Shloka 63
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
यथा प्रभाकरो दीपोगृहमध्ये ऽवलंबितः / पार्श्वमूर्ध्वमधश्चैव तमो नाशयते समम्
Transliteration
yathā prabhākaro dīpogṛhamadhye 'valaṃbitaḥ / pārśvamūrdhvamadhaścaiva tamo nāśayate samam
Translation
जसा प्रकाश देणारा दीप घराच्या मध्यभागी लटकविला असता तो पार्श्व, ऊर्ध्व व अधः—समप्रमाणे—अंधार नष्ट करतो।
Word by Word
यथाjust as
यथा:
Upamana (उपमान)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमानवाचक अव्यय (comparative adverb: as/just as)
प्रभाकरःlamp/light-maker
प्रभाकरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रभाकर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन
दीपःlamp
दीपः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदीप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन; प्रभाकरस्य विशेष्य/समनाधिकरण (apposition)
गृहof a house
गृह:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootगृह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन; (मध्य) इत्यस्य सम्बन्धः
मध्येin the middle
मध्ये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन
अवलम्बितःhung, suspended
अवलम्बितः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootअव-लम्ब् (धातु)
Formक्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोगभावः (hung/suspended)
पार्श्वम्the sides
पार्श्वम्:
Desha-Adhikarana (देश-अधिकरण)
TypeNoun
Rootपार्श्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; देशवाचक
ऊर्ध्वम्above
ऊर्ध्वम्:
Desha-Adhikarana (देश-अधिकरण)
TypeNoun
Rootऊर्ध्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; देशवाचक
अधःbelow
अधः:
Desha-Adhikarana (देश-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअधस् (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (adverb), देशवाचक
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
एवindeed
एव:
Avadharana (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय (emphasis)
तमःdarkness
तमः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतमस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
नाशयतेdestroys, dispels
नाशयते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootनश् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; causative sense (नाशयते = destroys)
समम्equally, evenly
समम्:
Kriya-Visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसम (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावे नपुंसक-द्वितीया-एकवचनवत्; क्रियाविशेषण (equally, uniformly)