Adhyaya 21
Āvāhāryaka-Śrāddha: Qualifications of Recipients, Paṅkti-Pāvana, and Exclusions
उत्तरभागातील पितृकर्माच्या प्रवाहात व्यास क्षयपक्षात स्नान व पितृतर्पणानंतर करावयाच्या आवाहार्यक श्राद्धाचे विधान सांगतात. पुढे ‘कोणाला भोजन द्यावे’ याचा क्रम येतो: प्रथम योगी व सत्यज्ञ, नंतर नियमशील संन्यासी व सेवापर तपस्वी, मग मोक्षाभिमुख विरक्त गृहस्थ, आणि उत्तम पर्याय नसेल तर श्रद्धावान साधक। योग्य ब्राह्मणाची लक्षणे—वेदाध्ययन, श्रौत अग्नी/अग्निहोत्र, वेदांगज्ञान, सत्यव्रत, चांद्रायणादी व्रते; तसेच ब्रह्मनिष्ठा, महादेवभक्ती आणि वैष्णव-शुद्धी यांचा सुंदर समन्वय। पंक्तिपावन कोण ते सांगून स्वजन व समान गोत्रातील व्यक्तींना न बोलावण्याचा आग्रह आहे। लाच घेऊन आलेले, इच्छेने निवडलेले मित्र, मंत्र-अज्ञ भोजनकर्ता आणि ब्रह्मबंधु, पतित, पाषंड-संग, दुराचारी, संध्या/महायज्ञ टाळणारे इत्यादींमुळे श्राद्ध निष्फळ होते व धर्मसंगती दूषित होते—यातून पुढील अध्यायातील शुद्धी-विधी व परिणामांची भूमिका तयार होते।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे विशो ऽध्यायः व्यास उवाच स्नात्वा यथोक्तं संतर्प्य पितॄंश्चन्द्रक्षये द्विजः / पिण्डान्वाहार्यकं श्राद्धं कुर्यात् सौम्यमनाः शुचिः
अशा रीतीने श्रीकूर्मपुराणातील षट्साहस्त्री संहितेच्या उत्तरविभागातील एकविसावा अध्याय। व्यास म्हणाले—विधिपूर्वक स्नान करून पितरांना तृप्त करून, चंद्रक्षयकाळी द्विजाने शुचिर्भूत होऊन सौम्य व संयत मनाने पिंड-आवाहार्यक श्राद्ध करावे।
Verse 2
पूर्वमेव परीक्षेत ब्राह्मणं वेदपारगम् / तीर्थं तद् हव्यकव्यानां प्रदाने चातिथिः स्मृतः
प्रथम वेदपारंगत ब्राह्मणाची परीक्षा करून निश्चित करावे। हव्य-कव्य दानात तो तीर्थस्वरूप मानला जातो आणि दानकर्मात तोच खरा अतिथी म्हणतात।
Verse 3
ये सोमपा विरजसो धर्मज्ञाः शान्तचेतसः / व्रतिनो नियमस्थाश्च ऋतुकालाभिगामिनः
जे सोमपान करणारे, रजःरहित, धर्मज्ञ व शांतचित्त आहेत; जे व्रती, नियमस्थ असून ऋतुकाळीच पत्नीगमन करतात।
Verse 4
पञ्चाग्निरप्यधीयानो यजुर्वेदविदेव च / बह्वृचश्च त्रिसौपर्णस्त्रिमधुर्वाथ यो भवेत्
जो पंचाग्नी धारण करून वेदाध्ययनात तत्पर असेल—यजुर्वेदज्ञ, ऋग्वेदपाठक, तसेच त्रिसौपर्ण व त्रिमधु सूक्तांचा जाणकार—तो या वैदिक पात्रतेने वर्णिला जातो।
Verse 5
त्रिणाचिकेतच्छन्दोगो ज्येष्ठसामग एव च / अथर्वशिरसो ऽध्येता रुद्राध्यायी विशेषतः
तो त्रिणाचिकेताचा छांदोग्य असावा, ज्येष्ठ-सामाचा गायकही असावा; अथर्वशिरसाचा अध्येता असावा आणि विशेषतः रुद्र-अध्यायांचा नित्यपाठी असावा।
