Shloka 89
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
शीतवातातपास्तीव्रास्ततस्ता दुःखिता भृशम् / द्वंद्वैस्तैः पीड्यमानास्तु चुक्रुशुरावृणानि वा
Transliteration
śītavātātapāstīvrāstatastā duḥkhitā bhṛśam / dvaṃdvaistaiḥ pīḍyamānāstu cukruśurāvṛṇāni vā
Translation
तीव्र शीत, वारा आणि ऊन यांच्या द्वंद्वांनी पीडित होऊन ते फार दुःखी झाले. व्याकुळ होऊन त्यांनी करुण आर्तनाद केला आणि आपली जखमाही दाखवू लागले.
Word by Word
शीत-वात-आतपाःcold, wind, and heat (sun)
शीत-वात-आतपाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशीत (प्रातिपदिक) + वात (प्रातिपदिक) + आतप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (copulative)
तीव्राःsevere
तीव्राः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootतीव्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषणम्
ततःthen/thereupon
ततः:
Hetu/Adhikaraṇa (हेतु/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
ताःthey (f.)
ताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; सर्वनाम
दुःखिताःdistressed
दुःखिताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootदुःखित (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषणम्
भृशम्greatly
भृशम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootभृशम् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (intensifier adverb)
द्वन्द्वैःby pairs of opposites (dualities)
द्वन्द्वैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootद्वन्द्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन
तैःby those
तैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; सर्वनाम
पीड्यमानाःbeing afflicted
पीड्यमानाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootपीड् (धातु) → पीड्यमान (कृदन्त, वर्तमान-कालिक कर्मणि कृदन्त/प्र.कृ.प.)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; कर्मणि वर्तमान कृदन्त (present passive participle)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle, contrast/emphasis)
चुक्रुशुःthey cried out
चुक्रुशुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootक्रुश् (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; परस्मैपदम्
आवृणानिshelters/coverings
आवृणानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआवृण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्पार्थक निपात (disjunctive particle)