Shloka 26
Nīlakaṇṭha-nāmotpatti-kathana
Origin of the Epithet “Nīlakaṇṭha”
Devanagari script
अहमूर्ध्वं गमिष्यामि यावदन्तो ऽस्य दृश्यते / तदा तु समयं कृत्वा गत उर्द्ध्वमधश्च हि
Transliteration
ahamūrdhvaṃ gamiṣyāmi yāvadanto 'sya dṛśyate / tadā tu samayaṃ kṛtvā gata urddhvamadhaśca hi
Translation
‘मी वर जाईन, जोपर्यंत याचा अंत दिसत नाही.’ असा करार करून आम्ही—एक वर आणि एक खाली—निघालो.
Word by Word
अहम्I
अहम्:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formएकवचन, प्रथमा (1st/कर्ता)
ऊर्ध्वम्upwards
ऊर्ध्वम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootऊर्ध्वम् (अव्यय)
Formअव्यय—दिशावाचक क्रियाविशेषण (adverb: 'upwards')
गमिष्यामिI will go
गमिष्यामि:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलृट् (Simple Future), परस्मैपद, उत्तमपुरुष (1st), एकवचन
यावत्until; as long as
यावत्:
सम्बन्धसूचक (Temporal limiter)
TypeIndeclinable
Rootयावत् (अव्यय)
Formअव्यय—परिमाण/अवधि-सूचक (until/as long as)
अन्तःthe end
अन्तः:
कर्ता (Subject of passive/कर्ता)
TypeNoun
Rootअन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
अस्यof this
अस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन
दृश्यतेis seen; appears
दृश्यते:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive sense): 'is seen/appears'
तदाthen
तदा:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय—कालवाचक (then)
तुbut; indeed
तु:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय—निपात (contrast/emphasis)
समयम्an agreement; appointed time
समयम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसमय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; 'agreement/appointed time'
कृत्वाhaving made
कृत्वा:
पूर्वकाल (Prior action)
TypeIndeclinable
Rootकृ (धातु) → कृत्वा (कृदन्त)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund): 'having done/made'
गतःwent
गतः:
क्रिया/विधेय (Predicate)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) → गत (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त) used predicatively; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'went'
ऊर्ध्वम्upwards
ऊर्ध्वम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootऊर्ध्वम् (अव्यय)
Formअव्यय—दिशावाचक (upwards)
अधःdownwards
अधः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootअधः (अव्यय)
Formअव्यय—दिशावाचक (downwards)
चand
च:
समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय—समुच्चय (conjunction)
हिindeed; for
हि:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय—निपात (emphasis/causal)