Māsopavāsa (Month-long Fast) and Repeated Parāka Observances: Procedure and Fruits

Verse 1

सनक उवाच । अन्यद् व्रत वरं वक्ष्ये तच्छृणुष्व समाहितः । सर्वापापहरं पुण्यं सर्वलोकोपकारकम् ॥ १ ॥

सनक म्हणाले—आता मी आणखी एक उत्तम व्रत सांगतो; एकाग्र मनाने ऐक. हे पवित्र व्रत सर्व पापांचा नाश करणारे, महान पुण्य देणारे आणि सर्व लोकांचे कल्याण करणारे आहे.

Verse 2

आषाढ्रे श्रावणे वापि तथा भाद्रपदेऽपि च । तथैवाश्विनके मासे कुर्यादेतद्वतं द्विज ॥ २ ॥

आषाढ, श्रावण, भाद्रपद तसेच आश्विन—या महिन्यांत, हे द्विज, हे व्रत करावे.

Verse 3

एतेष्वन्यतमे मासे शुल्कपक्षे जितेन्द्रियः । प्राशयेत्पञ्चगव्यं च स्वपेद्विष्णुसमीपतः ॥ ३ ॥

या पैकी कोणत्याही एका महिन्यात, शुक्लपक्षात, इंद्रिये जिंकून पंचगव्य प्राशन करावे आणि विष्णूच्या सान्निध्यात शयन करावे.

Verse 4

ततः प्रातः समुत्थाय नित्यकर्म समाप्य च । श्रद्धया पूजयेद्विष्णुं वशी क्रोधविवार्जितः ॥ ४ ॥

मग सकाळी उठून नित्यकर्मे आटोपून, श्रद्धेने विष्णूची पूजा करावी—संयमी व क्रोधरहित होऊन.

Verse 5

विद्वद्भिः सहितो विष्णुमर्चयित्वा यथोचितम् । संकल्पं तु ततः कुर्यास्त्वस्ति वाचनपूर्वकम् ॥ ५ ॥

विद्वान ब्राह्मणांसह यथोचित विष्णूचे अर्चन करून, नंतर स्वस्तिवाचनपूर्वक संकल्प करावा.

Verse 6

मासमेकं निराहारो ह्यद्यप्रभृति केशव । मासान्तं पारणं कुर्वे देवदेव तवाज्ञया ॥ ६ ॥

हे केशवा! आजपासून मी एक महिना निराहार राहीन; महिन्याच्या शेवटी, हे देवदेवा, तुझ्या आज्ञेने पारणे करीन।

Verse 7

तपोरुप नमस्तुभ्यं तपसां फल दायक । ममाभीष्टप्रदं देहि सर्वविघ्नान्निवारय ॥ ७ ॥

हे तपोमूर्ती! तुला नमस्कार; हे तपस्येचे फल देणाऱ्या, माझे अभिष्ट प्रदान कर आणि सर्व विघ्ने दूर कर।

Verse 8

एवं समर्प्य देवस्य विष्णोर्मासव्रतं शुभम् । ततः प्रभृति मासान्तं निवसेद्धरिमन्दिरे ॥ ८ ॥

अशा रीतीने भगवान विष्णूस शुभ मासव्रत अर्पण करून, त्यानंतर महिन्याच्या शेवटपर्यंत हरिमंदिरात निवास करावा।

Verse 9

प्रत्यहं स्नापयेद्देवं पञ्चामृतविधानतः । दीपं निरन्तरं कुर्यात्तस्मिन्मासे हरेर्गृहे ॥ ९ ॥

दररोज पंचामृत-विधानानुसार देवाला स्नान घालावे; आणि त्या महिन्यात हरिच्या गृह/मंदिरात दीप निरंतर प्रज्वलित ठेवावा।

Verse 10

प्रत्यहं खादयेत्काष्ठं ह्यपामार्ग समुद्भवम् । ततः स्नायीत विधिन्नारायणपरायणः ॥ १० ॥

दररोज अपामार्गापासून उत्पन्न दातण/काष्ठ चावावे; मग नारायणपरायण होऊन विधिपूर्वक स्नान करावे।

Verse 11

ततः संस्नापयेद्विष्णुं पूर्ववत्प्रयतोऽर्चयेत् । ब्राह्मणान्भोजयेच्छक्त्या भक्तियुक्तः सदक्षिणम् ॥ ११ ॥

त्यानंतर पूर्वविधीनुसार भगवान विष्णूंचे स्नान घालून, संयमाने त्यांची पूजा करावी। भक्तियुक्त होऊन आपल्या शक्तीनुसार ब्राह्मणांना भोजन घालावे व यथोचित दक्षिणा द्यावी।

Verse 12

स्वयं च बन्धुभिः सार्द्धं भुञ्जीत प्रयतेन्द्रियः । एवं मासोपवासांश्च व्रती कुर्यात्र्रयोदश ॥ १२ ॥

नंतर इंद्रिये संयमित ठेवून तो स्वतःही आपल्या बंधूंंसह भोजन करावे। अशा प्रकारे व्रतधारी तेराही मासिक उपवास-व्रतेही करावीत।

Verse 13

वर्षान्ते वेदविदुषे गां प्रदद्यात्स दक्षिणाम् । भोजयेद्वब्राह्माणांस्तत्र द्वादशैव विधानतः । शक्त्या च दक्षिणां दद्याद्रूह्यण्याभरणानि च ॥ १३ ॥

वर्षअखेरीस वेदविद्वानास दक्षिणेसह एक गाय दान द्यावी. तेथे विधिपूर्वक नेमके बारा ब्राह्मणांना भोजन घालावे. तसेच शक्तीनुसार अधिक दक्षिणा व सुवर्ण-रौप्याचे दागिनेही द्यावेत.

Verse 14

मासोपवासत्रितयं यः कुर्यात्संयते न्द्रियः । आप्तोर्यामस्य यज्ञस् द्विगुणं फलमश्नुते ॥ १४ ॥

जो इंद्रिये संयमित ठेवून तीन महिन्यांचा उपवास करतो, तो आप्तोर्याम यज्ञाच्या फळाचे दुप्पट फळ प्राप्त करतो.

Verse 15

चतुः कृत्वः कृतं येन पाराकं मुनिसत्तम । स लभेत्परमं पुण्यमष्टान्गिष्टोमसंभवम् ॥ १५ ॥

हे मुनिश्रेष्ठ! ज्याने पाराक व्रत चार वेळा केले, तो परम पुण्य प्राप्त करतो—जे आठ अग्निष्टोम यज्ञांपासून होणाऱ्या पुण्यास तुल्य आहे.

Verse 16

पञ्चकृत्वो व्रतमिदं कृतं येन महात्मना । अत्यन्गिष्टोमजं पुण्यं द्विगुणं प्राप्नुयान्नरः ॥ १६ ॥

जो महात्मा हे व्रत पाच वेळा करतो, तो अङ्गिष्टोम यज्ञजन्य पुण्य अत्यंत द्विगुण प्राप्त करतो।

Verse 17

मासोपवाषट्कं यः करोति सुसमाहितः । ज्योतिष्टोस्य यज्ञस्य फलं सोऽष्टगुणं लभेत् ॥ १७ ॥

जो सुसमाहित चित्ताने सहा मासिक उपवास करतो, तो ज्योतिष्टोम यज्ञाचे फळ अष्टगुण प्राप्त करतो।

Verse 18

निराहारः सप्तकृत्वो नरो मासोपवासकान् । अश्वमेधस्य यज्ञस्य फलमष्टगुणं लभेत् ॥ १८ ॥

जो मनुष्य सात वेळा निराहार उपवास करतो, तो अश्वमेध यज्ञाचे फळ अष्टगुण प्राप्त करतो।

Verse 19

मासोपावासान्यः कुर्यादष्टकृत्वो मुनीश्वर । नरमेधाख्ययज्ञस्य फलं पञ्चगुणं लभेत् ॥ १९ ॥

हे मुनीश्वर! जो आठ वेळा मासिक उपवास करतो, तो नरमेध नावाच्या यज्ञाचे फळ पाचगुण प्राप्त करतो।

Verse 20

यस्तु मासोपवासांश्च नवकृत्वः समाचरेत् । गोमेधमखजं पुण्यं लभते त्रिगुणं नरः ॥ २० ॥

जो मनुष्य नऊ वेळा विधिपूर्वक मासोपवास करतो, तो गोमेध यज्ञजन्य पुण्य त्रिगुण प्राप्त करतो।

Verse 21

दशकृत्वस्तु यः कुर्यात्पराकं मुनिसत्तम । स ब्रह्ममेधयज्ञस्य त्रिगुणं फलमश्नुते ॥ २१ ॥

हे मुनिश्रेष्ठ! जो कोणी पराक-व्रत दहा वेळा करतो, तो ब्रह्ममेध यज्ञाच्या फलापेक्षा तिप्पट पुण्यफल प्राप्त करतो।

Verse 22

एकादश पराकांश्च यः कुर्यात्संयतेन्द्रियः । स याति हरिसारुप्यं सर्वभोगसमन्वितम् ॥ २२ ॥

जो इंद्रिये संयमून अकरून अकरा पराक-व्रत करतो, तो हरिसारूप्य प्राप्त करतो आणि सर्व दिव्य भोगांनी युक्त होतो।

Verse 23

त्रयोदश पराकांश्च यः कुर्यात्प्रयतो नरः । स याति परमानन्दं यत्र गत्वा न शोचति ॥ २३ ॥

जो संयमी पुरुष विधिपूर्वक तेरा पराक-व्रत करतो, तो परमानंद प्राप्त करतो; तेथे गेल्यावर पुन्हा शोक करत नाही।

Verse 24

मासोपवासनिरता गङ्गास्नानपरायणाः । धममार्गप्रवक्तारो मुक्ता एव न सशंयः ॥ २४ ॥

जे मासोपवासात रत, गंगास्नानात परायण आणि धर्ममार्गाचे प्रवक्ते आहेत, ते निःसंशय मुक्तच आहेत।

Verse 25

अवीराभिर्यतिभिर्ब्रह्यचारिभिः । मासोपवासः कर्त्तव्यो वनस्थैश्च विशेषतः ॥ २५ ॥

वैराग्ययुक्त यती व ब्रह्मचारी यांनी मासोपवास करावा; विशेषतः वनस्थ (वानप्रस्थ) यांनी तो अवश्य करावा।

Verse 26

नारी वा पुरुषो वापि व्रतमेतत्सुदुर्लभम् । कृत्वा मोक्षमवान्पोति योगिनामपि दुर्लभम् ॥ २६ ॥

स्त्री असो वा पुरुष असो, हे व्रत अत्यंत दुर्लभ आहे; ते केल्याने मोक्ष प्राप्त होतो—जो योग्यांनाही दुर्मिळ आहे।

Verse 27

गृहस्थो वानप्रस्थो वा व्रती वा भिक्षुरेव वा । मूर्खो वा पण्डितो वापि श्रुत्वैतन्मोक्षभाग्भवेत् ॥ २७ ॥

गृहस्थ असो वा वानप्रस्थ, व्रती असो वा भिक्षू; मूर्ख असो वा पंडित—हे ऐकले की तो मोक्षाचा अधिकारी होतो।

Verse 28

इदं पुण्यं व्रताख्यानं नारायण परायणः । श्रृणुयाद्वाचयेद्वापि सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ २८ ॥

जो नारायणपरायण आहे, तो हे पुण्य व्रताख्यान ऐको वा वाचो/पठण करो—तो सर्व पापांतून मुक्त होतो।