Adhyaya 19

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे अष्टादशो ऽध्यायः सूत उवाच अदितिः सुषुवे पुत्रमादित्यं कश्यपात् प्रभुम् / तस्यादित्यस्य चैवसीद् भार्याणां तु चतुष्टयम् / संज्ञा राज्ञी प्रभा छाया पुत्रांस्तासां निबोधत

अशा प्रकारे श्रीकूर्मपुराणातील षट्साहस्त्री संहितेच्या पूर्वविभागात अठरावा अध्याय. सूत म्हणाले—अदितीने कश्यपापासून प्रभु आदित्य हा पुत्र प्रसविला. त्या आदित्याच्या चार पत्नी होत्या—संज्ञा, राज्ञी, प्रभा आणि छाया. आता त्यांच्या पुत्रांना ऐका.

Verse 2

संज्ञा त्वाष्ट्री च सुषुवे सूर्यान्मनुमनुत्तमम् / यमं च यमुनां चैव राज्ञी रैवतमेव च

त्वष्ट्याची कन्या संज्ञा हिने सूर्यापासून मनूंमध्ये श्रेष्ठ असा मनु प्रसविला; तसेच यम, यमुना, आणि राज्ञी व रैवत यांनाही जन्म दिला.

Verse 3

प्रभा प्रभातमादित्याच्छाया सावर्णमात्मजम् / शनिं च तपतीं चैव विष्टिं चैव यथाक्रमम्

आदित्य (सूर्य) पासून प्रभेने प्रभाताला जन्म दिला; आणि छायेने आपला पुत्र सावर्ण, तसेच शनि, तपती व विष्टि यांना क्रमाने प्रसविले.

Verse 4

मनोस्तु प्रथमस्यासन् नव पुत्रास्तु संयमाः / इक्ष्वाकुर्नभगश्चैव धृष्टः शर्यातिरेव च

प्रथम मनूचे नऊ संयमी पुत्र होते—इक्ष्वाकु, नभग, धृष्ट आणि शर्याति इत्यादी।

Verse 5

नरिष्यन्तश्च नाभागो ह्यरिष्टः कारुषकस्तथा / पृषध्रश्च महातेजा नवैते शक्रसन्निभाः

नरिष्यन्त, नाभाग, अरिष्ट, कारुषक आणि महातेजस्वी पृषध्र—हे नऊही पराक्रमात शक्र (इंद्र) समान होते।

Verse 6

इला ज्येष्ठा वरिष्ठा च सोमवंशविवृद्धये / बुधस्य गत्वा भवनं सोमपुत्रेण संगता

सोमवंशवृद्धीसाठी ज्येष्ठ-श्रेष्ठ इला बुधाच्या भवनास गेली आणि सोमपुत्र बुधाशी संयुक्त झाली।

Verse 7

असूत सौम्यजं देवी पुरूरवसमुत्तमम् / पितॄणां तृप्तिकर्तारं बुधादिति हि नः श्रुतम्

देवीने सौम्य (बुध) पासून उत्तम पुरूरवा प्रसविला; तो बुधज असून पितरांची तृप्ती करणारा आहे, असे आम्ही ऐकले आहे।

Verse 8

संप्राप्य पुंस्त्वममलं सुद्युम्न इति विश्रुतः / इला पुत्रत्रयं लेभे पुनः स्त्रीत्वमविन्दत

निर्मळ पुरुषत्व पुन्हा प्राप्त करून तो सुद्युम्न म्हणून प्रसिद्ध झाला; इलापासून त्याला तीन पुत्र झाले आणि नंतर त्याने पुन्हा स्त्रीत्व प्राप्त केले।

Verse 9

उत्कलश्च गयश्चैव विनताश्वस्तथैव च / सर्वे ते ऽप्रतिमप्रख्याः प्रपन्नाः कमलोद्भवम्

उत्कल, गया तसेच विनताश्व—हे सर्व अनुपम कीर्तीचे होऊन कमलोत्पन्न ब्रह्मदेवाच्या शरण गेले।

