Shloka 28
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
आवर्तमानास्ते देहे संभवन्ति युगे युगे / स्वकर्म्मफलशेषेण ख्याताश्चैव तदात्मकाः
Transliteration
āvartamānāste dehe saṃbhavanti yuge yuge / svakarmmaphalaśeṣeṇa khyātāścaiva tadātmakāḥ
Translation
ते देहात परत येत युगायुगांत जन्म घेतात. स्वकर्मफलाच्या शेषामुळे ते प्रसिद्ध होतात आणि तद्रूप स्वभावाचे बनतात.
Word by Word
आवर्तमानाःreturning
आवर्तमानाः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootआ√वृत् (धातु) + शानच् (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले कर्तरि शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)
देहेin a body
देहे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootदेह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), सप्तमी (Locative/7th), एकवचन (Singular)
सम्भवन्तिthey arise / are born
सम्भवन्ति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्√भू (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural), परस्मैपद
युगेin an age
युगे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootयुग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), सप्तमी (Locative/7th), एकवचन (Singular)
युगेin (each) age
युगे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootयुग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), सप्तमी (Locative/7th), एकवचन (Singular); पुनरुक्ति (repetition for emphasis)
स्व-कर्म-फल-शेषेणby the remaining residue of the fruits of their own deeds
स्व-कर्म-फल-शेषेण:
Karaṇa/Hetu (करण/हेतु)
TypeNoun
Rootस्व (प्रातिपदिक) + कर्मन् (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक) + शेष (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुष (determinative chain: ‘remainder of the fruit of one’s own actions’), पुंलिङ्ग (Masculine/Neuter as abstract), तृतीया (Instrumental/3rd), एकवचन (Singular)
ख्याताःknown / renowned
ख्याताः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√ख्या (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle: ‘known/renowned’), पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
एवindeed
एव:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphasis)
तदात्मकाःof that very nature
तदात्मकाः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (determinative: ‘of that nature/consisting of that’), पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)