Shloka 105
समन्तपञ्चक-आख्यानम् तथा अक्षौहिणी-प्रमाणनिर्णयः
Samantapañcaka Narrative and the Measure of an Akṣauhiṇī
पुरोचनस्य चात्रैव दहनं सम्प्रकीर्तितम् । पाण्डवानां वने घोरे हिडिम्बायाश्व दर्शनम्,फिर विदुरकी बात मानकर सुरंग खुदवानेका कार्य आरम्भ किया गया। उसी लाक्षागृहमें अपने पाँच पुत्रोंके साथ सोती हुई एक भीलनी और पुरोचन भी जल मरे--यह सब कथा कही गयी है। हिडिम्बवधपर्वमें घोर वनके मार्गसे यात्रा करते समय पाण्डवोंको हिडिम्बाके दर्शन, महाबली भीमसेनके द्वारा हिडिम्बासुरके वध तथा घटोत्कचके जन्मकी कथा कही गयी है
purocanasya cātraiva dahanaṃ samprakīrtitam | pāṇḍavānāṃ vane ghore hiḍimbāyāś ca darśanam ||
येथेच पुरोचनाच्या दहनाचाही उल्लेख आहे आणि पांडव घोर वनातून जात असता हिडिंबेशी त्यांचा संबंध आला, हेही सांगितले आहे. लाक्षागृहाच्या कूटयोजनेने निर्माण झालेल्या संकटात विदुरनीतीने धर्मपक्षाचे रक्षण केले; आणि पुढे राजकीय भयापासून वनवासातील कसोट्यांकडे कथा वळते, जिथे धैर्य व दुर्बलांचे संरक्षण प्रधान ठरते.
राम उवाच
Educational Q&A
The verse functions as a synopsis highlighting two ethical pivots: (1) adharma-driven schemes (the lac-house plot) ultimately recoil upon their agents, and (2) in crisis, wise counsel and vigilant action preserve life; thereafter, dharma expresses itself as courage and protection amid the dangers of exile.
It summarizes that the account has described Purocana’s death by fire in the same incident connected with the lac-house, and then moves to the next episode: the Pāṇḍavas’ fearful forest journey and their encounter with Hiḍimbā (leading into the Hiḍimba episode).