Manvantaras and Indras; Sudharmā’s Liberation through Viṣṇu-Pradakṣiṇā; Supremacy of Hari-Bhakti

Verse 1

सनक उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि विभूतिं वैष्णवीं मुने । यां श्रृण्वतां कीर्तयतां सद्यः पापक्षयो भवेत् ॥ १ ॥

सनक म्हणाले—हे मुने! आता मी वैष्णवी विभूती सांगतो; जी ऐकणाऱ्यांना व कीर्तन करणाऱ्यांना तत्क्षणी पापक्षय घडविते ॥ १ ॥

Verse 2

वैवस्वतेंऽतरे पूर्वं शक्रस्य च बृहस्पतेः । संवादः सुमहानासीत्तं वक्ष्यामि निशामय ॥ २ ॥

वैवस्वत मन्वंतरापूर्वी शक्र (इंद्र) आणि बृहस्पती यांचा अत्यंत महान संवाद झाला होता; तो मी सांगतो—लक्ष देऊन ऐक ॥ २ ॥

Verse 3

एकदा सर्वभोगाढ्यो विबुधैः परिवारितः । अप्सरोगणसंकीर्णो बृहस्पतिमभाषत ॥ ३ ॥

एकदा तो सर्व भोगांनी समृद्ध, देवांनी वेढलेला, आणि अप्सरांच्या समूहाने भरलेला होऊन बृहस्पतींना बोलला ॥ ३ ॥

Verse 4

इन्द्र उवाच । बृहस्पते महाभाग सर्वतत्त्वार्थकोविद । अतीतब्रह्मणः कल्पे सृष्टिः कीदृग्विधा प्रभो ॥ ४ ॥

इंद्र म्हणाला—हे बृहस्पते! महाभाग, सर्व तत्त्वार्थांचे जाणकार! हे प्रभो, ब्रह्माच्या अतीत कल्पात सृष्टी कशी होती? ॥ ४ ॥

Verse 5

इन्द्रस्तु कीदृशः प्रोक्तो विवुधाः कीदृशाः स्मृताः । तेषां च कीदृशं कर्म यथावद्वक्तुमर्हसि ॥ ५ ॥

कृपया यथाक्रम व यथार्थ रीतीने सांगा—इंद्र कसा सांगितला आहे, ‘विवुध’ देवगण कसे समजले जातात, आणि त्यांच्यासाठी कोणती कर्मे व कर्तव्ये नेमली आहेत.

Verse 6

बृहस्पतिरुवाच । न ज्ञायते मया शक्र पूर्वेद्युश्चरितं विधेः । वर्तमानदिनस्यापि दुर्ज्ञेयं प्रतिभाति मे ॥ ६ ॥

बृहस्पती म्हणाले—हे शक्र! विधात्याने (ब्रह्म्याने) काल काय केले तेही मला कळत नाही; आजच्या दिवसाचे वृत्तही मला दुर्ज्ञेयच भासते.

Verse 7

मनवः समतीताश्च तान्वक्तुमपि न क्षमः । यो विजानाति तं तेऽद्य कथयामि निशामय ॥ ७ ॥

मनू तर केव्हाच समतीत झाले; त्यांचे वर्णन करायलाही मी समर्थ नाही. जो त्यांना यथार्थ जाणतो—आज मी त्याच्याविषयी तुला सांगतो; सावधपणे ऐक.

Verse 8

सुधर्म इति विख्यातः कश्चिदास्ते पुरे तव । भुञ्जानो दिव्यभोगांश्च ब्रह्मलोकादिहागतः ॥ ८ ॥

तुझ्या नगरी ‘सुधर्म’ नावाने विख्यात असा एक पुरुष राहतो; तो ब्रह्मलोकातून येथे आला असून दिव्य भोगांचा उपभोग घेतो.

Verse 9

स वा एत द्विजानाति कथयामि निशामय । एवमुक्तस्तु गुरुणा शक्रस्तेन समन्वितः ॥ ९ ॥

हे तत्त्व तो तोच द्विज जाणतो; मी सांगतो—सावधपणे ऐक. गुरुने असे म्हटल्यावर शक्र त्यांच्यासह पुढे निघाला.

Verse 10

देवतागणसंकीर्णः सुधर्मनिलयं ययौ ॥ १० ॥

देवगणांनी वेढलेला तो सुधर्मा नावाच्या दिव्य सभामंडप-निलयाकडे गेला।

Verse 11

समागतं देवपतिं बृहस्पतिसमन्वितम् । दृष्ट्वा यथार्हं देवर्षे पूजयामास सादरम् ॥ ११ ॥

बृहस्पतीसह देवपती आलेले पाहून देवर्षींनी यथोचित सन्मानाने सादर पूजन केले।

Verse 12

सुधर्मेणार्चितः शंक्रो दृष्ट्वा तच्छ्रियमुत्तमाम् । मनसा विस्मयाविष्टः प्रोवाच विनयान्वितः ॥ १२ ॥

सुधर्माने अर्चित झालेला शंकर ती उत्तम श्री पाहून मनाने विस्मयग्रस्त झाला व विनयाने बोलला।

Verse 13

इंद्र उवाच । अतीतब्रह्मकल्पस्य वृत्तांतं वेत्सि चेद्बुध । तदाख्याहि समायात एतत्प्रष्टुं सयाजकः ॥ १३ ॥

इंद्र म्हणाला—हे बुध, जर तुला पूर्व ब्रह्मकल्पाचा वृत्तांत माहीत असेल तर सांग; मी याजकांसह हे विचारण्यासाठी आलो आहे।

Verse 14

गतनिद्रांश्च देवांश्च येन जानासि सुव्रत । तद्वदस्वाधिकः कस्मादस्मद्भ्योऽपि दिवि स्थितः ॥ १४ ॥

हे सुव्रत, ज्यामुळे तू निद्रेतून उठलेले देव जाणतोस ते आम्हाला सांग; आणि दिव्यात स्थित, आमच्याहूनही श्रेष्ठ तो कोण आहे तेही स्पष्ट कर।

Verse 15

तेजसायशसा कीर्त्या ज्ञानेन च परंतप । दानेन वा तपोभिर्वा कथमेतादृशः प्रभो ॥ १५ ॥

हे परंतप प्रभो! तेज, यश, कीर्ती, ज्ञान, दान किंवा तप—यांपैकी कोणत्या उपायाने कोणी तुमच्यासारखा होतो?

Verse 16

इत्युक्तो देवराजेन सुधर्मा प्रहसंस्तदा । प्रोवाच विनयाविष्टः पूर्ववृत्तं यथाविधि ॥ १६ ॥

देवराजाने असे म्हटल्यावर सुधर्मा तेव्हा हसला आणि विनयाने भरून पूर्ववृत्त यथाविधी सांगू लागला।

Verse 17

सुधर्म उवाच । चतुर्युगसहस्त्राणि ब्रह्मणो दिनमुच्यते । एकस्मिन् दिवसे शक्र मनवश्च चतुर्दश ॥ १७ ॥

सुधर्मा म्हणाला—चतुर्युगांचे हजार चक्र हे ब्रह्मदेवाचा एक दिवस मानले जाते. हे शक्र! एका दिवसात चौदा मनु असतात.

Verse 18

इंद्राश्चतुर्दश प्रोक्ता देवाश्च विविधाः पृथक् । इंद्राणां चैव सर्वेषां मन्वादीनां च वासव ॥ १८ ॥

चौदा इंद्र सांगितले आहेत आणि देवही विविध प्रकारचे, वेगवेगळे आहेत. आणि त्या सर्व इंद्रांचे तसेच मन्वादींचे (अधिपती) वासव आहेत.

Verse 19

तुल्यता तेजसा लक्ष्म्या प्रभावेण बलेन च । तेषां नामानि वक्ष्यामि श्रृणुष्व सुसमाहितः ॥ १९ ॥

तेज, लक्ष्मी, प्रभाव आणि बल यांत ते सर्व समान आहेत. आता मी त्यांची नावे सांगतो; तू मन एकाग्र करून ऐक.

Verse 20

स्वायंभुवो मनुः पूर्वं ततः स्वारोचिषस्तथा । उत्तमस्तामसश्चैव रैवतश्चाक्षुषस्तथा ॥ २० ॥

प्रथम स्वायंभुव मनु; त्यानंतर स्वारोचिष मनु. पुढे उत्तम व तामस, तसेच रैवत आणि चाक्षुष मनु झाले॥२०॥

Verse 21

वैवस्वतो मनुश्चैव सूर्यसावर्णिरष्टमः । नवमो दक्षसावर्णिः सर्वदेवहिते रतः ॥ २१ ॥

वैवस्वत मनु हेच वर्तमान युगाचे मनु मानले जातात. आठवे सूर्यसावर्णि, नववे दक्षसावर्णि—जे सर्व देवांच्या हितात रत आहेत॥२१॥

Verse 22

दशमो ब्रह्मसावर्णिर्द्धर्मसावर्णिकस्ततः । ततस्तु रुद्रसावर्णी रोचमानस्ततः स्मृतः ॥ २२ ॥

दहावे ब्रह्मसावर्णि; त्यानंतर धर्मसावर्णिक. पुढे रुद्रसावर्णि, आणि त्यानंतर रोचमान मनु स्मरणात आहेत॥२२॥

Verse 23

भौत्यश्चतुर्दशः प्रोक्त एते हि मनवः स्मृताः । देवानिंद्रांश्च वक्ष्यामि श्रृणुष्व विबुधर्षभ ॥ २३ ॥

भौत्य हा चौदावा मनु सांगितला आहे; हेच मनु म्हणून स्मरणात आहेत. आता मी देव आणि इंद्र यांचेही वर्णन करीन—हे विबुधश्रेष्ठा, ऐक॥२३॥

Verse 24

यामा इति समाख्याता देवाः स्वायंभुवेंऽतरे । शचीपतिः समाख्यातस्तेषामिंद्रो महापतिः ॥ २४ ॥

स्वायंभुव मन्वंतरात देव ‘याम’ या नावाने ओळखले जात. शचीपति हे त्यांचे इंद्र, महान अधिपती म्हणून प्रसिद्ध होते॥२४॥

Verse 25

पारावताश्च तुषिता देवाः स्वारोचिषेंऽतरे । विपश्चिन्नाम देवेन्द्रं सर्वसंपत्समन्वितः ॥ २५ ॥

स्वारोचिष मन्वंतरात पारावत व तुषित हे देवगण होते; आणि सर्व संपत्तीने युक्त देवेन्द्राचे नाव विपश्चित असे होते.

Verse 26

सुधामानस्तथा सत्याः शिवाश्चाय प्रर्तदनाः । तेषामिंद्रः सुशांतिश्च तृतीये परिकीर्तितः ॥ २६ ॥

तसेच सुधामान, सत्य, शिव आणि प्रर्तदन असे गण आहेत; त्यांमध्ये तृतीयासाठी देवेन्द्र ‘सुशांती’ असे परिकीर्तित आहे.

Verse 27

सुताः पाराहराश्चैव सुत्याश्चासुधियस्तथा । तेषामिंद्रः शिवः प्रोक्तः शक्रस्तामसकेंऽतरे । विभानामा देवपतिः पञ्चमः परिकीर्तितः ॥ २७ ॥

सुत, पाराहर, सुत्य आणि असुधिय—यांच्यात इन्द्र ‘शिव’ असे सांगितले आहे; आणि तामस मन्वंतराच्या अंतरात तोच ‘शक्र’ म्हणून ओळखला जातो. ‘विभा’ नावाचा देवपति पाचवा परिकीर्तित आहे.

Verse 28

अमिताभादयो देवाः षष्ठेऽपि च तथा श्रृणु । आर्याद्या विबुधाः प्रोक्तास्तेषामिंद्रो मनोजवः ॥ २८ ॥

षष्ठ (गट) विषयीही ऐक—अमिताभ इत्यादी देव तेथे आहेत. आर्य इत्यादी विबुध असे सांगितले आहेत; त्यांचा इन्द्र ‘मनोजव’ आहे.

Verse 29

आदित्यवसुरुद्राद्या देवा वैवस्वतंऽतरे । इन्द्रः पुरंदरः प्रोक्तः सर्वकामसमन्वितः ॥ २९ ॥

वैवस्वत मन्वंतरात आदित्य, वसु, रुद्र इत्यादी देव सांगितले आहेत; आणि इन्द्र ‘पुरंदर’ असा प्रोक्त असून तो सर्व कामनासिद्धीने युक्त आहे.

Verse 30

अप्रमेयाश्च विबुधाः सुतपाद्याः प्रकीर्तिताः । विष्णुपूजाप्रभावेण तेषामिंद्रो बलिः स्मृतः ॥ ३० ॥

सुतपा इत्यादी ते विबुध ‘अप्रमेय’ म्हणून कीर्तिले आहेत। विष्णुपूजेच्या प्रभावाने त्यांचा इंद्र (अधिपती) म्हणून बलि स्मरला जातो॥

Verse 31

पाराद्या नवमे देवा इन्द्रश्चाद्भुत उच्यते । सुवासनाद्या विबुधा दशमे परिकीर्तिताः ॥ ३१ ॥

नवव्या गणात पारा इत्यादी देव असून त्यांचा इंद्र ‘अद्भुत’ असे म्हटले जाते। दहाव्या गणात सुवासना इत्यादी विबुध परिकीर्तित आहेत॥

Verse 32

शांतिर्नाम च तत्रेंद्रः सर्वभोगसमन्वितः । विहंगॄमाद्या देवाश्च तेषामिंद्रो वृषः स्मृतः ॥ ३२ ॥

तेथे इंद्राचे नाव ‘शांती’ असून तो सर्व भोगांनी युक्त आहे। विहंग इत्यादी देव त्याच्या अधीन आहेत; आणि त्यांचा इंद्र ‘वृष’ म्हणून स्मरला जातो॥

Verse 33

एकादशे द्वादशे तु निबोधकथायामि ते । ऋभुनामा च देवेंद्रो हरिनाभास्तथा सुराः ॥ ३३ ॥

आता अकरावा व बारावा (विषय) ऐक; मी तुला सांगतो। तेथे देवेंद्राचे नाव ‘ऋभु’ आहे आणि ‘हरिनाभ’ नावाचे सुरही आहेत॥

Verse 34

सुत्रामाद्यास्तथा देवास्त्रयोदशतमेऽन्तरे । दिवस्पतिर्महावीर्यस्तेषामिंद्रः प्रकीर्तितः ॥ ३४ ॥

तेराव्या मन्वंतरात सुत्रामन इत्यादी देव प्रकीर्तित आहेत। त्यांचा इंद्र म्हणून महावीर्य ‘दिवस्पति’ कीर्तिला जातो॥

Verse 35

चतुर्दशे चाक्षुपाद्या देवा इन्द्रः शुचिः स्मृतः । एवं ते मनवः प्रोक्ता इंद्रा देवाश्च तत्त्वतः ॥ ३५ ॥

चौदाव्या मन्वंतरात देवगण ‘चाक्षुप’ म्हणून प्रसिद्ध आहेत आणि ‘शुचि’ हा इंद्र म्हणून स्मरणीय आहे। अशा रीतीने मनु, इंद्र व देवसमूह तत्त्वतः तुला सांगितले आहेत।

Verse 36

एकस्मिन्ब्रह्यदिवसे स्वाधिकारं प्रभुंजते ॥ ३६ ॥

एका ब्रह्मदिवसाच्या आत ते आपापला नेमलेला अधिकार व पदक्षेत्र उपभोगतात (पालन करतात)।

Verse 37

लेकेषु सर्वसर्गेषु सृष्टिरेकविधा स्मृता । कर्त्तारो बहवः संति तत्संख्यां वेत्ति कोविदः ॥ ३७ ॥

सर्व लोकांत व सर्व सर्गांत सृष्टी एकाच प्रकारची मानली जाते; पण कर्ते अनेक आहेत—त्यांची संख्या कोण जाणकार जाणू शकेल?

Verse 38

मयि स्थिते ब्रह्मलोके ब्रह्माणां बहवो गताः । तेषां संख्या न संख्यातु शक्तोऽस्म्यद्य द्विजोत्तम ॥ ३८ ॥

मी ब्रह्मलोकी स्थित असतानाही अनेक ब्रह्मा निघून गेले. हे द्विजोत्तम, आजही त्यांची संख्या मोजण्यास मी समर्थ नाही.

Verse 39

स्वर्गलोकमपि प्राप्य यावत्कालं श्रृणुष्व मे । चत्वारो मनवोऽतीता मम श्रीश्चातिविस्तरा ॥ ३९ ॥

स्वर्गलोक मिळाला तरी, जितका काळ मिळेल तितका माझे ऐक. चार मनु होऊन गेले आहेत आणि माझी श्री-समृद्धीही अत्यंत विस्तृत झाली आहे.

Verse 40

स्थातव्यं च मयात्रैव युगकोटिशतं प्रभो । ततः परं गमिष्यामि कर्मभूमिं श्रृणुष्व मे ॥ ४० ॥

हे प्रभो! मला इथेच शंभर कोटी युग राहावे लागेल. त्यानंतर मी कर्मभूमी (मनुष्यलोक) येथे जाईन; माझे म्हणणे ऐका.

Verse 41

मया कृतं पुरा कर्म वक्ष्यामि तव सुव्रत । वदतां श्रृण्वतां चैव सर्वपापप्रणाशनम् ॥ ४१ ॥

हे सुव्रत! मी पूर्वी केलेले एक कर्म तुला सांगतो; ते सांगणाऱ्यांचे व ऐकणाऱ्यांचेही सर्व पाप नष्ट करणारे आहे.

Verse 42

अहमांस पुरा शक्र गृध्रः पापो विशेषतः । स्थितश्च भूमिभागे वै अमेध्यामिषभोजनः ॥ ४२ ॥

हे शक्र! पूर्वी मी गिधाड होतो—अत्यंत पापी—जमिनीवर राहून अपवित्र मांसच खात असे.

Verse 43

एकदाहं विष्णुगृहे प्राकारे संस्थितः प्रभो । पतितो व्याधशस्त्रेण सायं विष्णोर्गृहांगणे ॥ ४३ ॥

हे प्रभो! एकदा मी विष्णुगृहाच्या प्राकारावर उभा होतो; संध्याकाळी व्याधाच्या शस्त्राने घायाळ होऊन विष्णूच्या मंदिराच्या अंगणात कोसळलो.

Verse 44

मयि कंठगतप्राणे भषणो मांसलोलुपः । जग्राह मां स्ववक्रेण श्वभिरन्यैश्चरन्द्रुतः ॥ ४४ ॥

जेव्हा प्राण कंठाशी आले, तेव्हा मांसलोभी भषणाने मला आपल्या जबड्यात धरले; आणि इतर कुत्र्यांनीही मला फाडून खाल्ले.

Verse 45

वहन्मां स्वमुखेनैव भीतोऽन्यैर्भषणैस्तथा । गतः प्रदक्षिणा कारं विष्णोस्तन्मंदिरं प्रभो ॥ ४५ ॥

मला आपल्या तोंडातच घेऊन, इतरांच्या धमक्या व टोमण्यांनी भयभीत होऊन, हे प्रभो, तो श्रीविष्णूच्या त्या मंदिराची प्रदक्षिणा करू लागला।

Verse 46

तेनैव तुष्टिमापन्नो ह्यंतरात्मा जगन्मयः । मम चापि शुनश्चापि दत्तावन्परमं पदम् ॥ ४६ ॥

त्याच कृतीने जगन्मय अंतर्यामी परमात्मा संतुष्ट झाला आणि मला तसेच त्या कुत्र्यालाही परम पद प्रदान केले।

Verse 47

प्रदक्षिणा कारतया गतस्यापीदृशं फलम् । संप्राप्तं विबुधश्रेष्ट किं पुनः सम्यगर्चनात् ॥ ४७ ॥

हे देवश्रेष्ठ! केवळ औपचारिकरीत्या प्रदक्षिणा केली तरी असे फळ मिळते; मग विधिपूर्वक सम्यक् अर्चना केल्यास किती महान फल मिळेल!

Verse 48

इत्युक्तो देवराजस्तु सुधर्मेण महात्मना । मनसा प्रीतिमापन्नो हरिपूजा रतोऽभवत् ॥ ४८ ॥

महात्मा सुधर्माने असे सांगितल्यावर देवराज इंद्र मनोमन प्रसन्न झाला आणि हरिपूजेत तत्पर झाला।

Verse 49

तथापि निर्जराः सर्वे भारते जन्मलिप्सवः । समर्चयंति देवेशं नारायणमनामयम् । तानर्चयन्ति सततं ब्रह्माद्या देवतागणाः ॥ ४९ ॥

तरीही, भारतात जन्म घ्यावे अशी इच्छा बाळगून सर्व अमर देवगण देवेश निरामय नारायणाचे सम्यक् अर्चन करतात; आणि त्या देवांचेच ब्रह्मा आदि देवसमूह सतत पूजन करीत असतात।

Verse 50

नारायणानुस्मरणोद्यतानां महात्मनां त्यक्तपरिग्रहणाम् । कथं भवत्युग्रभवस्य बंधस्तत्सङ्गलुब्धा यदि मुक्तिभाजः ॥ ५० ॥

जे महात्मे निरंतर नारायण-स्मरणात तत्पर आहेत आणि परिग्रहभाव टाकून दिला आहे, त्यांना उग्र संसार-भवाचे बंधन कसे लागेल? त्या संगाकडे ओढ झाली तरी ते मुक्तीचे भागीच राहतात।