Verse 6
अग्निहोत्रपरो विद्वान् न्यायविच्च षडङ्गवित् / मन्त्रब्राह्मणविच्चैव यश्च स्याद् धर्मपाठकः
जो विद्वान् नित्य अग्निहोत्रात तत्पर, न्यायशास्त्रात कुशल, षडङ्ग (वेदाङ्ग) जाणणारा; तसेच मंत्र व ब्राह्मणभाग यांचा जाणकार होऊन धर्मपाठक होण्यास योग्य असतो।
Verse 7
ऋषिव्रती ऋषीकश्च तथा द्वादशवार्षिकः / ब्रह्मदेयानुसंतानो गर्भशुद्धः सहस्रदः
जो ऋषिव्रत पाळणारा, ऋषीक आचारात स्थित, आणि द्वादशवर्षीय अनुष्ठान करणारा; ब्रह्मदेयाची अखंड परंपरा राखणारा, गर्भापासून शुद्ध वंशाचा—तो सहस्रद (सहस्रदानफलप्राप्त) होतो।
Verse 8
चान्द्रायणव्रतचरः सत्यवादी पुराणवित् / गुरुदेवाग्निपूजासु प्रसक्तो ज्ञानतत्परः
तो चांद्रायण व्रत आचरणारा, सत्यवादी व पुराणज्ञ असावा; गुरु, देवता व अग्नीची पूजा यांत आसक्त राहावा आणि ज्ञानसाधनेत सदैव तत्पर असावा।
Verse 9
विमुक्तः सर्वतो धीरो ब्रह्मभूतो द्विजोत्तमः / महादेवार्चनरतो वैष्णवः पङ्क्तिपावनः
जो सर्वथा मुक्त, सर्व स्थितीत धीर व ब्रह्मभावात स्थित असा श्रेष्ठ द्विज—तो महादेवाच्या अर्चनेत रत असतो; तोच खरा वैष्णवही, ज्याच्या सान्निध्यानेच पंक्ती पावन होते।
Verse 10
अहिंसानिरतो नित्यमप्रतिग्रहणस्तथा / सत्रिणो दाननिरता विज्ञेयाः पङ्क्तिपावनाः
जे सदैव अहिंसेत रत, स्वार्थासाठी प्रतिग्रह न करणारे, सत्रधर्म पाळणारे आणि दानात निष्ठावान—तेच ‘पंक्तिपावन’ म्हणून ओळखावे।
Verse 11
युवानः श्रोत्रियाः स्वस्था महायज्ञपरायणाः / सावित्रीजापनिरता ब्राह्मणाः पङ्क्तिपावनाः
तरुण, श्रोत्रिय (वेदज्ञ) ब्राह्मण—जे स्वस्थ, आत्मसंयमी, महायज्ञपरायण आणि सदैव सावित्री (गायत्री) जपात रत असतात—ते ‘पंक्तिपावन’ होत.
Verse 12
कुलीनाः श्रुतवन्तश्च शीलवन्तस्तपस्विनः / अग्निचित्स्नातका विप्रा विज्ञेयाः पङ्क्तिपावनाः
जे कुलीन, श्रुतीसम्पन्न, शीलवान व तपस्वी ब्राह्मण—विशेषतः अग्निचयन करणारे आणि स्नातकव्रत पूर्ण केलेले विप्र—ते ‘पंक्तिपावन’ म्हणून मानावे।
Verse 13
मातापित्रोर्हिते युक्तः प्रातः स्नायी तथा द्विजः / अध्यात्मविन्मुनिर्दान्तो विज्ञेयः पङ्क्तिपावनः
जो द्विज माता-पित्यांच्या हितासाठी तत्पर, प्रातःस्नान करणारा, अध्यात्मज्ञ, मुनिसदृश व दान्त (इंद्रियनिग्रही) असेल—तो ‘पंक्तिपावन’ मानला जातो।
Verse 14
ज्ञाननिष्ठो महायोगी वेदान्तार्थविचिन्तकः / श्रद्धालुः श्राद्धनिरतो ब्राह्मणः पङ्क्तिपावनः
जो मोक्षदायी ज्ञानात निष्ठावान, महायोगी व वेदान्तार्थाचा विचार करणारा; जो श्रद्धावान व श्राद्धकर्मात रत—तोच ब्राह्मण पंक्तिपावन होय.
Verse 15
वेदविद्यारतः स्नातो ब्रह्मचर्यपरः सदा / अथर्वणो मुमुक्षुश्च ब्राह्मणः पङ्क्तिपावनः
जो वेदविद्येत रत, स्नातकसंस्काराने शुद्ध, सदैव ब्रह्मचर्यपर, अथर्वण परंपरेत स्थित व मोक्षेच्छुक—तो ब्राह्मण पंक्तिपावन म्हणविला जातो.
Verse 16
असमानप्रवरको ह्यसगोत्रस्तथैव च / असंबन्धी च विज्ञेयो ब्राह्मणः पङ्क्तिपावनः
जो भिन्न प्रवराचा, असगोत्र आणि कोणताही नातेसंबंध नसलेला—असा ब्राह्मण पंक्तिपावन म्हणून जाणावा.
Verse 17
भोजयेद् योगिनं पूर्वं तत्त्वज्ञानरतं यतिम् / अलाभे नैष्ठिकं दान्तमुपकुर्वाणकं तथा
प्रथम तत्त्वज्ञानात रत असलेल्या यति-योग्यास भोजन द्यावे. तो न मिळाल्यास निष्ठावान, दान्त (इंद्रियनिग्रही) संन्यासीस तसेच उपकार करणाऱ्या सेवकासही भोजन द्यावे.
Verse 18
तदलाभे गृहस्थं तु मुमुक्षुं सङ्गवर्जितम् / सर्वालाभे साधकं वा गृहस्थमपि भोजयेत्
त्यांचाही अभाव असल्यास संगत्यागी मोक्षेच्छुक गृहस्थास भोजन द्यावे. आणि सर्वथा अभाव असल्यास साधक गृहस्थालाही भोजन द्यावे.
Verse 19
प्रकृतेर्गुणतत्त्वज्ञो यस्याश्नाति यतिर्हविः / फलं वेदविदां तस्य सहस्रादतिरिच्यते
ज्याच्या येथे प्रकृती व गुणांचे तत्त्व जाणणारा यती हव्याचा भोग करतो, त्याचे पुण्य केवळ वेदज्ञांच्या फळापेक्षा हजारपटीने अधिक होते।
Verse 20
तस्माद् यत्नेन योगीन्द्रमीश्वरज्ञानतत्परम् / भोजयेद् हव्यकव्येषु अलाभादितरान् द्विजान्
म्हणून हव्य‑कव्य कर्मांत ईश्वरज्ञानात तत्पर अशा योगींद्रास यत्नपूर्वक भोजन द्यावे; तो न मिळाल्यासच इतर द्विजांना भोजन द्यावे।
Verse 21
एष वै प्रथमः कल्पः प्रिदाने हव्यकव्ययोः / अनुकल्पस्त्वयं ज्ञेयः सदा सद्भिरनुष्ठितः
हव्य‑कव्य विधानी ही प्रथम कल्प (मुख्य विधी) आहे; आणि हाही अनुकल्प (मान्य उपविधी) समजावा, जो सत्पुरुष सदैव आचरतात।
Verse 22
मातामहं मातुलं च स्वस्त्रीयं श्वशुरं गुरुम् / दौहित्रं विट्पतिं बन्धुमृत्विग्याज्यौ च भोजयेत्
श्राद्धकर्मात मातामह, मातुल, भगिनीपुत्र, श्वशुर, गुरु, दौहित्र, समाजप्रमुख, बंधु तसेच ऋत्विज व याज्य यांना भोजन द्यावे।
Verse 23
न श्राद्धे भोजयेन्मित्रं धनैः कार्यो ऽस्य संग्रहः / पैशाची दक्षिणा सा हि नैवामुत्र फलप्रदा
श्राद्धात मित्राला भोजन देऊ नये, तसेच धन देऊन त्याचा ‘संग्रह’ करू नये। अशी दक्षिणा ‘पैशाची’ म्हणतात; ती परलोकी फळ देत नाही।
Verse 24
काम श्राद्धे ऽर्चयेन्मित्रं नाभिरूपमपि त्वरिम् / द्विषता हि हविर्भुक्तं भवति प्रेत्य निष्फलम्
श्राद्धकर्मात स्वतःच्या इच्छेने मित्रालाही, तसेच देखण्या व उतावळ्या पुरुषालाही, पात्र मानून पूजू नये. कारण द्वेष करणाऱ्याने खाल्लेले हवि परलोकात निष्फळ ठरते.
