Shloka 39
Pratisarga-pravartana (How Re-Creation Proceeds) / पुनःसर्ग-प्रवर्तन
Devanagari script
एतच्छ्रुत्वा नैमिषेया स्तदानीं लोकोत्पत्तिं सुस्थितिं चाप्ययं च / तस्मिन्सत्रे ऽवभृथं प्राप्य शुद्धाः पुण्यं लोकमृषयः प्राप्नुवन्ति
Transliteration
etacchrutvā naimiṣeyā stadānīṃ lokotpattiṃ susthitiṃ cāpyayaṃ ca / tasminsatre 'vabhṛthaṃ prāpya śuddhāḥ puṇyaṃ lokamṛṣayaḥ prāpnuvanti
Translation
हे ऐकून नैमिषातील ऋषी त्या वेळीच लोकांची उत्पत्ती, सुस्थिती आणि लय जाणतात. त्या सत्रात अवभृथ-स्नान करून शुद्ध होऊन ते ऋषी पुण्यलोक प्राप्त करतात।
Word by Word
एतत्this
एतत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन); object of श्रुत्वा
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वा-प्रत्यय), ‘having heard’
नैमिषेयाःthe Naimiṣeya sages
नैमिषेयाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनैमिषेय (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन)
तदाthen
तदा:
Sambandha (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
FormAdverb (कालवाचक)
अनीम्at that time
अनीम्:
Sambandha (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootअनीम् (अव्यय)
FormAdverb (कालवाचक), ‘at that time/just then’
लोक-उत्पत्तिम्the origin of the worlds
लोक-उत्पत्तिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक) + उत्पत्ति (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन); object (one of a list)
सु-स्थितिम्their stable order
सु-स्थितिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसु (उपसर्ग/अव्यय) + स्थिति (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular; ‘good/steady state’
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चय)
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
FormParticle (निपात)
अयम्this (text), intended: dissolution
अयम्:
Visheshya/Anvaya-issue (पाठभेद)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); in context intended as ‘laya/ending’ but form reads ‘this’; likely textual for ‘अप्ययम्/अप्ययम्’ (dissolution)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चय)
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter/Masculine, Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन)
सत्रेin the sacrificial session
सत्रे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसत्र (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन)
अवभृथम्the concluding bath/avabhṛtha rite
अवभृथम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअवभृथ (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
प्राप्यhaving attained
प्राप्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र+आप् (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (ल्यप्), ‘having obtained/reached’
शुद्धाःpurified
शुद्धाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootशुद्ध (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural; adjective qualifying ऋषयः
पुण्यम्holy/meritorious
पुण्यम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootपुण्य (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular; adjective qualifying लोकम्
लोकम्world
लोकम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
ऋषयःsages
ऋषयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
प्राप्नुवन्तिattain
प्राप्नुवन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र+आप् (धातु)
FormPresent (लट्), 3rd person, Plural, Parasmaipada (परस्मैपद)