Verse 10

इक्ष्वाकोश्चाभवद् वीरो विकुक्षिर्नाम पार्थिवः / ज्येष्ठः पुत्रशतस्यापि दश पञ्च च तत्सुताः

इक्ष्वाकूपासून विकुक्षि नावाचा वीर राजा झाला. इक्ष्वाकूच्या शंभर पुत्रांत तो ज्येष्ठ होता; आणि विकुक्षीचे पंधरा पुत्र झाले।

Verse 11

तेषाञ्ज्येष्ठः ककुत्स्थो ऽभूत् काकुत्स्थो हि सुयोधनः / सुयोधनात् पृथुः श्रीमान् विश्वकश्च पृथोः सुतः

त्यांमध्ये ज्येष्ठ ककुत्स्थ झाला; ककुत्स्थालाच सुयोधन म्हणत. सुयोधनापासून श्रीमान् पृथु झाला आणि पृथूचा पुत्र विश्वक होता।

Verse 12

विश्वकादार्द्रको धीमान् युवनाश्वस्तु तत्सुतः / स गोकर्णमनुप्राप्य युवनाश्वः प्रतापवान्

विश्वकापासून धीमान् आर्द्रक झाला; त्याचा पुत्र युवनाश्व. तो प्रतापवान युवनाश्व गोकर्णास जाऊन पोहोचला।

Verse 13

दृष्ट्वा तु गौतमं विप्रं तपन्तमनलप्रभम् / प्रणम्य दण्डवद् भूमौ पुत्रकामो महीपतिः / अपृच्छत् कर्मणा केन धार्मिकं प्राप्नुयात् सुतम्

अग्नीसारख्या तेजाने तप करणाऱ्या गौतम ब्राह्मणाला पाहून, पुत्रकाम राजाने भूमीवर दंडवत् प्रणाम केला व विचारले—“कोणत्या कर्माने धर्मात्मा पुत्र मिळेल?”

Verse 14

गौतम उवाच आराध्य पूर्वपुरुषं नारायणमनामयम् / अनादिनिधनं देवं धार्मिकं प्राप्नुयात् सुतम्

गौतम म्हणाले—आदिपुरुष, निरामय, अनादि-अनंत देव नारायणाची आराधना केल्यास धर्मनिष्ठ व धर्मपरायण पुत्र प्राप्त होतो.

Verse 15

यस्य पुत्रः स्वयं ब्रह्मा पौत्रः स्यान्नीललोहितः / तमादिकृष्णमीशानमाराध्याप्नोति सत्सुतम्

ज्याचा पुत्र स्वयं ब्रह्मा आणि पौत्र नीललोहित (रुद्र) होतो—त्या आदिकृष्ण ईशानाची आराधना केल्यास सद्गुणी उत्तम पुत्र मिळतो.

Verse 16

न यस्य भगवान् ब्रह्मा प्रभावं वेत्ति तत्त्वतः / तमाराध्य हृषीकेशं प्राप्नुयाद्धार्मिकं सुतम्

ज्याची खरी महिमा स्वयं भगवान ब्रह्मालाही तत्त्वतः कळत नाही—त्या हृषीकेशाची आराधना केल्यास धर्मनिष्ठ पुत्र प्राप्त होतो.

Verse 17

स गौतमवचः श्रुत्वा युवनाश्वो महीपतिः / आराधयन्महायोगं वासुदेवं सनातनम्

गौतमांचे वचन ऐकून पृथ्वीपति राजा युवनाश्वाने महायोगाने जाणण्याजोग्या सनातन वासुदेवाची आराधना सुरू केली.

Verse 18

तस्य पुत्रो ऽभवद् वीरः श्रावस्तिरिति विश्रुतः / निर्मिता येन श्रावस्तिर्गौडदेशे महापुरी

त्याचा पुत्र एक वीर झाला, ‘श्रावस्ति’ या नावाने प्रसिद्ध; त्यानेच गौडदेशात श्रावस्ती ही महापुरी वसविली.

Verse 19

तस्माच्च बृहदश्वो ऽभूत् तस्मात् कुवलयाश्वकः / धुन्धुमारत्वमगमद् धुन्धुं हत्वा महासुरम्

त्याच्यापासून बृहदश्व झाला आणि त्याच्यापासून कुवलयाश्वक। महाअसुर धुन्धूचा वध करून त्याने ‘धुन्धुमार’ हे नाम प्राप्त केले।

Verse 20

धुन्धुमारस्य तनयास्त्रयः प्रोक्ता द्विजोत्तमाः / दृढाश्वश्चैव दण्डाश्वः कपिलाश्वस्तथैव च

हे द्विजोत्तमा! धुन्धुमाराचे तीन पुत्र सांगितले आहेत—दृढाश्व, दण्डाश्व आणि कपिलाश्व।

Verse 21

दृढाश्वस्य प्रमोदस्तु हर्यश्वस्तस्य चात्मजः / हर्यश्वस्य निकुम्भस्तु निकुम्भात् संहताश्वकः

दृढाश्वापासून प्रमोद झाला आणि त्याचा पुत्र हर्यश्व होता। हर्यश्वापासून निकुम्भ, आणि निकुम्भापासून संहताश्वक उत्पन्न झाला।

Verse 22

कृशाश्वश्च रणाश्वश्च संहताश्वस्य वै सुतौ / युवनाश्वो रणाश्वस्य शक्रतुल्यबलो युधि

संहताश्वाचे दोन पुत्र—कृशाश्व आणि रणाश्व—होते. रणाश्वाचा पुत्र युवनाश्व युद्धात शक्र (इंद्र) समान बलवान होता।

Verse 23

कृत्वा तु वारुणीमिष्टिमृषीणां वै प्रसादतः / लेभे त्वप्रतिमं पुत्रं विष्णुभक्तमनुत्तमम् / मान्धातारं महाप्राज्ञं सर्वशस्त्रभृतां वरम्

नंतर वारुणी इष्टि करून, ऋषींच्या कृपेने त्याला अनुपम पुत्र प्राप्त झाला—मान्धाता—जो विष्णुभक्तांमध्ये श्रेष्ठ, महाप्राज्ञ आणि सर्व शस्त्रधारकांमध्ये अग्रगण्य होता।

Verse 24

मान्धातुः पुरुकुत्सो ऽभूदम्बरीषश्च वीर्यवान् / मुचुकुन्दश्च पुण्यात्मा सर्वे शक्रसमा युधि

मान्धात्यापासून पुरुकुत्स झाला; तसेच पराक्रमी अंबरीष आणि पुण्यात्मा मुचुकुंद—हे सर्व युद्धात शक्र (इंद्र) समान होते.

Verse 25

अम्बरीषस्य दायादो युवनाश्वो ऽपरः स्मृतः / हरितो युवनाश्वस्य हारितस्तत्सुतो ऽभवत्

अंबरीषाच्या वंशात युवनाश्व नावाचा आणखी एक वारस प्रसिद्ध झाला. युवनाश्वापासून हरित झाला आणि हरिताचा पुत्र हारित झाला.

Verse 26

पुरुकुत्सस्य दायादस्त्रसदस्युर्महायशाः / नर्मदायां समुत्पन्नः संभूतिस्तत्सुतो ऽभवत्

पुरुकुत्साच्या वंशात महायशस्वी त्रसदस्यु झाला. आणि नर्मदेच्या तीरावर संभूती उत्पन्न झाला; तो त्याचा पुत्र झाला.

Verse 27

विष्णुवृद्धः सुतस्तस्य त्वनरण्यो ऽभवत् परः / बृहदशवो ऽनरण्यस्य हर्यश्वस्तत्सुतो ऽभवत्

त्याचा पुत्र विष्णुवृद्ध झाला आणि त्याच्यापासून श्रेष्ठ अनरण्य झाला. अनरण्याचा पुत्र बृहदश्व आणि बृहदश्वाचा पुत्र हर्यश्व झाला.

Verse 28

सो ऽतीव धार्मिको राजा कर्दमस्य प्रजापतेः / प्रसादाद्धार्मिकं पुत्रं लेभे सूर्यपरायणम्

तो राजा अत्यंत धर्मनिष्ठ होता; प्रजापती कर्दमाच्या कृपेने त्याला धर्मात्मा, सूर्यपरायण असा पुत्र प्राप्त झाला.

Verse 29

स तु सूर्यं समभ्यर्च्य राजा वसुमनाः शुभम् / लेभे त्वप्रतिमं पुत्रं त्रिधन्वानमरिन्दमम्

शुभबुद्धी व समृद्धचित्त राजा वसुमना यांनी सूर्यदेवांची विधिपूर्वक आराधना करून शत्रूंचा दमन करणारा, अनुपम पुत्र त्रिधन्वा प्राप्त केला।

Verse 30

अयजच्चाश्वमेधेन शत्रून् जित्वा द्विजोत्तमाः / स्वाध्यायवान् दानशीलस्तितिक्षुर्धर्मतत्परः

शत्रूंना जिंकून त्या द्विजश्रेष्ठाने अश्वमेध यज्ञ केला। तो स्वाध्यायात रत, दानशील, सहनशील आणि धर्मनिष्ठ होता।

Verse 31

ऋषयस्तु समाजग्मुर्यज्ञवाटं महात्मनः / वसिष्ठकश्यपमुखा देवाश्चेन्द्रपुरोगमाः

तेव्हा महात्म्याच्या यज्ञवाटेत वसिष्ठ व कश्यप आदींच्या नेतृत्वाखाली ऋषिगण एकत्र झाले; आणि इंद्राच्या अग्रस्थानी देवगणही तेथे आले।

Verse 32

तान् प्रणम्य महाराजः पप्रच्छ विनयान्वितः / समाप्य विधिवद् यज्ञं वसिष्ठादीन् द्विजोत्तमान्

विधिपूर्वक यज्ञ पूर्ण करून विनययुक्त महाराजाने त्यांना प्रणाम केला आणि वसिष्ठ आदी द्विजश्रेष्ठांना प्रश्न विचारला।

Verse 33

वसुमना उवाच किंस्विच्छेयस्करतरं लोके ऽस्मिन् ब्राह्मणर्षभाः / यज्ञस्तपो वा संन्यासो ब्रूत मे सर्ववेदिनः

वसुमना म्हणाला—हे ब्राह्मणश्रेष्ठांनो! या लोकी अधिक कल्याणकारक काय—यज्ञ, तप, की संन्यास? हे सर्ववेदज्ञांनो, मला सांगा।

Verse 34

वसिष्ठ उवाच अधीत्य वेदान् विधिवत् पुत्रानुत्पाद्य धर्मतः / इष्ट्वा यज्ञेश्वरं यज्ञैर् गच्छेद वनमथात्मवान्

वसिष्ठ म्हणाले—विधिपूर्वक वेदांचे अध्ययन करून, धर्मानुसार पुत्रोत्पत्ती करून, आणि यज्ञांनी यज्ञेश्वराचे पूजन करून; आत्मसंयमी पुरुष नंतर वनात जावा।

Verse 35

पुलस्त्य उवाच आराध्य तपसा देवं योगिनं परमेष्ठिनम् / प्रव्रजेद् विधिवद् यज्ञैरिष्ट्वा पूर्वं सुरोत्तमान्

पुलस्त्य म्हणाले—तपस्येने योगिनाथ परमेष्ठी देवाचे आराधन करून; प्रथम देवश्रेष्ठांसाठी विधिपूर्वक यज्ञ करून, मग नियमानुसार प्रव्रज्या (संन्यास) घ्यावा।

Verse 36

पुलह उवाच यमाहुरेकं पुरुषं पुराणं परमेश्वरम् / तमाराध्य सहस्त्रांशुं तपसा मोक्षमाप्नुयात्

पुलह म्हणाले—ज्याला एक, पुरातन परमपुरुष, परमेश्वर असे म्हणतात; त्या सहस्रकिरणधारीचे तपस्येने आराधन केल्यास मोक्ष प्राप्त होतो।

