Anukramaṇī (Synoptic Table of Contents) of the Śrī Bṛhannāradīya Purāṇa

Verse 1

श्रीब्रह्मोवाच । श्रृणु विप्र प्रवक्ष्यामि पुराणं नारदीयकम् । पंचविंशतिसाहस्रं बृहत्कल्पकथाश्रयम् ॥ १ ॥

श्रीब्रह्मा म्हणाले—हे विप्र, ऐक; मी नारदीय पुराण सांगतो, जे पंचवीस हजार श्लोकांचे असून बृहत्कल्पकथांवर आधारलेले आहे।

Verse 2

सूतशौनकसंवादः सृष्टिसंक्षेपवर्णनम् । नानाधर्मकथाः पुण्याः प्रवृत्ते समुदाहृताः ॥ २ ॥

येथे सूत-शौनक संवाद, सृष्टीचे संक्षिप्त वर्णन, तसेच परंपरेने प्रवृत्त झालेल्या नानाविध पुण्य धर्मकथा सांगितल्या आहेत।

Verse 3

प्राग्भागे प्रथमे पादे सनकेन महात्मना । द्वितीये मोक्षधर्माख्ये मोक्षोपायनिरूपणम् ॥ ३ ॥

पूर्वभागातील पहिल्या पादात महात्मा सनकांनी विषयाचे प्रतिपादन केले आहे; आणि ‘मोक्षधर्म’ नावाच्या दुसऱ्या पादात मोक्षाचे उपाय स्पष्ट केले आहेत।

Verse 4

वेदांगानां च कथनं शुकोत्पत्तिश्च विस्तरात् । सनंदनेन गदिता नारदाय महात्मने ॥ ४ ॥

येथे वेदांगांचे कथन आणि शुकांची उत्पत्ती याचा सविस्तर वृत्तांतही आहे—जो महात्मा सनंदनांनी महात्मा नारदांना सांगितला।

Verse 5

महातंत्रे समुद्दिष्टं पशुपाशविमोक्षणम् । मंत्राणां शोधनं दीक्षामंत्रोद्धारश्च पूजनम् ॥ ५ ॥

महातंत्रात जीवाच्या पाशबंधनातून विमोचन, मंत्रांचे शोधन, दीक्षा, दीक्षामंत्रांचा उद्धार/निर्णय आणि पूजनविधी यांचे स्पष्ट निरूपण केले आहे।

Verse 6

प्रयोगाः कवचं नामसहस्रं स्तोत्रमेव च । गणेशसूर्यविष्णूनां शिवशक्त्योरनुक्रमात् ॥ ६ ॥

क्रमाने गणेश, सूर्य, विष्णू तसेच शिव-शक्ती यांच्यासाठी प्रयोग, कवच, नामसहस्र आणि स्तोत्रेही सांगितली आहेत।

Verse 7

सनत्कुमारमुनिना नारदाय तृतीयके । पुराणलक्षणं चैव प्रमाणं दानमेव च ॥ ७ ॥

तिसऱ्या पादात मुनि सनत्कुमारांनी नारदांना पुराणाची लक्षणे, प्रमाण (ज्ञानाचे मानदंड) आणि दानधर्म यांचा उपदेश केला।

Verse 8

पृथक्पृथक् समुद्दिष्टं दानकालपुरःसरम् । चैत्रादिसर्वमासेषु तिथीनांचपृथक्पृथक् ॥ ८ ॥

दानकाळाचा निर्णय योग्य प्रसंगासह प्रथम सांगून वेगवेगळा मांडला आहे; आणि चैत्रादि सर्व महिन्यांत तिथीही क्रमाने पृथक्-पृथक् निर्दिष्ट केल्या आहेत।

Verse 9

प्रोक्तं प्रतिपदादीनां व्रतं सर्वाघनाशनम् । सनातनेन मुनिना नारदाय चतुर्थके ॥ ९ ॥

प्रतिपदा इत्यादीपासून सुरू होणारे सर्व पापांचा नाश करणारे व्रत सांगितले आहे; चतुर्थ पादात मुनि सनातनांनी ते नारदांना उपदेशिले।

Verse 10

पूर्वभागोऽयमुदितो बृहदाख्यानसंज्ञितः । अस्योत्तरे विभागे तु प्रश्न एकादशीव्रते ॥ १० ॥

हा पूर्वभाग ‘बृहदाख्यान’ या नावाने सांगितला गेला आहे; याच्या उत्तर विभागात मात्र एकादशी-व्रताविषयी प्रश्न आहे।

Verse 11

वसिष्ठेनाथ संवादो मांधातुः परिकीर्तितः । रुक्मांगदकथा पुण्यामोहिन्युत्पत्तिकर्म च ॥ ११ ॥

वसिष्ठांसह राजा मांधात्याचा संवाद वर्णिला आहे; तसेच रुक्मांगदाची पुण्य कथा आणि मोहिनीची उत्पत्ती व कर्मेही सांगितली आहेत।

Verse 12

वसुशापश्च मोहिन्यै पश्चादुद्धरणक्रिया । गंगाकथा पुण्यतमा गयायात्रानुकीर्तनम् ॥ १२ ॥

यानंतर मोहिनीवर वसूंनी दिलेला शाप, मग उद्धाराची क्रिया; अत्यंत पुण्यदायी गंगाकथा आणि गया-यात्रेचे अनुकीर्तन येते।

Verse 13

काश्या माहात्म्यमतुलं पुरुषोत्तमवर्णनम् । यात्राविधानं क्षेत्रस्य बह्वाख्यानसमन्वितम् ॥ १३ ॥

यामध्ये काशीचे अतुल माहात्म्य, पुरुषोत्तम भगवंताचे वर्णन, आणि त्या पवित्र क्षेत्राची यात्रा-विधी—अनेक आख्यानांसह—सांगितली आहे।

Verse 14

प्रयागस्याथ माहात्म्यं कुरुक्षेत्रस्य तत्परम् । हरिद्वारस्य चाख्यानं कामोदाख्यानकं तथा ॥ १४ ॥

यानंतर प्रयागाचे माहात्म्य, मग क्रमाने कुरुक्षेत्राचे; हरिद्वाराचे आख्यान, तसेच ‘कामोद’ नावाचे उपाख्यानही (वर्णिले) आहे।

Verse 15

बदरीतीर्थमाहात्म्यं कामाक्षायास्तथैव च । प्रभासस्य च माहात्म्यं पुष्कराख्यानकं ततः ॥ १५ ॥

मग बदरीतीर्थाचे माहात्म्य, तसेच कामाक्षेचेही; प्रभासाचे माहात्म्य, आणि त्यानंतर पुष्कराचे आख्यान (वर्णिले) आहे।

Verse 16

गौतमाख्यानकं पश्चाद्वेदपादस्तवस्ततः । गोकर्णक्षेत्रमाहात्म्यं लक्ष्मणाख्यानकं तथा ॥ १६ ॥

यानंतर गौतमाचे आख्यान, मग वेदपादाचा स्तव; गोकर्णक्षेत्राचे माहात्म्य, तसेच लक्ष्मणाचे आख्यान (वर्णिले) आहे।

Verse 17

सेतुमाहात्म्यकथनं नर्मदातीर्थवर्णनम् । अवंत्याश्चैव माहात्म्यं मधुरायास्ततः परम् ॥ १७ ॥

सेतूचे माहात्म्यकथन, नर्मदा-तीर्थाचे वर्णन, अवंतीचेही माहात्म्य, आणि त्यानंतर मथुरेचे माहात्म्य (सांगितले) आहे।

Verse 18

बृन्दावनस्य महिमा पशोर्ब्रह्मांतिके गतिः । मोहिनीचरितं पश्चादेवं पश्चादेवं वै नारदीयकम् ॥ १८ ॥

यानंतर वृंदावनाची महिमा; मग ब्रह्माच्या सान्निध्यात एका पशूलाही श्रेष्ठ गती कशी प्राप्त झाली याचा वृत्तांत. त्यानंतर मोहिनीचे चरित्र—अशा रीतीने विषयानुविषय नारदीय पुराण पुढे सरकते।

Verse 19

यः शृणोति नरो भक्त्याश्रावयेद्वा समाहितः । स याति ब्रह्मणो धाम नात्र कार्या विचारणा ॥ १९ ॥

जो मनुष्य भक्तीने हे ऐकतो, किंवा एकाग्रचित्ताने याचे पठण करवितो, तो ब्रह्माच्या धामास जातो; येथे विचार करण्याची गरज नाही।

Verse 20

यस्त्वेतदिषुपूर्णायां धेनूनां सप्तकान्वितम् । प्रदद्याद्दिजंर्याय संलभेन्मोक्षमेव च ॥ २० ॥

परंतु जो मनुष्य बाणांनी भरलेल्या भात्यासह सात धेनूंचा समूह एखाद्या श्रेष्ठ द्विजास दान देतो, तो निश्चयच मोक्ष प्राप्त करतो।

Verse 21

यश्चानुक्रमणीमेतां नारदीयस्य वर्णयेत् । श्रृणुयद्वैकचित्तेन सोऽपि स्वर्गगतिं लभेत् ॥ २१ ॥

जो नारदीय पुराणाची ही अनुक्रमणी वर्णन करतो, किंवा एकचित्ताने ती ऐकतो, तोही स्वर्गगती प्राप्त करतो।

Verse 22

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे नारदीयपुराणानुक्रमणीकथनं नाम सप्तनवतितमोऽध्यायः ॥ ९७ ॥

अशा प्रकारे श्री बृहन्नारदीय पुराणाच्या पूर्वभागातील बृहदुपाख्यानाच्या चतुर्थ पादात ‘नारदीय पुराण अनुक्रमणी कथन’ नामक सत्त्यान्णवावा अध्याय समाप्त झाला।