Adhyaya 13

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने ललिताप्रादुर्भावो नाम द्वादशो ऽध्यायः देवा ऊचुः जय देवि जगन्मातर्जय देवि परात्परे / जय कल्याणनिलये जय कामकलात्मिके

अशा प्रकारे श्रीब्रह्माण्डमहापुराणाच्या उत्तरभागात हयग्रीव–अगस्त्य संवादातील ललितोपाख्यानात ‘ललिताप्रादुर्भाव’ नावाचा बारावा अध्याय. देव म्हणाले— जय देवी जगन्माते, जय देवी परात्परे। जय कल्याणनिलये, जय कामकला-स्वरूपिणी।

Verse 2

जयकारि च वामाक्षि जय कामाक्षि सुन्दरि / जयाखिलसुराराध्ये जय कामेशि मानदे

जयकारिणी वामाक्षी, जय कामाक्षी सुंदरी। जय अखिल सुराराध्ये, जय कामेशी मानदे।

Verse 3

जय ब्रह्ममये देवि ब्रह्मात्मकरसात्मिके / जय नारायणि परे नन्दिताशेषविष्टपे

जय ब्रह्ममयी देवी, ब्रह्मात्मकरसात्मिके। जय परा नारायणी, नंदित अशेष विश्वे।

Verse 4

जय श्रीकण्ठदयिते जय श्रीललितेंबिके / जय श्रीविजये देवि विजय श्रीसमृद्धिदे

जय श्रीकंठदयिते, जय श्रीललिता अंबिके। जय श्रीविजये देवी, विजय-श्री-समृद्धिदे।

Verse 5

जातस्य जायमानस्य इष्टापूर्तस्य हेतवे / नमस्तस्यै त्रिजगतां पालयित्र्यै परात्परे

जे जन्मले व जे जन्मत आहेत, त्यांच्या इष्ट‑पूर्ताचे कारण, त्रिजगतीची पालनकर्त्री परात्परा देवीला नमस्कार असो।

Verse 6

कलामुहूर्तकाष्ठाहर् मासर्तुशरदात्मने / नमः सहस्रशीर्षायै सहस्रमुखलोचने

कला, मुहूर्त, काष्ठा, अहोरात्र, मास, ऋतु व शरद्—ज्यांचे स्वरूप तूच; सहस्रशीर्षा, सहस्रमुख‑सहस्रलोचना देवीला नमः।

Verse 7

नमः सहस्रहस्ताब्जपादपङ्कजशोभिते / अणोरणुतरे देवि महतो ऽपि महीयसि

सहस्र हस्त‑कमळे व चरण‑पंकजांनी शोभणाऱ्या! अणूपेक्षाही अणुतर, महतापेक्षाही महीयसि—हे देवी, तुला नमः।

Verse 8

परात्परतरे मातस्तेजस्तेजीयसामपि / अतलं तु भवेत्पादौ वितलं जानुनी तव

हे माता! तू परात्परतर आहेस; तेजस्वींमध्येही सर्वाधिक तेजस्विनी आहेस. तुझे पाद अतल, आणि तुझे जानू वितल असे म्हणतात.

Verse 9

रसातलं कटीदेशः कुक्षिस्ते धरणी भवेत् / हृदयं तु भुवर्लोकः स्वस्ते मुखमुदाहृतम्

तुझा कटिभाग रसातल, तुझी कुक्षी धरणी; तुझे हृदय भुवर्लोक, आणि तुझे मुख स्वर्लोक असे सांगितले आहे.

Verse 10

दृशश्चन्द्रार्कदहना दिशस्ते बाहवोंबिके / मरुतस्तु तवोच्छ्वासा वाचस्ते श्रुतयो ऽखिलाः

हे अंबिके! चंद्र, सूर्य व अग्नी तुझे दृष्टी आहेत; दिशा तुझे बाहू आहेत. वारे तुझा श्वास आहे आणि सर्व श्रुती तुझी वाणी आहे.

Verse 11

क्रीडा ते लोकरचना सखा ते चिन्मयः शिवः / आहारस्ते सदानन्दो वासस्ते हृदये सताम्

तुझी क्रीडाच लोक-रचना आहे; तुझा सखा चैतन्यमय शिव आहे. तुझा आहार सदानंद आहे; आणि सत्पुरुषांच्या हृदयात तुझे वासस्थान आहे.

Verse 12

दृश्यादृश्य स्वरूपाणि रूपाणि भुवनानि ते / शिरोरुहा घनास्ते तु तारकाः कुसुमानि ते

दृश्य-अदृश्य स्वरूपांची सर्व भुवने तुझेच रूप आहेत; मेघ तुझे केश आहेत आणि तारे तुझे पुष्प आहेत.

Verse 13

धर्माद्या बाहवस्ते स्युरधर्माद्यायुधानि ते / यमाश्च नियमाश्चैव करपादरुहास्तथा

धर्म इत्यादी तुझे बाहू आहेत; अधर्म इत्यादी तुझी आयुधे आहेत. यम-नियम तसेच तुझे हात-पायांचे अंकुररूप उपांग आहेत.

Verse 14

स्तनौ स्वाहास्वधाकरौ लोकोज्जीवनकारकौ / प्राणायामस्तु ते नासा रसना ते सरस्वती

स्वाहा-स्वधा देणारे तुझे स्तन लोकांना जीवन देणारे आहेत. प्राणायाम तुझी नासिका आहे आणि सरस्वती तुझी जिव्हा आहे.

Verse 15

प्रत्याहारस्त्विद्रिंयाणि ध्यानं ते धीस्तु सत्तमा / मनस्ते धारणाशक्तिर्हृदयं ते समाधिकः

हे देवी, इंद्रियांचा प्रत्याहार हेच तुझे स्वरूप; ध्यान ही तुझी उत्तम बुद्धी. मन ही तुझी धारणा-शक्ती, आणि हृदय हे तुझे समाधिरूप आहे.

Verse 16

महीरुहास्तेङ्गरुहाः प्रभातं वसनं तव / भूतं भव्यं भविष्यच्च नित्यं च तव विग्रहः

हे देवी, पर्वतांवरील वृक्ष तुझ्या अंगावरील रोमांसारखे आहेत; प्रभात हे तुझे वस्त्र आहे. भूत, वर्तमान, भविष्य आणि नित्यत्व—हे सर्व तुझाच विग्रह आहे.

Verse 17

यज्ञरूपा जगद्धात्री विश्वरूपा च पावनी / आदौ या तु दयाभूता ससर्ज निखिलाः प्रजाः

तू यज्ञरूपा, जगद्धात्री, विश्वरूपा आणि पावनी आहेस. आदिकाळी करुणारूप होऊन तू सर्व प्रजांची सृष्टी केलीस.

Verse 18

हृदयस्थापि लोकानामदृश्या मोहनात्मिका

तू लोकांच्या हृदयात असूनही अदृश्य आहेस, आणि मोहस्वरूपिणी आहेस.

Verse 19

नामरूपविभागं च या करोति स्वलीलया / तान्यधिष्ठाय तिष्ठन्ती तेष्वसक्तार्थकामदा / नमस्तस्यै महादेव्यै सर्वशक्त्यै नमोनमः

जी स्वलीलेने नाम-रूपांचा विभाग करते, आणि त्यांनाच अधिष्ठान करून स्थित राहूनही त्यांत आसक्त होत नाही—तीच अर्थ व कामना देणारी आहे. त्या महादेवी, सर्वशक्तीला पुनःपुन्हा नमस्कार.

Verse 20

यदाज्ञया प्रवर्तन्ते वह्निसूर्यैदुमारुताः / पृथिव्यादीनि भूतानि तस्यै देव्यै नमोनमः

जिच्या आज्ञेने अग्नी, सूर्य, चंद्र व वायू प्रवर्ततात आणि पृथ्वी आदि सर्व भूतें चालतात—त्या देवींला वारंवार नमस्कार।

Verse 21

या ससर्जादिधातारं सर्गादावादिभूरिदम् / दधार स्वयमेवैका तस्यै देव्यै नमोनमः

जिन्ही सृष्टीच्या आरंभी आदिधाता (ब्रह्मा) यांना निर्माण केले आणि हे आदिभूत जग उत्पन्न केले; जी एकटीच स्वयमेव सर्व धारण करते—त्या देवींला वारंवार नमस्कार।

Verse 22

यथा धृता तु धरिणी ययाकाशममेयया / यस्यामुदेति सविता तस्यै देव्यै नमोनमः

ज्या अमेय शक्तीने आकाश धारण झाले आहे, त्याचप्रमाणे पृथ्वीही धारण झाली आहे; जिच्यामध्ये सूर्य उदयास येतो—त्या देवींला वारंवार नमस्कार।

Verse 23

यत्रोदेति जगत्कृत्स्नं यत्र तिष्ठति निर्भरम् / यत्रान्तमेति काले तु तस्यै देव्यै नमोनमः

जिच्यामध्ये हे संपूर्ण जग उत्पन्न होते, जिच्यावर अवलंबून राहून स्थित असते, आणि काळ आला की जिच्यामध्येच लीन होते—त्या देवींला वारंवार नमस्कार।

Verse 24

नमोनमस्ते रजसे भवायै नमोनमः सात्त्विकसंस्थितायै / नमोनमस्ते तमसे हरायै नमोनमो निर्गुणतः शिवायै

रजोगुणरूपा भवानीला वारंवार नमस्कार; सत्त्वगुणात स्थित देवींला नमस्कार। तमोगुणरूपा हराप्रियेसी नमस्कार; आणि निर्गुण शिवस्वरूपिणीला पुन्हा पुन्हा नमस्कार।

Verse 25

नमोनमस्ते जगदेकमात्रे नमोनमस्ते जगदेकपित्रे / नमोनमस्ते ऽखिलरूपतन्त्रे नमोनमस्ते ऽखिलयन्त्ररूपे

हे जगाची एकमेव माता, तुला पुनःपुन्हा नमस्कार; हे जगाचा एकमेव पिता, तुला नमस्कार। हे सर्वरूप-तंत्रस्वरूपिणी, तुला नमस्कार; हे सर्वयंत्ररूपे स्थिते, तुला नमस्कार।

Verse 26

नमोनमो लोकगुरुप्रधाने नमोनमस्ते ऽखिलवाग्विभूत्यै / नमो ऽस्तु लक्ष्म्यै जगदेकतुष्ट्यै नमोनमः शांभवि सर्वशक्त्यै

हे लोकगुरु-प्रधान, तुला पुनःपुन्हा नमस्कार; हे अखिल वाणी-विभूती, तुला नमस्कार। जगाची एकमेव तुष्टीस्वरूपा लक्ष्मीला नमस्कार असो; हे शांभवी, सर्वशक्ती, तुला नमस्कार।

Verse 27

अनादिमध्यान्तमपाञ्चभौतिकं ह्यवाङ्मनोगम्यमतर्क्यवैभवम् / अरूपमद्वन्द्वमदृष्टगोचरं प्रभावमग्र्यं कथमंब वर्णये

हे अंबे! ज्याला ना आदि, ना मध्य, ना अंत; जी पंचभूतांपलीकडे आहे; जी वाणी व मनासही अगम्य आणि तर्कातीत वैभवयुक्त आहे—रूपरहित, द्वंद्वरहित, दृष्टिगोचरापलीकडील त्या श्रेष्ठ प्रभावाचे मी कसे वर्णन करू?

Verse 28

प्रसीद विश्वेश्वरि विश्ववन्दिते प्रसीद विद्येश्वरि वेदरूपिणि / प्रसीद मायामयि मन्त्राविग्रहे प्रसीद सर्वेश्वरि सर्वरूपिणि

हे विश्वेश्वरी, विश्ववंदिते, प्रसन्न हो; हे विद्येश्वरी, वेदरूपिणी, प्रसन्न हो. हे मायामयी, मंत्र-विग्रहस्वरूपे, प्रसन्न हो; हे सर्वेश्वरी, सर्वरूपिणी, प्रसन्न हो.

Verse 29

इति स्तत्वा महादेवीं देवाः सर्वे सवासवाः / भूयोभूयो नमस्कृत्य शरणं जगमुरञ्जसा

अशा रीतीने महादेवीची स्तुती करून, इंद्रासह सर्व देवांनी पुन्हा पुन्हा नमस्कार केला आणि सरळ भावाने तिच्या शरणास गेले.

Verse 30

ततः प्रसन्ना सा देवी प्रणतं वीक्ष्य वासवम् / वरेण च्छन्दयामास वरदाखिलदेहिनाम्

तेव्हा ती देवी प्रसन्न झाली; प्रणाम करणाऱ्या वासवाला (इंद्राला) पाहून, सर्व देहधाऱ्यांना वर देणारी देवी त्याला वर मागण्यास सांगू लागली।

Verse 31

इन्द्र उवाच यदि तुष्टासि कर्याणि वरं दैत्येन्द्र पीडितः / दुर्धरं जीवितं देहि त्वां गताः शरणार्थिनः

इंद्र म्हणाला—हे कल्याणी! तू प्रसन्न असशील तर, दैत्येंद्राने पीडित आम्ही शरणागतांना हे दुर्धर जीवनदान (रक्षण) दे।

Verse 32

श्रीदेव्युवाच अहमेव विनिर्जित्य भण्डं दैत्यकुलोद्भवम् / अचिरात्तव दास्यामि त्रैलोक्यं सचराचरम्

श्रीदेवी म्हणाली—मीच दैत्यकुलोत्पन्न भंड नामक असुराला जिंकून लवकरच तुला चराचरांसह त्रैलोक्य देईन।

Verse 33

निर्भया मुदिताः सन्तु सर्वे देवगणास्तथा / ये स्तोष्यन्ति च मां भक्त्या स्तवेनानेन मानवाः

सर्व देवगण निर्भय व आनंदित राहोत; आणि जे मनुष्य या स्तोत्राने भक्तीपूर्वक माझी स्तुती करतील, तेही तसेच होवोत।

Verse 34

भाजनं ते भविष्यन्ति धर्मश्रीयशसां सदा / विद्याविनयसंपन्ना नीरोगा दीर्घजीविनः

ते सदैव धर्म, श्री आणि यश यांचे पात्र होतील; विद्या-विनयाने संपन्न, निरोगी व दीर्घायुषी होतील।

Verse 35

पुत्रमित्रकल त्राढ्या भवन्तु मदनुग्रहात् / इति लब्धवरा देवा देवेन्द्रो ऽपि महाबलः

माझ्या अनुग्रहाने तुम्ही पुत्र, मित्र व कलत्रसहित समृद्ध व्हा—असा वर मिळताच देवगण, महाबली देवेन्द्रही प्रसन्न झाला।

Verse 36

आमोदं परमं जग्मुस्तां विलोक्य मुहुर्मुहुः

तिला वारंवार पाहून ते परम आनंदास प्राप्त झाले।