Shloka 42

Adhyaya 75 — The Fall and Restoration of Revatī Nakṣatra and the Birth of Raivata Manu

Sanskrit

पत्नी च ते कुशलीनी यत एवाऽनुतिष्ठति ।

पृच्छाम्यस्यास्ततो नाहं कुशल्योऽपरास्तव ॥

Transliteration

patnī ca te kuśalinī yata evānutiṣṭhati /

pṛcchāmy asyās tato nāhaṃ kuśalinyo 'parās tava //

Translation

आणि तुझी पत्नी कुशल आहे का—जिच्यामुळे गृहधर्म चालतो? म्हणून मी तिच्याविषयी विचारतो; तुझ्या इतर हितचिंतकांबद्दल (किंवा इतर स्त्रियांबद्दल) मी तसाच प्रश्न करत नाही.

Word by Word

• पत्नी: (your) wife
• पत्नी: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: पत्नी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: सम्बन्ध (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय-बोधक (conjunction)

• ते: your
• ते: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• कुशलीनी: well; in good health
• कुशलीनी: विधेय (Predicate)
• Type: Adjective
• Root: कुशलिन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (feminine of कुशलिन्)

• यतः: since; because
• यतः: सम्बन्ध (Causal connector)
• Type: Indeclinable
• Root: यतः (अव्यय)
• Form: अव्यय; हेतुवाचक/सम्बन्धबोधक (relative adverb: since/from which reason)

• एव: indeed; just
• एव: सम्बन्ध (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (emphatic particle)

• अनुतिष्ठति: continues; carries on; behaves
• अनुतिष्ठति: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: अनु + स्था (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• पृच्छामि: I ask
• पृच्छामि: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: प्रच्छ् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तम-पुरुष (1st person), एकवचन, परस्मैपद

• अस्याः: of her
• अस्याः: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन; सर्वनाम

• ततः: therefore; then
• ततः: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तस्मात्/ततः = therefore/then (consequential adverb)

• न: not
• न: निषेध (Negator)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation particle)

• अहम्: I
• अहम्: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• कुशल्यः: well; in good health
• कुशल्यः: विधेय (Predicate)
• Type: Adjective
• Root: कुशलिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (masculine)

• अपराः: others
• अपराः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Adjective
• Root: अपर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण; (अपराः = others)

• तव: of you; your
• तव: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

Speakers

• Sage to the king; narrated by Mārkaṇḍeya

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Gṛhastha-dharma
• Role of the wife in household order
• Social ethics

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The queen is presented as the stabilizing agent of household and royal life—an explicit acknowledgment of the patnī’s dharmic centrality (she ‘anutiṣṭhati’ the order).

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Ethical-social dharma within narrative (ācāra-kathā), not pañcalakṣaṇa.

What is the esoteric significance?

In purāṇic symbolism, ‘patnī’ can stand for śrī/fortune and continuity of dharma; asking after her indicates concern for the kingdom’s unseen sustaining principle.