Verse 51

ये मानवाः प्रतिदिनं परिमुक्तसङ्गा नारायणं गरुडवाहनमर्चयंति । ते सर्वपापनिकरैः परितो विमुक्ता विष्णोः पदं शुभतरं प्रतियांति हृष्टाः ॥ ५१ ॥

जे मनुष्य दररोज आसक्तिरहित होऊन गरुडवाहन नारायणाची अर्चना करतात, ते सर्व पापसमूहांतून पूर्ण मुक्त होतात आणि हर्षाने विष्णूचे परम शुभ पद प्राप्त करतात।

Verse 52

ये मानवा विगतरागपरावरज्ञा नारायणं सुरगुरुं सततं स्मरंति । ध्यानेन तेन हतकिल्बिषचेतनास्ते मातुः पयोधररसं न पुनः पिबंति ॥ ५२ ॥

जे मनुष्य रागरहित आहेत, पर-अपरा तत्त्व जाणतात आणि देवगुरु नारायणाचे सतत स्मरण करतात—त्या ध्यानाने त्यांची चेतना पापरहित होते; ते पुन्हा मातेच्या स्तनदुग्धाचा रस पित नाहीत (म्हणजे पुनर्जन्म होत नाही)।

Verse 53

ये मानवा हरिकथाश्रवणास्तदोषाः कृष्णांघ्रपद्मभजने रतचेतनास्च । ते वै पुंनति च जगंति शरीरसंगात् संभाषणादपि ततो हरिरेव पूज्यः ॥ ५३ ॥

ज्यांचे दोष हरिकथा-श्रवणाने धुतले गेले आहेत आणि ज्यांचे चित्त श्रीकृष्णाच्या चरणकमल-भजनात रत आहे, ते खरोखर जगाला पावन करतात। त्यांच्या संगतीने व संभाषणानेही पवित्रता येते; म्हणून हरि एकटाच पूज्य आहे।

Verse 54

हरिपूजापरा यत्र महांतः शुद्धबुद्धयः । तत्रैव सकलं भद्रं यथा निम्ने जलं द्विज ॥ ५४ ॥

हे द्विजा! जिथे शुद्धबुद्धी महात्मे हरिपूजेत परायण असतात, तिथेच सर्व कल्याण एकवटते—जसे सखल जागी पाणी आपोआप साचते।

Verse 55

हरिरेव परो बन्धुर्हरिरेव परा गतिः । हरिरेव ततः पूज्यो यतश्चेतन्यकारणम् ॥ ५५ ॥

हरीच परम बंधू, हरीच परम गती व आश्रय आहे। म्हणून हरीच पूज्य आहे, कारण तोच चेतनेचे कारण आहे।

Verse 56

स्वर्गापवर्गफलदं सदानंदं निरामयम् । पृज्यस्य मुनिश्रेष्ठ परं श्रेयो भविष्यति ॥ ५६ ॥

हे मुनिश्रेष्ठ! जो पूज्य आहे त्याच्यासाठी हे उपदेश/साधन परम श्रेयस्कर ठरेल—स्वर्ग व मोक्षफळ देणारे, सदैव आनंदमय व निरामय।

Verse 57

पूजयंति हरिं ये तु निष्कामाः शुद्धमानसाः । तेषां विष्णुः प्रसन्नात्मा सर्वान्कामान् प्रयच्छति ॥ ५७ ॥

जे निष्काम व शुद्ध मनाने हरीची पूजा करतात, त्यांच्यावर प्रसन्नचित्त विष्णु सर्व (योग्य) कामना प्रदान करतो।

Verse 58

यस्त्वेतच्छृणुयाद्वापि पठेद्वा सुसमाहितः । स प्राप्नोत्यश्वमेधस्य फलं मुनिवरोत्तम ॥ ५८ ॥

जो कोणीही सुसमाहित होऊन हे ऐकतो किंवा पठण/जप करतो, हे मुनिवरोत्तम, तो अश्वमेध यज्ञाचे फळ प्राप्त करतो।

Verse 59

इत्येतत्ते समाख्यातं हरिपूजाफलं द्विज । संकोचविस्तराभ्यां तु किमन्यत्कथयामि ते ॥ ५९ ॥

हे द्विजा! अशा रीतीने मी तुला हरीपूजेचे फळ सांगितले. संक्षेप असो वा विस्तार, आता तुला आणखी काय सांगू?