Shloka 62
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
उत्तमं मार्गमास्थाय वायोर्भाभिरिदं जगत् / पार्श्वमूर्ध्वमधश्चैव तापयत्येष सर्वशः
Transliteration
uttamaṃ mārgamāsthāya vāyorbhābhiridaṃ jagat / pārśvamūrdhvamadhaścaiva tāpayatyeṣa sarvaśaḥ
Translation
उत्तम मार्गाचा आश्रय घेऊन वायूच्या प्रभांनी हे जगत् पार्श्व, ऊर्ध्व व अधः—सर्व बाजूंनी तापविले जाते।
Word by Word
उत्तमम्best, highest
उत्तमम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootउत्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; विशेषणम् (qualifier)
मार्गम्path, course
मार्गम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमार्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
आस्थायhaving taken/entered upon
आस्थाय:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-स्था (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभावः; पूर्वक्रिया (having resorted to)
वायोःof the wind
वायोः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन
भाभिःwith lights/radiances
भाभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootभा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन
इदम्this
इदम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; सर्वनाम
जगत्world
जगत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
पार्श्वम्the sides
पार्श्वम्:
Desha-Adhikarana (देश-अधिकरण)
TypeNoun
Rootपार्श्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; दिक्/देशवाचक (spatial)
ऊर्ध्वम्above
ऊर्ध्वम्:
Desha-Adhikarana (देश-अधिकरण)
TypeNoun
Rootऊर्ध्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; देशवाचक
अधःbelow
अधः:
Desha-Adhikarana (देश-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअधस् (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (indeclinable adverb), देशवाचक
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
एवindeed, just
एव:
Avadharana (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिश्चय/अवधारणार्थक अव्यय (emphatic particle)
तापयतिheats, warms
तापयति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootतप् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; causative sense (तापयति = causes to heat)
एषःthis (one)
एषः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन; सर्वनाम
सर्वशःon all sides, entirely
सर्वशः:
Kriya-Visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वशस् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), प्रकार/व्याप्तिवाचक