Shloka 106
समन्तपञ्चक-आख्यानम् तथा अक्षौहिणी-प्रमाणनिर्णयः
Samantapañcaka Narrative and the Measure of an Akṣauhiṇī
तत्रैव च हिडिम्बस्य वधो भीमान्महाबलात् । घटोत्कचस्य चोत्पत्तिरत्रैव परिकीर्तिता,फिर विदुरकी बात मानकर सुरंग खुदवानेका कार्य आरम्भ किया गया। उसी लाक्षागृहमें अपने पाँच पुत्रोंके साथ सोती हुई एक भीलनी और पुरोचन भी जल मरे--यह सब कथा कही गयी है। हिडिम्बवधपर्वमें घोर वनके मार्गसे यात्रा करते समय पाण्डवोंको हिडिम्बाके दर्शन, महाबली भीमसेनके द्वारा हिडिम्बासुरके वध तथा घटोत्कचके जन्मकी कथा कही गयी है
tatraiva ca hiḍimbasya vadho bhīmān mahābalāt | ghaṭotkacasya cotpattir atraiva parikīrtitā |
येथेच महाबली भीमाने हिडिंबाचा वध केला आणि घटोत्कचाचा जन्म झाला, असेही वर्णिले आहे. वनवासात हिंसक दुष्टांचे निवारण व दुर्बलांचे संरक्षण—या हेतूंसाठी पराक्रमाचा धर्मानुकूल उपयोग कसा करावा, हे दाखविले आहे; आणि त्याच प्रसंगातून पुढील काळातील एका सहाय्यकाचा उदयही सूचित होतो.
राम उवाच
Educational Q&A
Power and prowess are ethically justified when used to neutralize predatory violence and safeguard those under one’s protection; the episode frames righteous force as protective rather than self-serving, and it also shows how difficult encounters can yield future support (Ghaṭotkaca’s birth and later alliance).
The text signals that this section recounts Bhīma’s killing of the rākṣasa Hiḍimba and, in the same narrative arc, the account of Ghaṭotkaca’s birth—events connected to the Pāṇḍavas’ forest journey and their confrontation with hostile forces.