Shloka 67
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
अर्वावसुः पुनश्चान्यः स्वराडन्यः प्रकीर्त्तितः / सुषुम्णः सूर्यरश्मिस्तु क्षीण शशिनमेधयेत्
Transliteration
arvāvasuḥ punaścānyaḥ svarāḍanyaḥ prakīrttitaḥ / suṣumṇaḥ sūryaraśmistu kṣīṇa śaśinamedhayet
Translation
पुन्हा एक ‘अर्वावसु’ अशी किरण सांगितली आहे आणि दुसरी ‘स्वराट’ म्हणून प्रसिद्ध आहे. ‘सुषुम्णा’ ही सूर्याची किरण असून ती क्षीण चंद्रालाही पुष्ट करते.
Word by Word
अर्वावसुःArvāvasu (name)
अर्वावसुः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअर्वावसु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
पुनःagain
पुनः:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
अन्यःanother
अन्यः:
Karta (कर्ता/Predicative)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (qualifier)
स्वराट्Svarāṭ (name)
स्वराट्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootस्वराट् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
अन्यःanother
अन्यः:
Karta (कर्ता/Predicative)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
प्रकीर्तितःis proclaimed/has been described
प्रकीर्तितः:
Karma (कर्म/Patient; implied)
TypeVerb
Rootप्र+कीर्त् (धातु) → प्रकीर्तित (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे विधेय (predicative)
सुषुम्णःSuṣumṇā (name/channel)
सुषुम्णः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसुषुम्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सूर्य-रश्मिःsun-ray
सूर्य-रश्मिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक) + रश्मि (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative) ‘सूर्यस्य रश्मिः’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेषार्थक (particle: but/indeed)
क्षीणःwaned, diminished
क्षीणः:
Karta (कर्ता/Predicative)
TypeAdjective
Rootक्षीण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
शशिनम्the moon
शशिनम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootशशिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
एधयेत्would increase/nourish
एधयेत्:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootएध् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन