Shloka 42
लोकज्ञान-वर्णन (Lokajñāna-varṇana) — Description of World-Knowledge / Cosmogonic Classification
Devanagari script
अष्टास्वेतासु सृष्टासु देवयोनिषु स प्रभुः / छन्दतश्चैव छन्दासि वयांसि वयसासृजत्
Transliteration
aṣṭāsvetāsu sṛṣṭāsu devayoniṣu sa prabhuḥ / chandataścaiva chandāsi vayāṃsi vayasāsṛjat
Translation
आठ देवयोनी निर्माण झाल्यावर त्या प्रभूंनी छंदानुसार छंद आणि वयानुसार पक्षी निर्माण केले.
Word by Word
अष्टासुin eight
अष्टासु:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootअष्टन् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), बहुवचन — Feminine, Locative, Plural (‘in eight’)
एतासुin these
एतासु:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन — Demonstrative, Locative, Plural (‘in these’)
सृष्टासुcreated
सृष्टासु:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय, past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन — PPP used adjectivally ‘created’
देवयोनिषुamong divine wombs/species
देवयोनिषु:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootदेव-योनि (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (देवानां योनिः), स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), बहुवचन — Feminine, Locative, Plural
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Pronoun, Nominative, Singular
प्रभुःthe Lord
प्रभुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Masculine, Nominative, Singular
छन्दतःfrom/according to metre
छन्दतः:
Hetu/Apādāna (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootछन्दस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान), एकवचन — Neuter, Ablative, Singular; अव्ययीभाववत् प्रयोग ‘from/according to metre’
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय — Conjunction ‘and’
एवindeed
एव:
Avadhāraṇa (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय, अवधारण — Particle of emphasis ‘indeed/just’
छन्दांसिmetres (Vedic metres)
छन्दांसि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootछन्दस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), बहुवचन — Neuter, Accusative, Plural
वयांसिbirds
वयांसि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवयस्/वयांस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), बहुवचन — Neuter, Accusative, Plural
वयसाby age/strength
वयसा:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootवयस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन — Neuter, Instrumental, Singular (‘by age/strength’; also wordplay with ‘vayas’=bird)
असृजत्created
असृजत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद — Imperfect, 3rd person singular, Parasmaipada