The Narration of the Navamī Vow Observed Across the Twelve Months

Verse 1

सनातन उवाच । अथ वक्ष्यामि विप्रेंद्र नवम्यास्ते व्रतानि वै । यानि कृत्वा नरा लोके लभंते वांछितं फलम् ॥ १ ॥

सनातन म्हणाले—हे विप्रेंद्र! आता मी नवमीचे व्रत सांगतो; ते केल्याने मनुष्य या लोकी इच्छित फल प्राप्त करतात.

Verse 2

चैत्रस्य शुक्लपक्षे तु श्रीरामनवमीव्रतम् । तत्रोपवासं विधिवच्छक्तो भक्तः समाचरेत् ॥ २ ॥

चैत्र शुक्लपक्षात श्रीरामनवमीचे व्रत असते; त्या वेळी समर्थ भक्ताने विधिपूर्वक उपवास करावा.

Verse 3

अशक्तश्चैकभक्तं वै मध्याह्नोत्सवतः परम् । विप्रान्संभोज्य मिष्टान्नै रामप्रीति सुमाचरेत् ॥ ३ ॥

जो पूर्ण विधी करू शकत नाही, त्याने मध्यान्होत्सवानंतर एकभक्त-व्रत धारण करावे. विप्रांना मिष्टान्नांनी आदराने भोजन घालून श्रीरामप्रीत्यर्थ हे उत्तम रीतीने आचरावे.

Verse 4

गोभूतिलहरिरण्याद्येर्वस्त्रालंकरणेस्तथा । एव यः कुरुते भक्त्या श्रीरामनवमीव्रतम् ॥ ४ ॥

गाय, भूमी, तीळ, सुवर्ण इत्यादी तसेच वस्त्रे व अलंकार अर्पण करून जो भक्तीने श्रीरामनवमी-व्रत करतो, तो विधिपूर्वक व्रताचे फळ प्राप्त करतो.

Verse 5

विधूय चेहपापानि व्रजेद्विष्णोः परं पदम् । उक्तं मातृव्रतं चात्र भैरवेण समन्विताः ॥ ५ ॥

या जन्मात साचलेली पापे झटकून मनुष्य विष्णूचे परम पद प्राप्त करतो. येथे भैरव-संयुक्त मातृ-व्रताचाही उल्लेख सांगितला आहे.

Verse 6

स्रग्गंधवस्रनमनैवेद्यैश्चतुःष्टिस्तु योगिनीः । अत्रैव भद्रकालो तु योगिनीनां महाबला ॥ ६ ॥

हार, सुगंध, वस्त्रे, नमस्कार व नैवेद्य यांनी चौसष्ट योगिनींची पूजा करावी. येथेच योगिनींमध्ये महाबला भद्रकालीचीही उपासना करावी.

Verse 7

ब्राह्मणश्रेष्टः सर्वासामाधिपत्येऽभिषेचिता । तस्मात्तां पूजयेच्चात्र सोपवासो जितेंद्रियः ॥ ७ ॥

ब्राह्मणश्रेष्ठांनी तिला सर्वांवर अधिपत्यासाठी अभिषेक केला आहे. म्हणून येथे उपवास करून व इंद्रिये जिंकून तिची पूजा करावी.

Verse 8

राधे नवम्यां दलयोश्चंडिकां यस्तु पूजयेत् । विधिना स विमानेन देवतैः सह मोदते ॥ ८ ॥

हे राधे, जो नवमी तिथीला कमळाच्या दलांसह विधिपूर्वक चंडिकेची पूजा करतो, तो देवतांसह दिव्य विमानात आनंदित होतो.

Verse 9

ज्येष्ठशुक्लनवम्यां तु सोपवासो नरोत्तमः । उमां संपूज्य विधिवत्कुमारीर्भोजयेद्द्विजान् ॥ ९ ॥

ज्येष्ठ शुक्ल पक्षातील नवमीला श्रेष्ठ पुरुषाने उपवास करावा; विधिपूर्वक उमादेवीची पूजा करून कुमारिका व द्विज (ब्राह्मण) यांना भोजन द्यावे.

Verse 10

स्वभक्त्या दक्षिणां दत्वा शाल्यन्नं पयसाऽश्नुयात् । उमाव्रतमिदं विप्र यः कुर्याद्विधिवन्नरः ॥ १० ॥

भक्तीने दक्षिणा देऊन नंतर दुधासह शाली-अन्न सेवन करावे. हे विप्र, हेच उमा-व्रत आहे; जो पुरुष ते विधिपूर्वक करतो.

Verse 11

स भुक्त्वेह वरान्भोगानंते स्वर्गगतिं लभेत् । आषाढे मासि विप्रेंद्र यः कुर्यात्पक्षयोर्द्विज ॥ ११ ॥

तो येथे उत्तम भोग भोगून शेवटी स्वर्गगती प्राप्त करतो—हे विप्रेंद्र—जो द्विज आषाढ महिन्यात दोन्ही पक्षांत (हे व्रत) करतो.

