Pūrṇimā Pūrṇa-vratas: Dharmarāja-vrata, Vaṭa-Sāvitrī-vrata, and Gopadma-vrata

Verse 1

सनातन उवाच । अथ नारद वक्ष्यामि श्रृणु पूर्णाव्रतानि ते । यानि कृत्वा नरो नारी प्राप्नुयात्सुखसंततिम् ॥ १ ॥

सनातन म्हणाले—हे नारदा, आता मी तुला पूर्ण-व्रतांचे वर्णन सांगतो; ऐक. ही व्रते केल्याने नर-नारी अखंड सुख-समृद्धी प्राप्त करतात.

Verse 2

चैत्रपूर्णा तु विप्रेंद्र मन्वादिः समुदाहृता । अस्यां सान्नोदकं कुंभं प्रदद्यात्सोमतुष्टये ॥ २ ॥

हे विप्रेंद्र, चैत्र पौर्णिमा मन्वंतराचा आरंभ म्हणून सांगितली आहे. त्या दिवशी सोमदेवाच्या तुष्टीसाठी शिजविलेले अन्न मिसळलेले पाणी भरलेला कुंभ दान करावा.

Verse 3

वैशाख्यामपि पूर्णायां दानं सर्वस्य सर्वदम् । यद्यद्द्रव्यं ददेद्विप्रे तत्तदाप्नोति निश्चितम् ॥ ३ ॥

वैशाख पौर्णिमेलाही दान सर्वांसाठी सर्व फल देणारे आहे. जो जो द्रव्य विप्राला दान देतो, त्याचे फळ तेच निश्चितपणे प्राप्त होते.

Verse 4

धर्मराजव्रतं चात्र कथितं तन्निशामय । श्रृतान्नमुदकुंभं च वैशाख्यां वै द्विजोत्तमे ॥ ४ ॥

येथे धर्मराज-व्रत सांगितले आहे, ते ऐक. आणि हे द्विजोत्तमा, वैशाखात शिजविलेले अन्न व पाण्याचा कुंभ दान करणेही विधेय आहे.

Verse 5

दद्याद्गोदानफलदं धर्मराजस्य तुष्टये । अत्र कृष्णाजिनं दद्यात्सखुरं च सश्रृङ्गकम् ॥ ५ ॥

धर्मराजाच्या तुष्टीसाठी गोदानफळ देणारे दान करावे। या विधीत खुर व शिंगांसह कृष्णाजिन (काळ्या मृगाचे चर्म) अर्पण करावे।

Verse 6

तिलैः सहसमाच्छाद्य वस्त्रैर्हेम्ना द्विजातये । यस्तु कृष्णाजिनं दद्यात्सत्कृत्य विधिपूर्वकम् ॥ ६ ॥

जो तिळांसह, वस्त्रे व सुवर्ण देऊन, विधिपूर्वक सत्कार करून द्विजाला कृष्णाजिन दान करतो, तो महान पुण्याचा भागी होतो।

Verse 7

सर्वशास्त्रविदे सप्तद्वीपभूमिप्रदः स वै । मोदते विष्णु लोके हि यावच्चन्द्रार्कतारकम् ॥ ७ ॥

जो सर्वशास्त्रविद्यासंपन्नाला सप्तद्वीपांसह भूमी दान करतो, तो चंद्र-सूर्य-तारे असेपर्यंत विष्णुलोकात आनंदित राहतो।

Verse 8

कुंभान्स्वच्छजलैः पूर्णान्हिरण्येन समन्वितान् । यः प्रदद्याद्द्विजाग्र्येभ्यः स न शोचति कर्हिचित् ॥ ८ ॥

जो स्वच्छ पाण्याने भरलेले कुंभ सुवर्णासह श्रेष्ठ द्विजांना (विद्वान ब्राह्मणांना) दान करतो, तो कधीही शोक करत नाही।

Verse 9

अथ ज्येष्ठस्य पूर्णायां वटसावित्रिकं व्रतम् । सोपवासा वटं सिंचेत्सलिलैरमृतोपमैः ॥ ९ ॥

आता ज्येष्ठ पौर्णिमेला वट-सावित्री व्रत करावे। उपवास करून वटवृक्षाला अमृततुल्य जलाने सिंचन करावे।

Verse 10

सूत्रेण वेष्टयेच्चैव सशताष्टप्रदक्षिणम् । ततः संप्रार्थयेद्दैवीं सावित्रीं सुपतिव्रताम् ॥ १० ॥

ते पवित्र सूत्राने वेढून अष्टोत्तरशत प्रदक्षिणा कराव्यात। नंतर परम पतिव्रता देवी सावित्रीची भक्तिभावाने प्रार्थना करावी।

Verse 11

जगत्पूज्ये जगन्मातः सावित्रि पतिदैवते । पत्या सहावियोगं मे वटस्थे कुरु ते नमः ॥ ११ ॥

हे जगत्पूज्ये जगन्माते, पतीला देव मानणाऱ्या सावित्री! या वटवृक्षाजवळ मला पतीपासून वियोग होऊ देऊ नकोस—तुला नमस्कार।

Verse 12

इति सप्रार्थ्य या नारी भोजयित्वा परेऽहनि । सुवासिनीः स्वयं भुंज्यात्सा स्यात्सौभाग्यभागिनी ॥ १२ ॥

अशी प्रार्थना करून जी स्त्री दुसऱ्या दिवशी सुवासिनींना भोजन घालून मग स्वतः भोजन करते, ती सौभाग्याची भागीदार होते।

Verse 13

आषाढस्य तु पूर्णायां गोपद्मव्रतमुच्यते । चतुर्भुजं महाकायं जांबूनदसमप्रभम् ॥ १३ ॥

आषाढ पौर्णिमेला ‘गोपद्म-व्रत’ सांगितले आहे. त्यात भगवान हरि यांचे ध्यान चतुर्भुज, महाकाय आणि जांबूनद सुवर्णासारख्या प्रभेने युक्त असे करावे.

Verse 14

शंखचक्रगदापद्मरमागरुडशोभितम् । सेवितं मुनिभिर्देवैर्यक्षगंधर्वकिन्नरैः ॥ १४ ॥

शंख, चक्र, गदा व पद्म धारण केलेला, श्री (लक्ष्मी) आणि गरुडाने शोभित—अशा त्या प्रभूची मुनि, देव, यक्ष, गंधर्व व किन्नर सेवा-पूजा करतात.

Verse 15

एवंविधं हरिं तत्र स्नात्वा पूजां समाचरेत् । पौरुषेणैव सूक्तेन गंधाद्यैरुपचारकैः ॥ १५ ॥

या प्रकारे विधिपूर्वक तेथे श्रीहरीस स्नान घालून, पुरुषसूक्ताचा जप करीत, गंध इत्यादी उपचारांनी यथाविधी पूजा करावी।

Verse 16

आचार्यं वस्त्रभूषाद्यैस्तोषयेत्स्निग्धमानसः । भोजयेन्मिष्टपक्वान्नैर्द्विजानन्यांश्च शक्तितः ॥ १६ ॥

स्नेहयुक्त मनाने आचार्यांना वस्त्र, भूषण इत्यादी देऊन संतुष्ट करावे; आणि शक्तीनुसार द्विज व इतरांना गोड व चांगले शिजविलेले अन्न भोजन घालावे।

Verse 17

एवं कृत्वा व्रतं विप्र प्रसादात्कमलापतेः । ऐहिकामुष्मिकान्कामांल्लभते नात्र संशयः ॥ १७ ॥

हे विप्र! असे व्रत केल्यास कमलापती (श्रीविष्णू) यांच्या प्रसादाने मनुष्य ऐहिक व आमुष्मिक इच्छित फल प्राप्त करतो; यात संशय नाही।