Verse 37

जमदग्निरुवाच अजस्य नाभावध्येकमीश्वरेण समर्पितम् / बीजं भगवता येन स देवस्तपसेज्यते

जमदग्नि म्हणाले—अजाच्या नाभिकमळात ईश्वराने अर्पिलेलं ते एक अनुपम बीज, ज्याने भगवंत सृष्टी प्रवर्तित करतात; तोच देव तपस्येने पूज्य आहे।

Verse 38

विश्वामित्र उवाच यो ऽग्निः सर्वात्मको ऽनन्तः स्वयंभूर्विश्वतोमुखः / स रुद्रस्तपसोग्रेण पूज्यते नेतरैर्मखैः

विश्वामित्र म्हणाले—जो अग्नी सर्वात्मा, अनंत, स्वयंभू आणि विश्वतोमुख आहे; तोच रुद्र आहे, आणि तो उग्र तपस्येने पूजिला जातो, केवळ इतर यज्ञांनी नव्हे।

Verse 39

भरद्वाज उवाच यो यज्ञैरिज्यते देवो जातवेदाः सनातनः / स सर्वदैवततनुः पूज्यते तपसेश्वरः

भरद्वाज म्हणाले—जो सनातन देव ‘जातवेद’ यज्ञांनी पूजिला जातो, तो सर्वदेवतामय देहधारी आहे; तपांचा ईश्वर तो सदैव वंदनीय आहे।

Verse 40

अत्रिरुवाच यतः सर्वमिदं जातं यस्यापत्यं प्रजापतिः / तपः सुमहदास्थाय पूज्यते स महेश्वरः

अत्रि म्हणाले—ज्याच्यापासून हे सर्व जग उत्पन्न झाले आणि ज्याचा पुत्र प्रजापती आहे; तो महेश्वर अतिमहान तपात स्थित होऊन पूजिला जातो।

Verse 41

गौतम उवाच यतः प्रधानपुरुषौ यस्य शक्तिमयं जगत् / स देवदेवस्तपसा पूजनीयः सनातनः

गौतम म्हणाले—ज्याच्यापासून प्रधान व पुरुष उत्पन्न होतात आणि ज्याच्या शक्तीने हे जग व्यापले आहे; तो सनातन देवदेव तपाने पूजनीय आहे।

Verse 42

कश्यप उवाच सहस्त्रनयनो देवः साक्षी स तु प्रजापतिः / प्रसीदति महायोगी पूजितस्तपसा परः

कश्यप म्हणाले—सहस्रनेत्र देव साक्षीस्वरूप आहे; तोच प्रजापती आहे. तो परम महायोगी श्रेष्ठ तपाने पूजिला असता प्रसन्न होतो।

Verse 43

क्रतुरुवाच प्राप्ताध्ययनयज्ञस् लब्धपुत्रस्य चैव हि / नान्तरेण तपः कश्चिद्धर्मः शास्त्रेषु दृश्यते

क्रतु म्हणाले—ज्याने अध्ययन व यज्ञफल प्राप्त केले आहे आणि ज्याला पुत्रलाभही झाला आहे; तरीही तपाविना कोणताही धर्म शास्त्रांत दिसत नाही।

Verse 44

इत्याकर्ण्य स राजर्षिस्तान् प्रणम्यातिहृष्टधीः / विसर्जयित्वा संपूज्य त्रिधन्वानमथाब्रवीत्

हे ऐकून राजर्षी अत्यंत हर्षितचित्त होऊन त्या ऋषींना नमस्कार केला। मग त्यांना निरोप देऊन आणि त्रिधन्वानाचे विधिपूर्वक पूजन करून तो पुढे बोलला।

Verse 45

आराधयिष्ये तपसा देवमेकाक्षराह्वयम् / प्राणं बृहन्तं पुरुषमादित्यान्तरसंस्थितम्

मी तपस्येने एकाक्षर-नामक त्या देवाचे आराधन करीन—तोच महान प्राण, महापुरुष, आणि आदित्याच्या अंतरी वसलेला आहे।

