Shloka 29
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
संभवन्ति जने लोकाः कल्पागमनिबन्धनाः / अप्सु यः कारणं तेषां बोधयन्कर्म्मणा तु सः
Transliteration
saṃbhavanti jane lokāḥ kalpāgamanibandhanāḥ / apsu yaḥ kāraṇaṃ teṣāṃ bodhayankarmmaṇā tu saḥ
Translation
कल्पांच्या आगमनाने बांधलेले लोक जनांमध्ये उत्पन्न होतात. जो जलांत त्यांचे कारण आहे, तो कर्माने त्यांना बोध करतो.
Word by Word
saṃbhavantiarise, come into being
saṃbhavanti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootsaṃ√bhū (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (plural)
janein the people/world of beings
jane:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootjana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), सप्तमी (7th/Locative), एकवचन (singular)
lokāḥworlds, beings
lokāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootloka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
kalpa-āgama-nibandhanāḥbound/conditioned by the coming of the kalpa
kalpa-āgama-nibandhanāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkalpa (प्रातिपदिक) + āgama (प्रातिपदिक) + nibandhana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष/निर्देशः: (kalpasya āgamaḥ) तस्य nibandhanam; विशेषणम् lokāḥ
apsuin the waters
apsu:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootap (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (feminine), सप्तमी (Locative), बहुवचन
yaḥwho
yaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धसूचकः (relative pronoun)
kāraṇamcause
kāraṇam:
Pradhāna-vākya-viśeṣya (विधेय/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootkāraṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; विधेय (predicate)
teṣāmof them
teṣām:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
bodhayanteaching, making known
bodhayan:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√budh (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; yaḥ इत्यस्य विशेषणम्
karmmaṇāby action/deed
karmmaṇā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootkarman (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
tubut, indeed
tu:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धसूचक)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formनिपात (particle), विरोध/विशेषार्थक
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन