Shloka 88
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
तस्यामेवाल्पशिष्टायां सिद्ध्यां कालवशात्तदा / वर्त्तंते चानया तासां द्वंद्वान्यत्युत्थितानि तु
Transliteration
tasyāmevālpaśiṣṭāyāṃ siddhyāṃ kālavaśāttadā / varttaṃte cānayā tāsāṃ dvaṃdvānyatyutthitāni tu
Translation
काळाच्या अधीन तेव्हा त्या सिद्धीचा थोडाच अंश उरला; त्याच्यामुळे त्यांच्या मध्ये तीव्र द्वंद्वे फारच उफाळून आली।
Word by Word
तस्याम्in that (f.)
तस्याम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; सप्तमी (Loc/7th), एकवचन; सर्वनाम
एवonly/indeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण-निपात
अल्प-शिष्टायाम्when only a little remained
अल्प-शिष्टायाम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअल्प (प्रातिपदिक) + शिष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; सप्तमी (Loc/7th), एकवचन; तत्पुरुष-समास: अल्पं शिष्टं यस्याम् = in which little remained
सिद्ध्याम्in the accomplishment/power
सिद्ध्याम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसिद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; सप्तमी (Loc/7th), एकवचन
काल-वशात्due to the power of time
काल-वशात्:
Hetu/Apādāna (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक) + वश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; पञ्चमी (Abl/5th), एकवचन; तत्पुरुष-समास: कालस्य वशः; अव्ययीभाववत् प्रयोग (adverbial): due to the sway of time
तदाthen
तदा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; काल-अव्यय (temporal adverb)
वर्तन्तेthey occur/come to be
वर्तन्ते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवृत्/वर्त् (धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद; प्रथमपुरुष, बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)
अनयाby this (f.)
अनया:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; तृतीया (Inst/3rd), एकवचन; सर्वनाम
तासाम्of them
तासाम्:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; षष्ठी (Gen/6th), बहुवचन; सर्वनाम
द्वन्द्वानिconflicts/pairs of opposites
द्वन्द्वानि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootद्वन्द्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा (Nom/1st), बहुवचन
अति-उत्थितानिgreatly arisen
अति-उत्थितानि:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअति (उपसर्ग/अव्यय) + उत्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा (Nom/1st), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP): उत्थित = arisen; उपसर्ग: अति (excessively)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेषार्थक-निपात (adversative/emphatic particle)