Shloka 89
चतुर्युगाख्यान (Caturyuga-Ākhyāna) — Yuga-wise Origins and Measurements of Beings
Devanagari script
यस्माद-षन्ति ते धीरा महान्तं सर्वतो गुणैः / तस्मान्महर्षयः प्रोक्ता बुद्धेः परम दर्शिना
Transliteration
yasmāda-ṣanti te dhīrā mahāntaṃ sarvato guṇaiḥ / tasmānmaharṣayaḥ proktā buddheḥ parama darśinā
Translation
कारण ते धीरो महानाला सर्व बाजूंनी गुणांनी ‘ऋषन्ति’ करतात; म्हणून बुद्धीचा परमदर्शी त्यांना ‘महर्षी’ असे म्हणतो.
Word by Word
यस्मात्because
यस्मात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, पञ्चमी (हेतु/अपादान), एकवचन
ऋषन्तिthey see/strive/attain (as seers)
ऋषन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootऋष् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), बहुवचन
धीराःthe wise
धीराः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootधीरा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), बहुवचन
महान्तम्the great (one)
महान्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; विशेषणम्
सर्वतःfrom all sides/in every way
सर्वतः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वतः (अव्यय)
Formअव्यय; अव्यय-प्रयोग (adverb)
गुणैःby (their) qualities
गुणैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootगुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन
तस्मात्therefore
तस्मात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, पञ्चमी (हेतु/अपादान), एकवचन
महर्षयःgreat sages
महर्षयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहर्षि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (विधेय/कर्ता), बहुवचन; महा + ऋषि (great sage)
प्रोक्ताःare called
प्रोक्ताः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-उच् (धातु)
Formक्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘are said/called’
बुद्धेःof intellect
बुद्धेः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootबुद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन
परमsupreme/supremely
परम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (as adverb: supremely)
दर्शिनाby the seer
दर्शिना:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootदर्शिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण/कर्तृकरण), एकवचन; ‘seer’