Adhyaya 37

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे षट्त्रिंशो ऽध्यायः मार्कण्डय उवाच तपनस्य सुता देवी त्रिषु लोकेषु विश्रुता / समागता महाभागा यमुना यत्र निम्नगा

अशा प्रकारे श्रीकूर्मपुराणाच्या षट्साहस्त्री संहितेच्या पूर्वविभागातील छत्तीसावा अध्याय। मार्कण्डेय म्हणाले—तपन (सूर्य) याची कन्या, त्रिलोकीत विख्यात देवी, ती महाभागा यमुना जिथे नदी प्रवाहित आहे तिथे आली आहे.

Verse 2

येनैव निः सृता गङ्गा तेनैव यमुना गता / योजनानां सहस्त्रेषु कीर्तनात् पापनाशनी

ज्या स्रोतापासून गंगा निघाली, त्याच स्रोतापासून यमुनाही प्रवाहित झाली. हजारो योजन दूरूनही केवळ कीर्तन-स्मरणाने ती पापांचा नाश करते.

Verse 3

तत्र स्नात्वा च पीत्वा च यमुनायां युधिष्ठिर / सर्वपापविनिर्मुक्तः पुनात्यासप्तमं कुलम् / प्राणांस्त्यजति यस्तत्र स याति परमां गतिम्

हे युधिष्ठिर! तेथे यमुनात स्नान करून व तिचे जल प्राशन केल्यास मनुष्य सर्व पापांपासून मुक्त होतो आणि सातव्या पिढीपर्यंत कुल पवित्र करतो. आणि जो तेथे प्राणत्याग करतो तो परम गती प्राप्त करतो.

Verse 4

अग्नितीर्थमिति ख्यातं यमुनादक्षिण तटे / पश्चिमे धर्मराजस्य तीर्थं त्वनरकं स्मृतम् / तत्र स्नात्वा दिवं यान्ति ये मृतास्ते ऽपुनर्भवाः

यमुनाच्या दक्षिण तीरावर ‘अग्नितीर्थ’ म्हणून प्रसिद्ध तीर्थ आहे. त्याच्या पश्चिमेस धर्मराजाचे तीर्थ ‘अनरक’ असे म्हटले जाते. तेथे स्नान करून जे (नंतर) मृत्युमुखी पडतात, ते स्वर्गास जातात व पुनर्जन्म घेत नाहीत.

Verse 5

कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां स्नात्वा संतर्पयेच्छुचिः / धर्मराजं महापापैर्मुच्यते नात्र संशयः

कृष्णपक्षातील चतुर्दशीस स्नान करून शुचिर्भूत होऊन धर्मराजास तर्पण करावे; त्यामुळे महापापांतून मुक्ती मिळते—यात संशय नाही.

Verse 6

दश तीर्थसहस्त्राणि त्रिंशत्कोट्यस्तथापराः / प्रयागे संस्थितानि स्युरेवमाहुर्मनीषिणः

दहा हजार तीर्थे आणि त्याव्यतिरिक्त आणखी तीस कोटी, प्रयागात स्थित आहेत—असे मनीषी सांगतात.

Verse 7

तिस्त्रः कोट्योर्ऽधकोटी च तीर्थानां वायुरब्रवीत् / दिवि भूम्यन्तरिक्षे च तत्सर्वं जाह्नवी स्मृता

वायूने सांगितले की तीर्थे तीन कोटी आणि अर्धकोटी आहेत; स्वर्ग, पृथ्वी व अंतरिक्षातील ते सर्व जाह्नवी (गंगा) म्हणूनच स्मरले जाते.

Verse 8

यत्र गङ्गा महाभागा स देशस्तत् तपोवनम् / सिद्धिक्षेत्रं तु तज्ज्ञेयं गङ्गातीरसमाश्रितम्

जिथे महाभागा गंगा वाहते तो प्रदेश तपोवन आहे; गंगातीरावर आश्रित असल्याने ते सिद्धिक्षेत्र म्हणून जाणावे.

Verse 9

यत्र देवो महादेवो देव्या सह महेश्वरः / आस्ते वटेश्वरो नित्यं तत् तीर्थं तत् तपोवनम्

जिथे देवाधिदेव महादेव महेश्वर देवीसह वटेश्वररूपाने नित्य वास करतात—तेच तीर्थ, तेच तपोवन आहे.

Verse 10

इदं सत्यं द्विजातीनां साधूनामात्मजस्य च / सुहृदां च जपेत् कर्णे शिष्यस्यानुगतस्य तु

हा उपदेश द्विज, साधु, आपला पुत्र व विश्वासू सुहृद यांना सत्य म्हणून सांगावा; परंतु जो भक्त व आज्ञाधारक शिष्य असेल त्याच्या कानातच हळूच जपून सांगावा।

Verse 11

इदं धन्यमिदं स्वर्ग्यमिदं मेध्यमिदं सुखम् / इदं पुण्यमिदं रम्यं पावनं धर्म्यमुत्तमम्

हे धन्य आहे, हे स्वर्गदायक आहे, हे शुद्ध करणारे आहे, हे सुखरूप आहे। हे पुण्य आहे, हे रम्य आहे, हे पावन आहे—हा धर्मानुसार सर्वोत्तम मार्ग आहे।

Verse 12

महर्षोणामिदं गुह्यं सर्वपापप्रमोचनम् / अत्राधीत्य द्विजो ऽध्यायं निर्मलत्वमवाप्नुयात्

हा महर्षींचा गूढ उपदेश आहे, जो सर्व पापांचे मोचन करतो। येथे हा अध्याय अध्ययन केल्यास द्विज अंतःकरणाची निर्मळता प्राप्त करतो।

Verse 13

यश्चेदं शृणुयान्नित्यं तीर्थं पुण्यं सदा शुचिः / जातिस्मरित्वं लभते नाकपृष्ठे च मोदते

जो सदैव शुचिर्भूत राहून या पुण्य तीर्थकथेचे नित्य श्रवण करतो, तो पूर्वजन्मस्मरणाची शक्ती मिळवतो आणि स्वर्गलोकी आनंदित होतो।

Verse 14

प्राप्यन्ते तानितीर्थानि सद्भिः शिष्टानुदर्शिभिः / स्नाहि तीर्थेषु कौरव्य न च वक्रमतिर्भव

ती तीर्थे सत्पुरुषांना प्राप्त होतात—जे शिष्टांच्या आचरणाचे अनुसरण करतात। हे कौरव्य, तीर्थांत स्नान कर आणि कुटिल बुद्धीचा होऊ नकोस।

Verse 15

एवमुक्त्वा स भगवान् मार्कण्डेयो महामुनिः / तीर्तानि कथयामास पृथिव्यां यानि कानिचित्

असे बोलून भगवान् महर्षी मार्कंडेयांनी पृथ्वीवरील काही पवित्र तीर्थांचे वर्णन सुरू केले।

Verse 16

भूसमुद्रादिसंस्थानं प्रमाणं ज्योतिषां स्थितम् / पृष्टः प्रोवाच सकलमुक्त्वाथ प्रययो मुनिः

विचारले असता मुनिंनी पृथ्वी-समुद्र आदींची रचना तसेच ज्योतींचे प्रमाण व स्थिती सर्व सांगितली; सर्व बोलून ते निघून गेले।

Verse 17

य इदं कल्यमुत्थाय पठते ऽथ शृणोति वा / मुच्यते सर्वपापेभ्यो रुद्रलोकं स गच्छति

जो पहाटे उठून हा कल्याणमय पाठ पठण करतो किंवा ऐकतो, तो सर्व पापांतून मुक्त होऊन रुद्रलोकास जातो।