Shloka 13
उपवासफलात्मकविधिः — Upavāsa as Yajña-Equivalent Merit
Angiras Teaching
चतुर्थभक्तक्षपणं वैश्ये शूद्रे विधीयते । त्रिरात्रं नतु धर्मजिविंहितं धर्मदर्शिभि:
caturthabhaktakṣapaṇaṃ vaiśye śūdre vidhīyate | trirātraṃ na tu dharmajīvihitaṃ dharmadarśibhiḥ ||
अंगिरा म्हणाले—वैश्य व शूद्रांसाठी प्रायश्चित्त म्हणून चौथ्या वेळचे भोजन त्यागण्याचा विधी आहे; म्हणजेच केवळ दोन दिवस व दोन रात्र उपवास करावा. धर्मदर्शी व धर्मज्ञ ऋषींनी त्यांच्या बाबतीत तीन रात्र उपवासाचा नियम धर्मजीवन म्हणून घालून दिलेला नाही.
अंगियरा उवाच
Educational Q&A
The verse states a differentiated rule of expiatory fasting: for Vaiśyas and Śūdras, the dharma-authorities prescribe a shorter fast (up to the ‘fourth meal-time,’ understood as two days and two nights), not the stricter three-night fast.
In Anuśāsana Parva’s instruction on dharma and penances, the sage Aṅgiras explains the appropriate duration of fasting as expiation for different social orders, clarifying that a three-night fast is not enjoined for Vaiśyas and Śūdras in this context.