Verse 12

नक्तं चैंद्रीं समभ्यर्च्येदैरावतगतां सिताम् । स भवेद्वैवलोके तु भोगभारग्देवयानगः ॥ १२ ॥

जो रात्रौ ऐंद्री देवीची पूजा करतो—तिला ऐरावतावर आरूढ, श्वेत व तेजस्वी रूपात ध्यान करून—तो वैवस्वत-लोकी भोगांचा धारक व देवयानाने गमन करणारा होतो.

Verse 13

श्रावणे मासि विप्रेन्द्र यः कुर्यान्नक्तभोजनम् । पक्षयोरुपवासं वा कौमारीं चंडिकां यजेत् ॥ १३ ॥

हे विप्रश्रेष्ठ! श्रावण महिन्यात जो नक्तभोजन-व्रत करील, किंवा दोन्ही पक्षांत उपवास करील, त्याने कौमारीरूपिणी चंडिकेचे पूजन करावे।

Verse 14

एवं पापहरां गंधैः पुष्पैर्धूपैश्च दीपकैः । नैवेद्यैर्विविधैश्चैव कुमारीभोजनैस्तथा ॥ १४ ॥

अशा प्रकारे पापनाशक रीतीने सुगंध, पुष्प, धूप व दीप, तसेच नानाविध नैवेद्य अर्पण करून आणि कुमारिकांना भोजन घालून पूजन करावे।

Verse 15

एवं यः कुरुते भक्त्या कौमारीव्रतमुत्तमम् । स विमानेन गच्छेद्वै देवीलोकं सनातनम् ॥ १५ ॥

जो असा भक्तिभावाने उत्तम कौमारी-व्रत करतो, तो निश्चयच विमानाने देवीच्या सनातन लोकास जातो।

Verse 16

भाद्रे तु नवमी शुक्ला नंदाह्वा परिकीर्तिता । तस्यां यः पूजयेद्दुर्गां विधिवच्चोपचारकैः ॥ १६ ॥

भाद्रपदातील शुक्ल नवमी ‘नंदा’ म्हणून प्रसिद्ध आहे; त्या तिथीला जो विधिपूर्वक उपचारांसह दुर्गेचे पूजन करतो।

Verse 17

सोऽश्वमेधफलं लब्ध्वा विष्णुलोके महीयते । आश्विने शुक्लनवमी महापूर्वा प्रकीर्तिता ॥ १७ ॥

तो अश्वमेधयज्ञासमान फळ मिळवून विष्णुलोकात गौरविला जातो; तसेच आश्विनातील शुक्ल नवमी ‘महापूर्वा’ म्हणून कीर्तित आहे।

Verse 18

अपराह्णे शमीपूजा कार्याऽस्यां प्राग्दिशि द्विज । ततो निशायां प्राग्यामे खङ्गं धनुरिषून्गदाम् ॥ १८ ॥

हे द्विज, अपराह्नी येथे पूर्व दिशेकडे मुख करून शमी-वृक्षाची पूजा करावी. नंतर रात्रीच्या पहिल्या प्रहरात खड्ग, धनुष्य, बाण आणि गदेचे पूजन करावे.

Verse 19

शूलं शक्तिं च परशुं धुरिकां चर्म खेटकम् । छत्रं ध्वजं गजं चाश्व गोवृषं पुस्तकं तुलाम् ॥ १९ ॥

त्रिशूळ, शक्ति, परशु, जू; चामड्याची ढाल; छत्र व ध्वज; हत्ती व घोडा; गाय व बैल; पुस्तक व तराजू—यांचे (पूजन करावे)।

Verse 20

दंडं पाशं चक्रशंखौ गंधाद्यैरुपचारकैः । संपूज्य महिषं तत्र भद्रकाल्यै समालभेत् ॥ २० ॥

दंड, पाश, चक्र व शंख—गंधादी उपचारांनी विधिपूर्वक पूजून, तेथे भद्रकालीसाठी महिषाचे बलिदान अर्पण करावे.

Verse 21

एवं बलिं विधायाथ भुक्त्वा पवान्नमेव च । द्विजेभ्यो दक्षिणां दत्वा व्रतं तत्र समापयेत् ॥ २१ ॥

अशा रीतीने बली अर्पण करून, नंतर केवळ पवित्र अन्नच सेवन करावे. द्विजांना दक्षिणा देऊन, तेथेच व्रताची समाप्ती करावी.

Verse 22

एवं यः पूजयेद्दुर्गां नॄणां दुर्गतिनाशिनीम् । इह भुक्त्वा वरान्भोगानंते स्वर्गतिमाप्नुयात् ॥ २२ ॥

अशा प्रकारे जो मनुष्यांची दुर्गती नष्ट करणाऱ्या दुर्गा देवीची पूजा करतो, तो या लोकी उत्तम भोग भोगून, शेवटी स्वर्गगती प्राप्त करतो.

Verse 23

कार्तिके शुक्लनवमी याऽक्षया सा प्रकीर्तता । तस्यामश्वत्थमूले वै तर्प्पणं सम्यगाचरेत् ॥ २३ ॥

कार्तिक शुद्ध नवमी ‘अक्षया’ म्हणून प्रसिद्ध आहे. त्या दिवशी अश्वत्थ (पिंपळ) वृक्षाच्या मुळाशी विधिपूर्वक तर्पण करावे.

Verse 24

देवानां च ऋषीणां च पितॄणां चापि नारद । स्वशाखोक्तैस्तथा मंत्रैः सूर्यायार्घ्यं ततोऽर्पयेत् ॥ २४ ॥

हे नारद! देव, ऋषी आणि पितर यांच्या निमित्त, आपल्या शाखेत सांगितलेल्या मंत्रांनी नंतर सूर्याला अर्घ्य अर्पण करावे.

Verse 25

ततो द्विजान्भोजयित्वा मिष्टान्नेन मुनीश्वर । स्वयं भुक्त्वा च विहरेद्द्विजेभ्यो दत्तदक्षिणः ॥ २५ ॥

त्यानंतर, हे मुनीश्वर! गोड व उत्तम अन्नाने द्विजांना भोजन घालून, त्यांना दक्षिणा देऊन, स्वतः भोजन करून पुढे शांतपणे विहार करावा.

Verse 26

एवं यः कुरुते भक्त्या जपदानं द्विजार्चनम् । होमं च सर्वमक्षय्यं भवेदिति विधेर्वयः ॥ २६ ॥

अशा रीतीने जो भक्तीने जप, दान, द्विजपूजन आणि होम करतो, त्याचे सर्व पुण्य अक्षय होते—असा विधीचा निर्णय आहे.

Verse 27

मार्गे तु शुक्लनवमी नंदिनी परिकीर्तिता । तस्यामुपोषितो यस्तु जगदंबां प्रपूजयेत् ॥ २७ ॥

मार्गशीर्षात शुद्ध नवमी ‘नंदिनी’ म्हणून सांगितली आहे. त्या दिवशी उपवास करून जो जगदंबेची विधिपूर्वक पूजा करतो, तो पुण्याचा भागी होतो.

Verse 28

गंधाद्यैः सोऽश्वमेधस्य फलभाङ्नात्र संशयः । पौषे शुक्लनवम्यां तु महामायां प्रपूजयेत् ॥ २८ ॥

गंध इत्यादी अर्पण केल्याने तो अश्वमेध यज्ञाच्या फळाचा भागी होतो—यात संशय नाही। पौष महिन्यात शुक्ल पक्षातील नवमीला महामायेची पूर्ण श्रद्धेने पूजा करावी।

Verse 29

एकभक्तपरो विप्र वाजपेयफलाप्तये । माघमासे तु वा शुक्ला नवमी लोकपूजिता ॥ २९ ॥

हे विप्र, जो एकभक्त व्रत पाळतो तो वाजपेय यज्ञाचे फळ प्राप्त करतो। माघ महिन्यातील शुक्ल नवमी लोकांत विशेष पूज्य मानली जाते।

Verse 30

महानंदेति सा प्रोक्ता सदानंदकरी नृणाम् । तस्यां स्नानं तथा दानं जपो होम उपोषणम् ॥ ३० ॥

ती ‘महानंदा’ म्हणून सांगितली आहे, जी मनुष्यांना सदैव आनंद देणारी आहे। तिच्यात स्नान, दान, जप, होम आणि उपवास करावा।

Verse 31

सर्वमक्षयतां याति नात्र कार्या विचारणा । फाल्गुनामलपक्षस्य नवमी या द्विजोत्तम ॥ ३१ ॥

सर्व काही अक्षय होते—याबाबत विचार करण्याची गरज नाही। हे द्विजोत्तम, फाल्गुन महिन्याच्या निर्मळ शुक्ल पक्षातील जी नवमी आहे, त्या दिवशी।

Verse 32

आनंदा सा महापुण्या सर्वपापहरा स्मृता । सोपवासोऽर्चयेत्तत्र यस्त्वानंदां द्विजोत्तम ॥ ३२ ॥

‘आनंदा’ नावाची ती तिथी/व्रत महापुण्यदायी व सर्व पापांचा नाश करणारी म्हणून स्मरली जाते। हे द्विजोत्तम, जो तेथे उपवास करून आनंदेचे पूजन करतो।

Verse 33

स लभेद्वांछितान्कामान्सत्यं सत्यं मयोदितम् ॥ ३३ ॥

तो निश्चयच इच्छित कामना प्राप्त करतो; हे सत्य आहे—सत्य—माझ्या मुखाने सांगितले आहे.

Verse 34

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे द्वादशमासस्थितनवमीव्रतकथनं नामाष्टादशाधिकशततमोऽध्यायः ॥ ११८ ॥

अशा प्रकारे श्रीबृहन्नारदीयपुराणाच्या पूर्वभागातील बृहदुपाख्यानाच्या चतुर्थपादात ‘द्वादश मासस्थित नवमी-व्रत कथन’ नावाचा एकशे अठरावा अध्याय समाप्त झाला।