Verse 46

त्वं तु धर्मरतो नित्यं पालयैतदतन्द्रितः / चातुर्वर्ण्यसमायुक्तमशेषं क्षितिमण्डलम्

पण तू नित्य धर्मनिष्ठ राहून, निष्काळजीपणा न करता, चातुर्वर्ण्याने युक्त या संपूर्ण पृथ्वीमंडळाचे रक्षण व शासन कर।

Verse 47

एवमुक्त्वा स तद्राज्यं निधायात्मभवे नृपः / जगामारण्यमनघस्तपश्चर्तुमनुत्तमम्

असे बोलून तो निष्पाप राजा आपले राज्य आपल्या पुत्राकडे सोपवून, अनुपम तप आचरायला वनात गेला।

Verse 48

हिमवच्छिखरे रम्ये देवदारुवने शुभे / कन्दमूलफलाहारो मुन्यन्नैरयजत् सुरान्

हिमालयाच्या रम्य शिखरावर, शुभ देवदारूवनात, कंदमूळ-फळे खाणारा तो मुनी मुनिजनांच्या साध्या अन्नाने देवतांचे यजन-पूजन करीत होता।

Verse 49

संवत्सरशतं साग्रं तपोनिर्धूतकल्मषः / जजाप मनसा देवीं सावित्ररिं वेदमातरम्

तपश्चर्येने कल्मष धुऊन त्याने शंभर वर्षांहून अधिक काळ मनोमन वेदमाता देवी सावित्रीचा जप केला।

Verse 50

तस्यैवं जपतो देवः स्वयंभूः परमेश्वरः / हिरण्यगर्भो विश्वात्मा तं देशमगमत् स्वयम्

तो असा जप करीत असताना स्वयंभू परमेश्वर—हिरण्यगर्भ, विश्वात्मा—तो देव स्वतःच त्या स्थानी आला।

Verse 51

दृष्ट्वा देवं समायान्तं ब्रह्माणं विश्वतोमुखम् / ननाम शिरसा तस्य पादयोर्नाम कीर्तयन्

सर्वदिशामुख ब्रह्मदेव येताना पाहून त्याने त्यांच्या चरणी मस्तक नमविले आणि नामकीर्तन करीत प्रणाम केला।

Verse 52

नमो देवाधिदेवाय ब्रह्मणे परमात्मने / हिर्ण्यमूर्तये तुभ्यं सहस्त्राक्षाय वेधसे

देवाधिदेव, ब्रह्मन् परमात्मा यांस नमस्कार। सुवर्णमय मूर्ती, सहस्रनेत्र, सर्वविधाता वेधस—आपणास प्रणाम।

Verse 53

नमो धात्रे विधात्रे च नमो वेदात्ममूर्तये / सांख्ययोगाधिगम्याय नमस्ते ज्ञानमूर्तये

धाता व विधाता यांस नमस्कार; वेदात्ममूर्तीला नमस्कार। सांख्य-योगाने जाणण्याजोग्या, ज्ञानमूर्ती प्रभो—आपणास प्रणाम।

Verse 54

नमस्त्रिमूर्तये तुभ्यं स्त्रष्ट्रे सर्वार्थवेदिने / पुरुषाय पुराणाय योगिनां गुरवे नमः

त्रिमूर्तीस्वरूप प्रभू, तुला नमस्कार; स्रष्टा, सर्व अर्थ व पुरुषार्थ जाणणाऱ्या तुला प्रणाम। आद्य पुराण पुरुष, योगीजनांचे गुरु—तुला नमः।

Verse 55

ततः प्रसन्नो भगवान् विरिञ्चो विश्वभावनः / वरं वरय भद्रं ते वरदो ऽस्मीत्यभाषत

तेव्हा विश्वभावन भगवान् विरिंच (ब्रह्मा) प्रसन्न झाले आणि म्हणाले—“वर माग; तुझे कल्याण होवो. मी वरदाता आहे.”

