Adhyaya 10

Verse 1

इति श्रीकूर्मपाराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे (ईश्वरगीतासु) नवमो ऽध्यायः ईश्वर उवाच अलिङ्गमेकमव्यक्तं लिङ्गं ब्रह्मेति निश्चितम् / स्वयञ्ज्योतिः परं तत्त्वं परे व्योम्नि व्यवस्थितम्

इति श्रीकूर्मपुराणातील षट्साहस्री संहितेच्या उत्तरविभागातील ईश्वरगीतांतील नववा अध्याय समाप्त. ईश्वर म्हणाले—एकमेव निराकार, अव्यक्त तत्त्व हेच खरे ‘लिंग’; ते निश्चितच ब्रह्म आहे. ते स्वयंज्योती परम तत्त्व परे व्योमात (परम चिदाकाशात) स्थित आहे.

Verse 2

अव्यक्तं कारणं यत्तदक्षरं परमं पदम् / निर्गुणं शुद्धविज्ञानं तद् वै पश्यन्ति सूरयः

जे अव्यक्त कारणतत्त्व आहे तेच अक्षर, परम पद आहे; जे गुणातीत व शुद्ध विज्ञानस्वरूप आहे—तेच सूरिजन खरेच पाहतात.

Verse 3

तन्निष्ठाः शान्तसंकल्पा नित्यं तद्भावभाविताः / पश्यन्ति तत् परं ब्रह्म यत्तल्लिङ्गमिति श्रुतिः

जे त्यातच निष्ठावान आहेत, ज्यांचे संकल्प शांत झाले आहेत, आणि जे नित्य त्या भावाने भावित आहेत—ते त्या परम ब्रह्माचे दर्शन करतात, ज्याविषयी श्रुती म्हणते: ‘तेच त्याचे (खरे) लिंग आहे।’

Verse 4

अन्यथा नहि मां द्रष्टुं शक्यं वै मुनिपुङ्गवाः / नहि तद् विद्यते ज्ञानं यतस्तज्ज्ञायते परम्

अन्यथा, हे मुनिश्रेष्ठांनो, मला पाहणे खरोखर शक्य नाही. कारण असे कोणतेही (सामान्य) ज्ञान नाही ज्याने ते परम तत्त्व जाणता येईल.

Verse 5

एतत्तत्परमं ज्ञानं केवलं कवयो विदुः / अज्ञानमितरत् सर्वं यस्मान्मायामयं जगत्

हेच एक परम ज्ञान आहे—कवी-ऋषी असे जाणतात. याखेरीज सर्व काही अज्ञान आहे, कारण हे जग मायामय आहे.

Verse 6

यज्ज्ञानं निर्मलं सूक्ष्मं निर्विकल्पं यदव्ययम् / ममात्मासौ तदेवेमिति प्राहुर्विपश्चितः

जे ज्ञान निर्मळ, सूक्ष्म, निर्विकल्प व अव्यय आहे—तेच माझे आत्मस्वरूप आहे, असे पंडित सांगतात।

Verse 7

ये ऽप्यनेकं प्रपश्यन्ति ते ऽपि पश्यन्ति तत्परम् / आश्रिताः परमां निष्ठां बुद्ध्वैकं तत्त्वमव्ययम्

जे अनेकत्व पाहतात तेही त्या परम तत्त्वालाच पाहतात; परम निष्ठेचा आश्रय घेऊन ते एक अव्यय तत्त्व जाणतात।

Verse 8

ये पुनः परमं तत्त्वमेकं वानेकमीश्वरम् / भक्त्या मां संप्रपश्यन्ति विज्ञेयास्ते तदात्मकाः

जे भक्तीने मला परम तत्त्व म्हणून स्पष्ट पाहतात—एक ईश्वर म्हणून वा अनेक रूपांत प्रकट ईश्वर म्हणून—ते तदात्मा आहेत असे जाणावे।

Verse 9

साक्षादेव प्रपश्यन्ति स्वात्मानं परमेश्वरम् / नित्यानन्दं निर्विकल्पं सत्यरूपमिति स्थितिः

ते साक्षात् आपल्या आत्म्यात परमेश्वर पाहतात—नित्य आनंदमय, निर्विकल्प व सत्यस्वरूप; हीच त्यांची स्थिती आहे।

Verse 10

भजन्ते परमानन्दं सर्वगं यत्तदात्मकम् / स्वात्मन्यवस्थिताः शान्ताः परे ऽव्यक्ते परस्य तु

स्वात्म्यात स्थित, शांत व अंतर्मुख होऊन ते त्या परमानंदाचे भजन करतात, जो सर्वव्यापी व तदात्मक आहे—परमाच्या त्या अव्यक्त पररूपात।

Verse 11

एषा विमुक्तिः परमा मम सायुज्यमुत्तमम् / निर्वाणं ब्रह्मणा चैक्यं कैवल्यं कवयो विदुः

हीच परम मुक्ती—माझ्याशी सर्वोच्च सायुज्य. हेच निर्वाण, ब्रह्माशी एकत्व आणि कैवल्य, असे कवी-ऋषी जाणतात.

Verse 12

तस्मादनादिमध्यान्तं वस्त्वेकं परमं शिवम् / स ईश्वरो महादेवस्तं विज्ञाय विमुच्यते

म्हणून आदि-मध्य-अंत रहित असे एकमेव परम तत्त्व—परमशिव—ओळखा. तोच ईश्वर, महादेव; त्याला जाणल्याने मुक्ती मिळते.

Verse 13

न तत्र सूर्यः प्रविभातीह चन्द्रो न नक्षत्राणि तपनो नोत विद्युत् / तद्भासेदमखिलं भाति नित्यं तन्नित्यभासमचलं सद्विभाति

तेथे सूर्य प्रकाशत नाही, चंद्रही नाही, नक्षत्रेही नाहीत; वीज नाही, लौकिक अग्नीही नाही. त्याच्याच तेजाने हे सर्व नित्य उजळते; तो अचल, स्वयंज्योती सदैव प्रकाशतो.

Verse 14

नित्योदितं संविदा निर्विकल्पं शुद्धं बृहन्तं परमं यद्विभाति / अत्रान्तरं ब्रह्मविदो ऽथ नित्यं पश्यन्ति तत्त्वमचलं यत् स ईशः

जे परम तत्त्व नित्य उदित आहे—शुद्ध संविद्रूप, निर्विकल्प, निर्मळ, विशाल व सर्वोच्च—तेच ब्रह्मवेत्ते या अंतःआकाशात नित्य अचल सत्य म्हणून पाहतात; तोच ईश आहे.

Verse 15

नित्यानन्दममृतं सत्यरूपं शुद्धं वदन्ति पुरुषं सर्ववेदाः / तदेवेदमिति प्रणवेनेशितारं धायायन्ति वेदार्थविनिश्चितार्थाः

सर्व वेद त्या परम पुरुषाला नित्यानंद, अमृत, सत्यस्वरूप व परम शुद्ध असे म्हणतात. ‘तेच हे सर्व’ असा निश्चय करून वेदार्थ-निश्चित जन प्रणव (ॐ) द्वारा ईश्वराचे ध्यान करतात.

Verse 16

न भूमिरापो न मनो न वह्निः प्राणो ऽनिलो गगनं नोत बुद्धिः / न चेतनो ऽन्यत् परमाकाशमध्ये विभाति देवः शिव एव केवलः

तेथे ना पृथ्वी, ना जल, ना मन, ना अग्नी; ना प्राण, ना वायू, ना आकाश, ना बुद्धी. अन्य कोणतेही चेतन तत्त्व नाही. परमार्थाच्या परम आकाशामध्ये केवळ देव शिवच प्रकाशमान आहेत—शिवच एकमेव.

Verse 17

इत्येतदुक्तं परमं रहस्यं ज्ञानामृतं सर्ववेदेषु गूढम् / जानाति योगी विजने ऽथ देशे युञ्जीत योगं प्रयतो ह्यजस्रम्

असे हे परम रहस्य सांगितले—मोक्षदायक ज्ञानामृत, जे सर्व वेदांत गूढ आहे. योगी एकांत स्थानी ते जाणतो; म्हणून प्रयत्नपूर्वक अखंड योगाभ्यास करावा.