Shloka 13
Daṇḍanāthāviniryāṇa
The Departure/March of Daṇḍanāthā
Devanagari script
तस्यामसुरसंहारे प्रवृत्तायां ज्वलत्क्रुधि / उद्वेगं बहुलं प्राप त्रैलोक्यं सचराचरम्
Transliteration
tasyāmasurasaṃhāre pravṛttāyāṃ jvalatkrudhi / udvegaṃ bahulaṃ prāpa trailokyaṃ sacarācaram
Translation
ती असुरसंहारास प्रवृत्त, ज्वलंत क्रोधाने दिप्त होताच, चराचरांसह त्रैलोक्याला प्रचंड उद्वेग आला।
Word by Word
तस्याम्in her / in that (feminine)
तस्याम्:
अधिकरण (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सर्वनाम
असुरdemon
असुर:
समासाङ्ग (Compound member/समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootअसुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (समासपूर्वपद)
संहारेin the slaughter/destruction
संहारे:
अधिकरण (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootसंहार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (असुराणां संहारः)
प्रवृत्तायाम्when (she was) engaged
प्रवृत्तायाम्:
अधिकरण (Locative absolute/सप्तमी-सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootप्रवृत्ता (कृदन्त; √वृत् (धातु) + प्र-उपसर्ग, क्त-प्रत्ययान्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; क्त (PPP) ‘engaged/started’
ज्वलत्blazing
ज्वलत्:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Root√ज्वल् (धातु)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; शतृ-प्रत्ययान्त (present active participle)
क्रुधिin anger
क्रुधि:
अधिकरण (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootक्रुध् (प्रातिपदिक; ‘क्रुध्’ as noun ‘anger’)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (कविप्रयोगे)
उद्वेगम्agitation, alarm
उद्वेगम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootउद्वेग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
बहुलम्great, abundant
बहुलम्:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootबहुल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; उद्वेगम् इति विशेषणम्
प्रापattained, experienced
प्राप:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√आप् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्ष), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
त्रैthree
त्रै:
समासाङ्ग (Compound member/समासाङ्ग)
TypeAdjective
Rootत्रि (प्रातिपदिक)
Formसमासपूर्वपद; संख्यावाचक ‘three’
लोक्यम्the three worlds
लोक्यम्:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootलोक्य (प्रातिपदिक; ‘worlds’ collective)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; द्विगुसमास (त्रयः लोकाः = त्रैलोक्यम्)
सwith
स:
सम्बन्ध (Association marker/सह)
TypeIndeclinable
Rootस (अव्यय/उपसर्गप्राय)
Formसह-अर्थक उपपद (prefix-like ‘with’) (समासपूर्वपद)
चरmoving beings
चर:
समासाङ्ग (Compound member/समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootचर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (समासपूर्वपद)
अचरम्(both) moving and unmoving
अचरम्:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootअचर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; द्वन्द्व (चर + अचर) समाहारद्वन्द्वः