Verse 25
ब्राह्मणो ह्यनधीयानस्तृणाग्निरिव शाम्यति / तस्मै हव्यं न दातव्यं न हि भस्मनि हूयते
जो ब्राह्मण स्वाध्याय करीत नाही तो तृणाग्नीप्रमाणे विझून जातो. म्हणून त्याला हव्य देऊ नये; कारण भस्मात आहुती घातली जात नाही.
Verse 26
यथेरिणे बीजमुप्त्वा न वप्ता लभते फलम् / तथानृचे हविर्दत्त्वा न दाता लभते फलम्
जशी वांझ जमिनीत बी पेरल्यास पेरणाऱ्यास फळ मिळत नाही, तशीच अयोग्य/अशुद्ध ऋचा म्हणत अग्नीत हवि दिल्यास दात्यास पुण्यफळ मिळत नाही.
Verse 27
यावतो ग्रसते पिण्डान् हव्यकव्येष्वमन्त्रवित् / तावतो ग्रसते प्रेत्य दीप्तान् स्थूलांस्त्वयोगुडान्
हव्य-कव्यांतील जितके पिंड अमंत्रवित् (मंत्र-अज्ञ) गिळतो, तितकेच जळते, जड लोखंडाचे गोळे त्याला मृत्यूनंतर प्रेतावस्थेत गिळावे लागतात.
Verse 28
अपि विद्याकुलैर्युक्ता हीनवृत्ता नराधमाः / यत्रैते भुञ्जते हव्यं तद् भवेदासुर द्विजाः
विद्या व कुल लाभले तरी जे नीच आचरणाचे नराधम आहेत, ते ‘आसुरी’ द्विज ठरतात; आणि जिथे असे लोक हव्य भोगतात, ते स्थान व कर्म आसुरी मानले जाते.
Verse 29
यस्य वेदश्च वेदी च विच्छिद्येते त्रिपूरुषम् / स वै दुर्ब्राह्मणो नार्हः श्राद्धादिषु कदाचन
ज्याचे वेदाध्ययन व वैदिक परंपरा तीन पिढ्यांपर्यंत तुटते, तो खरोखर ‘दुर्ब्राह्मण’ होय; श्राद्धादी पितृकर्मांत तो कधीही योग्य नाही।
Verse 30
शूद्रप्रेष्यो भृतो राज्ञो वृषलो ग्रामयाजकः / बधबन्धोपजीवी च षडेते ब्रह्मबन्धवः
जो शूद्राच्या आज्ञेवर धावतो, जो राजाचा वेतनभोगी नोकर आहे, जो वृषल/पतित आहे, जो ग्रामयाजक होऊन उपजीविकेसाठी यज्ञकर्म करतो, आणि जो वध किंवा बंधन-कारागृह यांवर जगतो—हे सहा ‘ब्रह्मबन्धु’ म्हणविले जातात।
Verse 31
दत्तानुयोगान् वृत्यर्थं पतितान् मनुरब्रवीत् / वेदविक्रायिणो ह्येते श्राद्धादिषु विगर्हिताः
उपजीविकेसाठी जे दत्तानुयोग (पैसे घेऊन कर्म करण्याची नेमणूक) स्वीकारतात, त्यांना मनूने ‘पतित’ म्हटले आहे; कारण ते वेदाचे विक्रेते असून श्राद्धादी कर्मांत निंद्य आहेत।
Verse 32
श्रुतिविक्रयिणो ये तु परपूर्वासमुद्भवाः / असमानान् याजयन्ति पतितास्ते प्रकीर्तिताः
जे श्रुती/वेदाचा व्यापार करतात, जे योग्य पूर्वज-क्रमाबाहेरच्या परंपरेतून उत्पन्न झाले आहेत, आणि जे असमान लोकांसाठी यज्ञ करवितात—ते ‘पतित’ म्हणून सांगितले आहेत।
Verse 33
असंस्कृताध्यापका ये भृत्या वाध्यापयन्ति ये / अधीयते तथा वेदान् पतितास्ते प्रकीर्तिताः
जे योग्य संस्कार व शिस्त नसताना वेद शिकवतात, जे भृत्य/नोकरांना वेद शिकवायला लावतात, आणि जे त्याच अयोग्य रीतीने वेदांचे अध्ययन करतात—ते ‘पतित’ म्हणून सांगितले आहेत।
Verse 34
वृद्धश्रावकनिर्ग्रन्थाः पञ्चरात्रविदो जनाः / कापालिकाः पाशुपताः पाषण्डा ये च तद्विधाः
वृद्ध श्रावक व निर्ग्रंथ, पंचरात्र जाणणारे जन, कापालिक, पाशुपत तसेच पाषंड म्हणविले जाणारे व त्यांच्यासारखे इतर—येथे सांगितले आहेत.
Verse 35
यस्याश्नन्ति हवींष्येते दुरात्मानस्तु तामसाः / न तस्य तद् भवेच्छ्राद्धं प्रेत्य चेह फलप्रदम्
ज्याच्या नावाने अर्पिलेले हविष असे तामसी दुरात्मे लोक खातात, त्याच्यासाठी ते खरे श्राद्ध ठरत नाही; ना परलोकी ना इहलोकी फलदायी होते.
Verse 36
अनाश्रमो यो द्विजः स्यादाश्रमी वा निरर्थकः / मिथ्याश्रमी च ते विप्रा विज्ञेयाः पङ्क्तिदूषकाः
जो द्विज आश्रमविहीन असतो, किंवा आश्रमी म्हणवूनही शास्त्रशिस्त न पाळणारा निरर्थक असतो, आणि जो खोटा आश्रमी बनतो—असे ब्राह्मण पंक्तिदूषक, म्हणजे पवित्र भोजनपंक्ती कलुषित करणारे, असे जाणावे.
Verse 37
दुश्चर्मा कुनखी कुष्ठी श्वित्री च श्यावदन्तकः / विद्धप्रजननश्चैव स्तेनः क्लीबो ऽथ नास्तिकः
अशा दोषामुळे दुश्चर्म (त्वचारोग), विकृत नखे, कुष्ठ, श्वित्र, दात काळे पडणे, जननशक्ती क्षीण होणे—आणि पुढे चोरी, नपुंसकता व नास्तिकता येते.
Verse 38
मद्यपो वृषलीसक्तो वीरहा दिधिषूपतिः / आगारदाही कुण्डाशी सोमविक्रयिणो द्विजाः
जो द्विज मद्यपान करतो, शूद्रा स्त्रीसक्त असतो, वीरहत्यारा असतो, जिवंत पती असलेल्या स्त्रीला पत्नी करतो, घरे जाळतो, कुंडासाठी अयोग्य अन्न खातो, आणि सोम विकतो—असे द्विज पतित मानले जातात.
Verse 39
परिवेत्ता तथा हिंस्त्रः परिवित्तिर्निराकृतिः / पौनर्भवः कुसीदी च तथा नक्षत्रदर्शकः
ज्येष्ठ भाऊ असताना आधी विवाह करणारा, हिंसक, धाकटा विवाह करूनही ज्येष्ठ अविवाहित राहणारा, बहिष्कृत, पुनर्विवाह करणारा, सावकार/व्याजखोर आणि नक्षत्र‑दर्शनावर उपजीविका करणारा—हे सर्व निंद्य मानले आहेत.
Verse 40
गीतवादित्रनिरतो व्याधितः काण एव च / हीनाङ्गश्चातिरिक्ताङ्गो ह्यवकीर्णिस्तथैव च
गाणे‑वाद्य यात आसक्त, रोगी, एकडोळा, अंगहीन, अतिरिक्त अंग असलेला, तसेच ‘अवकीर्णी’ (व्रतभ्रष्ट/अशौचग्रस्त)—असे लोक या पवित्र अनुष्ठानास अयोग्य सांगितले आहेत.
Verse 41
कन्यादूषी कुण्डगोलौ अभिशस्तो ऽथ देवलः / मित्रध्रुक् पिशुनश्चैव नित्यं भार्यानुवर्तकः
कन्यादूषण करणारा, कुण्ड‑गोल (अवैध संयोग) जन्माचा, लोकनिंदित, देवल (भाड्याने देवपूजा करून उपजीविका करणारा), मित्रद्रोही, चुगलखोर आणि सदैव पत्नीच्या अधीन राहणारा—हे पतित व निंद्य मानले आहेत.
Verse 42
मातापित्रोर्गुरोस्त्यागी दारत्यागी तथैव च / गोत्रभिद् भ्रष्टशौचश्च काण्डस्पृष्टस्तथैव च
जो आई‑वडील किंवा गुरुचा त्याग करतो, जो पत्नीचा त्याग करतो, जो गोत्रमर्यादा भंग करतो, जो आचार‑शौचातून भ्रष्ट होतो, आणि जो निषिद्ध कर्मांनी स्पृष्ट (कलुषित) होतो—असे लोक धर्मविषयी मलिन सांगितले आहेत.
Verse 43
अनपत्यः कूटसाक्षी याचको रङ्गजीवकः / समुद्रयायी कृतहा तथा समयभेदकः
जो अपत्यहीन, जो खोटी साक्ष देणारा, जो भिक्षावृत्तीने जगणारा, जो रंगभूमीवर अभिनय करून उपजीविका करणारा, जो समुद्रयात्रा करणारा, जो भाडोत्री खुनी, आणि जो ठरलेले नियम‑करार मोडणारा—या निंद्य वृत्ती मानल्या आहेत.
Verse 44
देवनिन्दापरश्चैव वेदनिन्दारतस्तथा / द्विजनिन्दारतश्चैते वर्ज्याः श्राद्धादिकर्मसु
जो देवांची निंदा करीत राहतो, जो वेदनिंदेत रमतो, आणि जो द्विजनिंदेत आसक्त असतो—असे लोक श्राद्धादी कर्मांत वर्ज्य आहेत.
Verse 45
कृतघ्नः पिशुनः क्रूरो नास्तिको वेदनिन्दकः / मित्रध्रुक् कुहकश्चैव विशेषात् पङ्क्तिदूषकाः
कृतघ्न, चुगलखोर, क्रूर, नास्तिक, वेदनिंदक, मित्रद्रोही आणि कपटी—हे विशेषतः पंक्तिदूषक होत, धर्मसंगतीला कलुषित करतात.
Verse 46
सर्वे पुनरभोज्यान्नास्त्वदानार्हाश्च कर्मसु / ब्रह्मभावनिरस्ताश्च वर्जनीयाः प्रयत्नतः
असे सर्व जण पुन्हा अभोज्य; कर्मांत दान घेण्यास अपात्र. ज्यांनी ब्रह्मभावना टाकली आहे त्यांना प्रयत्नपूर्वक वर्ज्य करावे.
Verse 47
शूद्रान्नरसपुष्टाङ्गः संध्योपासनवर्जितः / महायज्ञविहीनश्च ब्राह्मणः पङ्क्तिदूषकः
जो ब्राह्मण शूद्राच्या अन्नरसाने देहपुष्ट होतो, संध्योपासना सोडतो आणि महायज्ञविहीन असतो—तो ब्राह्मण पंक्तिदूषक ठरतो.
Verse 48
अधीतनाशनश्चैव स्नानहोमविवर्जितः / तामसो राजसश्चैव ब्राह्मणः पङ्क्तिदूषकः
जो ब्राह्मण स्वाध्यायाचा नाश करतो, स्नान व होमवर्जित असतो, आणि तमस-रजसाच्या अधीन असतो—तो ब्राह्मण पंक्तिदूषक होतो.
Verse 49
बहुनात्र किमुक्तेन विहितान् ये न कुर्वते / निन्दितानाचरन्त्येते वर्जनीयाः प्रयत्नतः
येथे अधिक बोलून काय उपयोग? जे विहित कर्तव्ये करीत नाहीत आणि निंद्य आचरण करतात—अशा लोकांना प्रयत्नपूर्वक टाळावे।
Frequently Asked Questions
A prescribed śrāddha performed in the waning moon phase after ritual bath and satisfaction of the Pitṛs, featuring piṇḍa-offerings and careful selection of qualified recipients for havya-kavya efficacy.
Those whose Vedic learning, conduct, vows, and inner steadiness make the communal feeding line ritually pure—especially disciplined Veda-learned brāhmaṇas and truth-knowing yogic types; additionally, eligibility is strengthened by being of different pravara/gotra and not a close relation to the other diners.
Because it claims the śrāddha fruit multiplies when the offering is consumed by ascetics who know truth—particularly those who understand Prakṛti and the guṇas and are devoted to knowledge of the Lord—making recipient-realization a key amplifier of ritual merit.
Neglect of svādhyāya, selling or commodifying Vedic rites, serving for livelihood in censured ways, serious ethical transgressions (violence, illicit relations, deceit), reviling Veda/devas/dvijas, and failure to perform sandhyā and mahāyajñas—such traits are said to defile the paṅkti and void the rite’s fruit.