Shloka 33
Nīlakaṇṭha-nāmotpatti-kathana
Origin of the Epithet “Nīlakaṇṭha”
Devanagari script
परमेष्ठी परं ब्रह्म त्वक्षरं परमं पदम् / ज्येष्ठस्त्वं वामदेवश्च रुद्रः स्कन्दः शिवः प्रभुः
Transliteration
parameṣṭhī paraṃ brahma tvakṣaraṃ paramaṃ padam / jyeṣṭhastvaṃ vāmadevaśca rudraḥ skandaḥ śivaḥ prabhuḥ
Translation
हे परमेष्ठी! तूच परब्रह्म, तूच अक्षर व परम पद आहेस। तू ज्येष्ठ, वामदेव, रुद्र, स्कंद, शिव आणि प्रभू आहेस।
Word by Word
परमेष्ठीthe Supreme Lord (Parameṣṭhī)
परमेष्ठी:
सम्बोधन/विशेषण-प्रयोगः (सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootपरमेष्ठिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेष्य-रूपेण स्तुतिवाचक नाम
परम्supreme
परम्:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; ब्रह्मणः विशेषणम्
ब्रह्मBrahman, the Absolute
ब्रह्म:
सम्बोधन/विशेष्य (Predicative nominative)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; नाम
त्वत्of you/your
त्वत्:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootयुष्मद्/त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; ‘त्वत्’ = ‘तव’ (your)
अक्षरम्the imperishable
अक्षरम्:
विशेष्य/सम्बोधन (Predicative)
TypeNoun
Rootअक्षर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; ‘imperishable’
परमम्highest
परमम्:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; पदम् इति विशेषणम्
पदम्state, abode, goal
पदम्:
विशेष्य/सम्बोधन (Predicative)
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन
ज्येष्ठःthe eldest, foremost
ज्येष्ठः:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootज्येष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘त्वम्’ इति विशेषणम्
त्वम्you
त्वम्:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम
वामदेवःVāmadeva
वामदेवः:
सम्बोधन/विशेष्य (Predicative)
TypeNoun
Rootवामदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; नाम
चand
च:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
रुद्रःRudra
रुद्रः:
सम्बोधन/विशेष्य (Predicative)
TypeNoun
Rootरुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; नाम
स्कन्दःSkanda
स्कन्दः:
सम्बोधन/विशेष्य (Predicative)
TypeNoun
Rootस्कन्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; नाम
शिवःŚiva
शिवः:
सम्बोधन/विशेष्य (Predicative)
TypeNoun
Rootशिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; नाम
प्रभुःLord, master
प्रभुः:
सम्बोधन/विशेष्य (Predicative)
TypeNoun
Rootप्रभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन