Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 139

The Explanation of Sandhyā and Related Daily Observances

Saṅdhyā-ādi Nitya-karma-Vidhi

Devanagari script

पांशांकुशाभयवरान्दधानं कज्जहस्तया । पत्न्याश्लिष्टं रक्ततनुं त्रिनेत्रं गणपे भवेत् ॥ १३९ ॥

Transliteration

pāṃśāṃkuśābhayavarāndadhānaṃ kajjahastayā | patnyāśliṣṭaṃ raktatanuṃ trinetraṃ gaṇape bhavet || 139 ||

Translation

गणपतीला पाश व अंकुश धारण केलेला, अभय व वर‑मुद्रा दर्शवित, एका हातात मोदक घेतलेला असे ध्यान/चित्रण करावे। तो पत्नीने आलिंगित, रक्तवर्ण तनूचा व त्रिनेत्र असावा।

Word by Word

• पांश: noose
• पांश: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पांश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• अङ्कुश: goad
• अङ्कुश: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अङ्कुश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• अभय: fearlessness (gesture of protection)
• अभय: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अभय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• वरान्: boons
• वरान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), बहुवचन

• दधानम्: bearing/holding
• दधानम्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: धा (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘धारयन्तम्/धारयन्’

• कज्जहस्तया: with (his) hand holding a rosary/‘kajja’
• कज्जहस्तया: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: कज्ज-हस्त (प्रातिपदिक; कज्ज + हस्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन; ‘कज्जहस्त’ इति षष्ठी-तत्पुरुष/निर्देश-तत्पुरुष (कज्जः यस्याः सा/कज्जयुक्तः हस्तः)

• पत्नी: by/with the wife (Pārvatī)
• पत्नी: Sahakāraka (सह/साकं)
• Type: Noun
• Root: पत्नी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण/सह), एकवचन

• आश्लिष्टम्: embraced
• आश्लिष्टम्: Karma (कर्म)
• Type: Verb
• Root: आ-श्लिष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकाले क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘आलिङ्गितम्’

• रक्ततनुम्: red-bodied
• रक्ततनुम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रक्त-तनु (प्रातिपदिक; रक्त + तनु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः ‘रक्ता तनुः यस्य’/‘रक्तवर्णा तनुः’

• त्रिनेत्रम्: three-eyed
• त्रिनेत्रम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि-नेत्र (प्रातिपदिक; त्रि + नेत्र)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; द्विगु-समासः ‘त्रीणि नेत्राणि यस्य’

• गणपे: in/for Gaṇapa (Gaṇeśa-form)
• गणपे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गणप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन

• भवेत्: should become/should be
• भवेत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

Speaker

Narada (in an instructional/technical prescription style typical of Vedanga/ritual chapters)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Gaṇeśa
• Pārvatī (consort, implied)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It gives a precise dhyāna/visual specification of Gaṇeśa, showing him as the remover of obstacles (pāśa–aṅkuśa) and the giver of protection and blessings (abhaya–vara), which supports focused worship and mantra-based contemplation.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By prescribing a clear form for meditation and worship—hands, emblems, gestures, color, and divine companionship—it enables saguna-bhakti (devotion with form), where devotion is stabilized through a definite visual and symbolic focus.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Practical ritual-technical knowledge: murti-lakṣaṇa (iconographic rules) used in pūjā and dhyāna—how a deity is to be represented for correct worship and ritual efficacy.