Shloka 109
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
चतुर्विंशत्परं ह्रस्वं वास्तु वाष्टशतं परम् / अत्र मध्यं प्रशंसंति ह्रस्वं काष्ठविवर्ज्जितम्
Transliteration
caturviṃśatparaṃ hrasvaṃ vāstu vāṣṭaśataṃ param / atra madhyaṃ praśaṃsaṃti hrasvaṃ kāṣṭhavivarjjitam
Translation
चोवीसपेक्षा कमी मापाचे निवासस्थान ‘ह्रस्व’ म्हणतात, आणि आठशेपर्यंतचे ‘वास्तु’ श्रेष्ठ मानतात. येथे मध्यभागाची प्रशंसा करतात—लहान व काष्ठरहित असे.
Word by Word
caturviṃśat-parambeyond twenty-four
caturviṃśat-param:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootcaturviṃśati + para (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; विशेषण—‘परम्’ = beyond/greater than; संख्यापूर्वक-तत्पुरुष
hrasvamshort (measure)
hrasvam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Roothrasva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; विशेषण—‘short’
vāstua dwelling/house-site
vāstu:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvāstu (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; ‘dwelling/house-site’
vāor
vā:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (particle/conjunction)
aṣṭa-śatameight hundred
aṣṭa-śatam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootaṣṭa + śata (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; द्विगु-समास (numeral compound)
paramgreater/supreme
param:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; विशेषण—‘supreme/greater’
atrahere/in this context
atra:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootatra (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
madhyamthe middle (measure)
madhyam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmadhya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; ‘the middle/median (measure)’
praśaṃsantithey commend
praśaṃsanti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-√śaṃs (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद; ‘they praise/commend’
hrasvamthe short (measure)
hrasvam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roothrasva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; ‘short measure’ (object of praśaṃsanti)
kāṣṭha-vivarjjitamdevoid of wood/timber
kāṣṭha-vivarjjitam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkāṣṭha + vi-√vṛj (varj) + kta (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) ‘varjita’ with उपसर्ग ‘vi’; तत्पुरुष—‘kāṣṭha’ as object: ‘devoid of wood’