Verse 56

राजोवाच जपेयं देवदेवेश गायत्रीं वेदमातरम् / भूयो वर्षशतं साग्रं तावदायुर्भवेन्मम

राजा म्हणाला—“हे देवदेवेश! मी वेदमाता गायत्रीचा जप केला तर माझे आयुष्य पुन्हा वाढून पूर्ण शंभर वर्षे व त्याहून अधिक होईल काय?”

Verse 57

बाढमित्याह विश्वात्मा समालोक्य नराधिपम् / स्पृष्ट्वा कराभ्यां सुप्रीतस्तत्रैवान्तरधीयत

“तथास्तु,” असे म्हणत विश्वात्म्याने राजाकडे पाहिले; मग अत्यंत प्रसन्न होऊन दोन्ही हातांनी स्पर्श केला आणि तेथेच अंतर्धान पावले.

Verse 58

सो ऽपि लब्धवरः श्रीमान् जजापातिप्रसन्नधीः / शान्तस्त्रिषवणस्नायी कन्दमूलफलाशनः

तोही वर मिळवून श्रीमान झाला; प्रजापतीच्या कृपेने त्याची बुद्धी प्रसन्न व निर्मळ झाली. तो शांत स्वभावाचा, त्रिसंध्येला स्नान करणारा आणि कंद-मूळ-फळाहार करणारा होता.

Verse 59

तस्य पूर्णे वर्षशते भगवानुग्रदीधितिः / प्रादुरासीन्महायोगी भानोर्मण्डलमध्यतः

त्याची शंभर वर्षे पूर्ण होताच भगवान उग्रदीधिती महायोगी सूर्य-मंडलाच्या मध्यातून प्रकट झाले।

Verse 60

तं दृष्ट्वा वेदविदुषं मण्डलस्थं सनातनम् / स्वयंभुवमनाद्यन्तं ब्रह्माणं विस्मयं गतः

वेदविद्येचा ज्ञाता, मंडलस्थ, सनातन, स्वयंभू, अनादि-अंत ब्रह्मा यांना पाहून तो विस्मयचकित झाला।

Verse 61

तुष्टाव वैदिकैर्मन्त्रैः सावित्र्या च विशेषतः / क्षणादपश्यत् पुरुषं तमेव परमेश्वरम्

त्याने वैदिक मंत्रांनी, विशेषतः सावित्री (गायत्री)ने स्तुती केली; क्षणातच त्याच पुरुष परमेश्वराचे दर्शन झाले।

Verse 62

चतुर्मुखं जटामौलिमष्टहस्तं त्रिलोचनम् / चन्द्रावयवलक्षमाणं नरनारीतनुं हरम्

त्याने हर (शिव) पाहिला—चतुर्मुख, जटामुकुटधारी, अष्टहस्त, त्रिलोचन, चंद्रचिन्हांकित, नर-नारीतनु (अर्धनारीश्वर) रूप।

Verse 63

भासयन्तं जगत् कृत्स्नं नीलकण्ठं स्वरश्मिभिः / रक्ताम्बरधरं रक्तं रक्तमाल्यानुलेपनम्

मी नीलकंठ प्रभूला पाहिले, जो आपल्या किरणांनी सर्व जग प्रकाशित करतो—लाल वस्त्रधारी, लाल तेजस्वी, लाल माळा व लाल अनुलेपनाने विभूषित।

Verse 64

तद्भावभावितो दृष्ट्वा सद्भावेन परेण हि / ननाम शिरसा रुद्रं सावित्र्यानेन चैव हि

त्या दिव्य भावाने पूर्णतः भावित होऊन त्यांना पाहून, परम शुद्ध भक्तिभावाने भरून त्याने मस्तक नमवून रुद्राला नमस्कार केला आणि सावित्री (गायत्री) मंत्रानेही वंदन केले।

Verse 65

नमस्ते नीलकण्ठाय भास्वते परमेष्ठिने / त्रयीमयाय रुद्राय कालरूपाय हेतवे

हे नीलकंठ, तेजस्वी परमेष्ठी, तुला नमस्कार। त्रयीमय रुद्राला आणि काळरूप कारणतत्त्वाला नमस्कार।

Verse 66

तदा प्राह महादेवो राजानं प्रीतमानसः / इमानि मे रहस्यानि नामानि शृणु चानघ

तेव्हा प्रसन्नचित्त महादेव राजाला म्हणाला—हे निष्पाप, माझी ही गुप्त नामे ऐक।

Verse 67

सर्ववेदेषु गीतानि संसारशमनानि तु / नमस्कुरुष्व नृपते एभिर्मां सततं शुचिः

सर्व वेदांत संसारबंधन शमविणाऱ्या स्तुती गायिल्या आहेत. म्हणून हे नृपते, सदैव शुद्ध राहून या (वैदिक स्तुतीं) द्वारे सतत मला नमस्कार कर।

Verse 68

अध्यायं शतरुद्रीयं यजुषां सारमुद्धृतम् / जपस्वानन्यचेतस्को मय्यासक्तमना नृप

हे नृप, यजुर्वेदाचा सार म्हणून उद्धृत केलेला शतरुद्रीय अध्याय जप कर—चित्त अन्यत्र न वळवता, मन माझ्यात आसक्त ठेवून।

Verse 69

ब्रह्मचारी मिताहारो भस्मनिष्ठः समाहितः / जपेदामरणाद् रुद्रं स याति परमं पदम्

ब्रह्मचारी, मिताहारी, भस्मनिष्ठ व समाहित होऊन, मृत्यूपर्यंत रुद्राचा जप करावा; तो परम पदास प्राप्त होतो.

Verse 70

इत्युक्त्वा भगवान् रुद्रो भक्तानुग्रहकाम्यया / पुनः संवत्सरशतं राज्ञे ह्यायुरकल्पयत्

असे बोलून, भक्तावर अनुग्रह करण्याच्या इच्छेने भगवान रुद्रांनी पुन्हा राजासाठी शंभर वर्षांचे आयुष्य ठरविले.

Verse 71

दत्त्वास्मै तत् परं ज्ञानं वैराग्यं परमेश्वरः / क्षणादन्तर्दधे रुद्रस्तदद्भुतमिवाभवत्

परमेश्वराने त्याला परम ज्ञान व सर्वोच्च वैराग्य देऊन, रुद्र क्षणात अंतर्धान पावले; ते अद्भुतच भासले.

Verse 72

राजापि तपसा रुद्रं जजापानन्यमानसः / भस्मच्छन्नस्त्रिषवणं स्नात्वा शान्तः समाहितः

राजानेही तपस्येने एकचित्ताने रुद्राचा जप केला. भस्मलेपन करून, त्रिषवण स्नान करून, तो शांत व समाहित राहिला.

Verse 73

जपतस्तस्य नृपतेः पूर्णे वर्षशते पुनः / योगप्रवृत्तिरभवत् कालात् कालात्मकं परम्

त्या नृपतीचा जप करताना पूर्ण शंभर वर्षे झाली; तेव्हा काळापासून—काळस्वरूप परम तत्त्वापासून—त्याच्यात पुन्हा योगप्रवृत्ती जागी झाली.

Verse 74

विवेश तद् वेदसारं स्थानं वै परमेष्ठिनः / भानोः स मण्डलं शुभ्रं ततो यातो महेश्वरम्

तो वेदसारभूत परमेष्ठी (ब्रह्मा) यांचे परम स्थानात प्रविष्ट झाला। मग त्याने भानूच्या शुभ्र, तेजस्वी मण्डलास प्राप्त करून तेथून महेश्वराकडे प्रस्थान केले।

Verse 75

यः पठेच्छृणुयाद् वापि राज्ञश्चरितमुत्तमम् / सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते

जो कोणी या राजाच्या उत्तम चरित्राचे पठण करतो किंवा ऐकतोही, तो सर्व पापांपासून मुक्त होऊन ब्रह्मलोकी गौरव पावतो।