्यय (then/from there)

• धग्गन्ते: O Dhagganta (mantric form)
• धग्गन्ते: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: धग्गन्त (प्रातिपदिक; मन्त्रपद/दुर्लभ)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन (मन्त्र-सम्बोधनरूपेण)

• धगिते: O Dhagita (mantric form)
• धगिते: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: धगित (प्रातिपदिक; मन्त्रपद/दुर्लभ)
• Form: पुं/नपुंसक?, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन (मन्त्र-सम्बोधन)

• इति: thus
• इति: —
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरणार्थक-अव्यय

• उक्त्वा: having uttered
• उक्त्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund), 'having said/uttered'

• आयुः: life-span
• आयुः: Karma/Phala (फल)
• Type: Noun
• Root: आयुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• आस्व: be / remain
• आस्व: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आस् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), परस्मैपद, मध्यम-पुरुष, एकवचन

• पदम्: word/step/state
• पदम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• ततः: then
• ततः: —
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: क्रमार्थक-अव्यय (then)

Speaker

Narada (instructing in a technical Vedanga-style recitation/prayoga sequence)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It emphasizes that correct mantra-performance depends on precise phonetic order and prescribed transitions between mantra-parts; accuracy in sound (śabda) is treated as spiritually efficacious.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly: it frames devotion as disciplined worship—bhakti expressed through careful, rule-based recitation rather than improvisation, aligning the devotee’s practice with śāstric procedure.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Śikṣā (phonetics/pronunciation) and prayoga-krama (procedural sequence of utterance), with attention to pada-order and exact syllabic forms used in ritual recitation.